Deel 2 – Ondersteuning en begeleiding van
personen met een handicap
Ondersteunen van leer- en ontwikkelingsprocessen
➔ Leerstof vooral toegepast op personen met een verstandelijke beperking
➔ Stilstaan bij een aantal theoretische types, zelf voorbeelden aan koppelen
1. Interactionele benadering
➔ Zowel individu- als contextgebonden factoren hebben een invloed op leren en ontwikkelen
➔ Bij ondersteuning inzetten op outcomes op beide vlakken.
Individugebonden factoren
Redenen van problemen:
• door geringer leervermogen minder spontaan leren
• beperkte (meta)cognitieve vaardigheden: zoals plannen, organiseren en nadenken
over handelen. Hierdoor trager leren. Persoon gaat proberen maar zonder
beredeneerd plan. Weinig oplossingsvermogen.
• beperkte verbale vaardigheden: bv. abstracte begrippen zoals gisteren en morgen.
• aandachts- en geheugenproblemen
• bijkomende beperkingen: bv. sensorische of motorische beperking.
• vooral taak extrinsieke motivatie: en weinig intrinsiek gemotiveerd, minder
gemotiveerd zijn gaat leerproces minder spontaan gebeuren. -> link omgeving
Orthopedagogiek Handicaps lesnotities A-C B| 2022-2023 p. 1/8
, Verwachte outcomes:
• autonomie en zelfstandigheid verhogen: heel belangrijk! Ook bij ernstige beperking
inzetten om de zelfstandigheid die mogelijk is. Gevoel iets te kunnen is zeer belangrijk.
• ontwikkeling stimuleren op verschillende vlakken
• gevoel van competentie en eigenwaarde verhogen
• voorbereiden op een zo gewoon mogelijk leven in de samenleving = adaptief gedrag:
kernkenmerk voor het vast stellen van een verstandelijke beperking
= verzameling zelfredzaamheid, communicatie en sociale vaardigheden (op welke
manier in contact treden, hoe gevoelig voor oplichting,…)
• (gebruik van) inzicht, kennis en vaardigheden vergroten op verschillende domeinen
Contextgebonden factoren
Redenen van problemen:
• vermijdingsgedrag en gebrek aan zelfvertrouwen omwille van veelvuldige
faalervaringen: link met motivatie. Vaak zien we het ontstaan van vermijdingsgedrag,
blijven in de comfortzone. Comfort-stretch-paniczone: personen met een beperking
gaan veel te vaak in paniczone dus blijven na een tijdje in comfortzone.
• foutieve instructieprocedures: te snel, te moeilijke woorden,…
• aangeleerde hulpeloosheid door stereotiepe en lage verwachtingen: persoon
onderschatten en te weinig stimulerende omgevingen aanbieden. Komen voort uit
een stereotype beeld over mensen met een beperking. Blijven afhankelijk van
andere.
➔ Zowel te hoge als te lage verwachtingen zijn een beperking
• onvoldoende kansen om adequate oplossingsstrategieën te leren
Verwachte outcomes
• kwaliteit van de interactie verbeteren: hierin zitten heel veel leerkansen in, daarom
verbeteren. Bv. sensitieve responsiviteit= hoe goed slaag je erin om de signalen van
kinderen te herkennen en er gepast op te reageren.
• stimulerende ervaringen bieden aan kind om zoveel mogelijk kansen tot leren te
bieden
• adequate instructiestrategieën hanteren -> belangrijke reflectie die we moeten
maken: begrijpt de persoon ons?
• positieve en adequate verwachtingen stellen in kind
• leefomgeving afstemmen op noden van kind
Orthopedagogiek Handicaps lesnotities A-C B| 2022-2023 p. 2/8
personen met een handicap
Ondersteunen van leer- en ontwikkelingsprocessen
➔ Leerstof vooral toegepast op personen met een verstandelijke beperking
➔ Stilstaan bij een aantal theoretische types, zelf voorbeelden aan koppelen
1. Interactionele benadering
➔ Zowel individu- als contextgebonden factoren hebben een invloed op leren en ontwikkelen
➔ Bij ondersteuning inzetten op outcomes op beide vlakken.
Individugebonden factoren
Redenen van problemen:
• door geringer leervermogen minder spontaan leren
• beperkte (meta)cognitieve vaardigheden: zoals plannen, organiseren en nadenken
over handelen. Hierdoor trager leren. Persoon gaat proberen maar zonder
beredeneerd plan. Weinig oplossingsvermogen.
• beperkte verbale vaardigheden: bv. abstracte begrippen zoals gisteren en morgen.
• aandachts- en geheugenproblemen
• bijkomende beperkingen: bv. sensorische of motorische beperking.
• vooral taak extrinsieke motivatie: en weinig intrinsiek gemotiveerd, minder
gemotiveerd zijn gaat leerproces minder spontaan gebeuren. -> link omgeving
Orthopedagogiek Handicaps lesnotities A-C B| 2022-2023 p. 1/8
, Verwachte outcomes:
• autonomie en zelfstandigheid verhogen: heel belangrijk! Ook bij ernstige beperking
inzetten om de zelfstandigheid die mogelijk is. Gevoel iets te kunnen is zeer belangrijk.
• ontwikkeling stimuleren op verschillende vlakken
• gevoel van competentie en eigenwaarde verhogen
• voorbereiden op een zo gewoon mogelijk leven in de samenleving = adaptief gedrag:
kernkenmerk voor het vast stellen van een verstandelijke beperking
= verzameling zelfredzaamheid, communicatie en sociale vaardigheden (op welke
manier in contact treden, hoe gevoelig voor oplichting,…)
• (gebruik van) inzicht, kennis en vaardigheden vergroten op verschillende domeinen
Contextgebonden factoren
Redenen van problemen:
• vermijdingsgedrag en gebrek aan zelfvertrouwen omwille van veelvuldige
faalervaringen: link met motivatie. Vaak zien we het ontstaan van vermijdingsgedrag,
blijven in de comfortzone. Comfort-stretch-paniczone: personen met een beperking
gaan veel te vaak in paniczone dus blijven na een tijdje in comfortzone.
• foutieve instructieprocedures: te snel, te moeilijke woorden,…
• aangeleerde hulpeloosheid door stereotiepe en lage verwachtingen: persoon
onderschatten en te weinig stimulerende omgevingen aanbieden. Komen voort uit
een stereotype beeld over mensen met een beperking. Blijven afhankelijk van
andere.
➔ Zowel te hoge als te lage verwachtingen zijn een beperking
• onvoldoende kansen om adequate oplossingsstrategieën te leren
Verwachte outcomes
• kwaliteit van de interactie verbeteren: hierin zitten heel veel leerkansen in, daarom
verbeteren. Bv. sensitieve responsiviteit= hoe goed slaag je erin om de signalen van
kinderen te herkennen en er gepast op te reageren.
• stimulerende ervaringen bieden aan kind om zoveel mogelijk kansen tot leren te
bieden
• adequate instructiestrategieën hanteren -> belangrijke reflectie die we moeten
maken: begrijpt de persoon ons?
• positieve en adequate verwachtingen stellen in kind
• leefomgeving afstemmen op noden van kind
Orthopedagogiek Handicaps lesnotities A-C B| 2022-2023 p. 2/8
