Samenvatting Leerboek geriatrische zorg - specifieke zorgverlening: ouderenzorg en geriatrie (V5X722)

Ouderenzorg en geriatrie


Preventie van functieverlies
- Functionele mogelijkheden in kaart brengen
o Katz-schaal (indicatiestelling)
 Zorgbehoevendheid pt i.v.m. ADL te meten
 Door VPK of Arts
 Financiering + (aanvraag) woonzorgcentra (ook MMSE) en thuisverpleging
 Bijkomende metingen
 Oriëntatie tijd en ruimte
 Rusteloosheid
 Woonsituatie
 Aanwezigheid mantelzorger
 Comfort

o BELRAI
 Verschillende INTERRAI
 Long term care facilities: verzorgingsinstelling met complexere
zorgbehoefte
 Acute care: acuut ziekenhuis
 Palliative care: palliatieve setting
 Mental health: geestelijke gezondheidszorg
 Community mental health: thuiswonende met complexe geestelijke
gezondheidsbehoeften
 Uitgebreidere set aan gegevens verzamelen, zorgbehoefte kwetsbare
personen of complexere zorgsituaties in kaart brengen
 Kwaliteitsvoller proces, meer info op verschillende vlakken
 Neemt meer tijd in beslag
 Belrai screener: kortere versie (+/- 15min) bepaler of langere nodig is
 Kan in verschillende zorgsettings gebruikt worden (kan doorgegeven worden)

o IADL-schaal van Lawton en Brody
 Beoordeeld de bekwaamheid om instrumentele dagelijkse activiteiten uit te
voeren en eventuele functionele zorgbehoefte

- Klinisch redeneren als proactieve methodiek
o Comprehensive geriatric assessment
 Multidisciplinair, multiple problemen opsporen, beschrijven, verklaren
 Uitkomen tot integraal zorgplan
 3 stappen
 Opsporen zorgontvangers met kwetsbare gezondheidstoestand
 Evalueren gedetecteerd persoon
 Uitvoeren aanbevelingen die uit evaluatie voortvloeien
 Toepassing bij combinatie
 Hoge leeftijd, lichamelijke ziekte, geriatrisch syndroom, functieverlies
en sociale problematiek

- Ziekenhuis gerelateerd functieverlies
o Vergroot risico
 Infecties


1

,  Incontinentie
 Ondervoeding
 Delier
 Geneesmiddelen gerelateerde problemen
 Verlies spierkracht
 …

Dementie: chronische aandoening met impact op het dagelijkse leven
- Dementie is een neurocognitieve stoornis
o Classificatie bij neurocognitieve stoornissen




 DSM-5 13 subtypes van dementie
 Ziekte van Alzheimer
 Frontotemporale degeneratie
 Dementie met Lewy-Bodies
 Vasculaire dementie
 Traumatisch hersenletsel
 Middel-medicatie gebruik
 Hiv-infectie
 Prionziekte
 Ziekte van Parkinson
 Ziekte van Huntington
 Andere lichamelijke aandoeningen
 Multiple oorzaken
 Ongespecificeerd

 Arts bepaald gradatie ernstigheid
 Licht NCD: moeite met instrumentele activiteiten in IADL
 Matig NCD: functie verlies bij ADL
 Ernstige NCD: volledig zorgafhankelijk

 Belangrijk om wast te stellen
 Tijdige detectie
 Observatie dagelijks functioneren
 Dossier, anamnese, hetroanamnese

o Beperkte neurocognitieve stoornis
 Bij diagnose beperkte NCD  beperkte cognitieve achteruitgang in 1 of
meerdere cognitieve domeinen
 Kunnen zelfstandig functioneren, meer moeite dan voorheen
 Cognitieve stoornissen en gedragsproblemen kunnen symptomen tijn van
behandelbare oorzaken. Bv slaapstoornissen, depressie, vitamine gebrek,
hyperthyreoïdie, bijwerking geneesmiddelen,… (leiden niet naar dementie)
o Uitgebreide neurocognitieve stoornis

2

,  Aanzienlijke afname cognitief functioneren in 1 of meerdere domeinen
 Belemmering zelfstandig functioneren
 Klachten achteruitgang bevestigd door familie of zichzelf, screening en
onderzoek bevestigen
 Gesproken van dementie als sprake is van uitgebreide neurocognitieve
stoornis door neurodegeneratie (neuronen tijdens ziekteverloop aangetast =
steeds minder werken en afsterven)

- Dementie in drie specifieke situaties
o Dementie komt ook voor bij jongere mensen, groter voorkomen bij mensen
syndroom van Down en ouderen met migratie achtergrond
o Jongdementie
 Voor 65 jaar
 Symptomen start tssn 40 à 65 jaar
 Tijd tssn 1ste en uiteindelijke diagnose is langer (vaak verkeerde diagnose)
 2 meest voorkomende oorzaken
 Ziekte van Alzheimer
 Fronto-temporale degeneratie

o Dementie bij personen met het syndroom van Down
 Snellere veroudering
 Hoog risico op dementie: Alzheimer gekoppeld aan syndroom van Down
 Vroege diagnose is moeilijk

o Dementie bij ouderen met migratie achtergrond
 Kwetsbaarder voor dementie
 Verband tussen etniciteit en ontwikkelen Alzheimer en Vasculaire D.
 Lage sociaaleconomische klasse, tekort aan financiële middelen, gn kennis
gezond eten, eenzaamheid
 Schaamte hierrond (naasten melden symptomen aan arts niet)

- Cognitieve symptomen bij dementie
o Moeilijkheden met de aandacht
 Volgehouden aandacht: langere periode aandachtig
 Selectieve aandacht: aandacht op 1 of meerdere relevante prikkels, andere
negeren
 Verdeelde aandacht: aandacht verdelen tussen meerdere taken
 Aandacht functies aangetast bij alle soorten dementie

o Slechter functioneren geheugen




3

,  Korttermijngeheugen
 Relevante info samenbrengen en verwerken
 Waarneming zintuigen  korttermijngeheugen  30sec. verwerking
belangrijk of niet.  overbrengen lang termijn geheugen = inprenten
door herhalen en koppelen
 Emotionele info sneller naar langtermijngeheugen.

 Langtermijngeheugen
 Opslagproces: opslaan nieuwe informatie + bewaren voor langere tijd
 Ophaalproces: opgeslagen info terug roepen
 Langtermijn in 3 delen
o Episodische geheugen: onthoud gebeurtenissen in het
verleden die je expliciet hebt onthouden
o Semantische geheugen: begrippen en feiten
o procedurale geheugen: opslagplaats voor complexe,
geautomatiseerde handelingen vb. autorijden
 eerst episodiche (kort onthouden) en semantische (bv.
Woordvindingen)geheugen. Later stadium procedurale.
 Verstoorde inprenting
 Oprollende geheugen

o Taalstoornis
 Spraak-taalstoornissen bij dementie, neurodegeneratie bij spraakcentra 
afasie (slechter op woorden komen, lezen, schrijven,…)

o Problemen met ruimtelijk inzicht
 Instaat voor oriëntatie + positionering in omgeving, toelaten ruimtelijke
inschatting te maken
 Bij dementie: visueel-ruimtelijke problemen (vaak later)
 Vb. wit toilet op een witte muur smelt soms samen door verminderd
zicht. Oplossing accent muur zodat wc naar voor treed

o Executief functioneren
 Aangetast in alle vormen van dementie
 Plannen, samenwerken, vooruitdenken, impulsen onderdrukken, idee
aanpassen, organiseren

- Van niet-pluisgevoel tot neuropsychologische screening en onderzoek
o Niet pluisgevoel
 Zorgvragers zonder cognitieve problemen of dementie, aandachtig zijn voor
gedragsverandering = vroege diagnose, begeleiding, behandeling
 Vroege symptomen dementie
 Vergeten welke dag
 Regelmatig gebeurtenissen in kort verleden vergeten
 Recent gehoorde verhalen/mededelingen niet kunnen navertellen
 Regelmatig niet op woorden komen + in herhaling vallen
 Snel draad van verhaal verliezen
 Merken aan antwoord, vraag niet begrepen
 Tijden door elkaar halen
 Uitvluchten verzinnen
 ….

4