Samenvatting - recht voor welzijnswerkers

Recht voor welzijnswerkers
Deel I: Bronnen en beginselen van het recht
1.Ontstaan en ontwikkeling van recht
 Recht is ontstaan sinds mensen samenleven:
o Mensen maken afspraken over het samenleven
o Willen dat deze afspraken bij iedereen bekend zijn
o Afspraken moeten nageleefd worden zo niet: sanctie
 Oorspronkelijk afspraken tussen individuen
 In complexe (grote) samenlevingen wordt “wetgevende bevoegdheid” overgedragen
aan vertegenwoordigend orgaan.
 Er worden regels opgesteld en straffen gegeven waar nodig. In een complexe
samenleving zal een rechterlijke macht deze straffen uitdelen.

 Afdwingen gebeurde oorspronkelijk door primaire dwang (geweld) door leden van de
groep
 Evolutie naar meer beschaafde dwang:
o Afwijkend gedrag beoordeeld door rechtbanken
o Dwangmiddelen van louter fysiek, moreel economisch geweld naar meer
humane vormen van bestraffing lijfstraffen, doodstraffen, dwangarbeid,…
afschaffen
o Evolutie naar alternatieve straffen taakstraffen, elektronisch toezicht
 Dit is zeer maatschappelijk bepaald in sommige samenlevingen nog
altijd doodstraffen, lijfstraffen

 Belgisch recht is in oorsprong gebaseerd op Code Napoleon (1804): geboorte van ons
rechtssysteem
o Na de val van het West-Romeinse rijk was dat het kerkelijk recht.
o Bij het ontstaan van de Europese staten werd het gewoonterecht (van
Parijs)ingevoerd
 Tot op vandaag van belang
 Maar ondertussen uiteraard modernisering onder invloed van
o Mensenrechtenverdragen
o Toenemende wetgeving van de Europese Unie
o Gewijzigde (wetenschappelijke) inzichten op vlak van economie, ethiek,
religie, maatschappijvisie…

 traditionele indeling rechtssysteem
o Romeinsrechtelijke rechtsfamilie (hier hebben wij het meeste van weg)
 heel veel wetten
o Common-lawfamilie: minder wetgeving, uitspraak geld altijd
 rechter kijkt naar vorige uitspraken voor hetzelfde geval
o Marxistische rechtsfamilie
 Communisme
 Komt weinig voor


1

, 2. Definitie van het recht
 Geheel van afdwingbare regels die door de samenleving tot stand komen met als doel de
samenleving te ordenen
2.1 Een geheel van regels
 Er zijn heel veel regels in het strafwetboek die niet samen te bundelen zijn in 1
boek. Daarom zijn er verschillende delen.
 Een geheel van regels = veelheid van bronnen van recht:
o Wetten
o Rechtspraak
o Gewoonte,…
 Elke Belg wordt geacht de wet te kennen.
 Wetten komen in het staatsblad te staan, 10 dagen na publicatie gaan deze
wetten van kracht
2.2 Tot stand gekomen door de samenleving
 In oorsprong onderlinge afspraken
 Nu via vertegenwoordiging (parlementaire democratie)
o Vertegenwoordigers gekozen door het volk zetelen in parlement
 Zo wetgeving weerspiegelt van wat de samenleving wilt
 Wanneer er geen verzet is tegen een wet, is deze bekrachtigd
2.3 Afdwingbaarheid
 Recht is afdwingbaar
 Afdwingen gebeurt via rechtbanken door:
o Straffen bij misdrijven vb. gevangenisstraf
o Dwingen iets te betalen vb. schadevergoeding
o Dwingen iets te doen vb. herstel schade
o Verbieden iets te doen vb. straat-contactverbod
 Recht is op iedereen van toepassing ongeacht geloof, politieke overtuiging…
 Afdwingbaar karakter tegenover alle leden van de samenleving onderscheidt recht van
andere normeringsstelsels.
 Niet afdwingbaar: niet voor iedereen  vb. regels in sportclub
2.4 Die door de samenleving tot stand komen
 In oorsprong onderlinge afspraken
 Nu via vertegenwoordiging (parlementaire democratie)
2.5 Met als doel de samenleving te ordenen
 Doel is het “samen-leven” te ordenen
 Dat veronderstelt
o Objectiviteit
o Algemeenheid
o Rechtszekerheid
 Recht is een instrument om beleid te maken
 Beleid = politiek gebeuren
 Recht = rechtvaardig?
 Dure lex sed lex
o De wet is hard, maar het is de wet




2

, Recht is beïnvloed door andere (mens) wetenschappen
o Ethiek
 Homohuwelijken oké?
 Verbod te doden
o Geloofsovertuiging
 Zondag vrij komt uit het katholieke geloof
o Economische visie
2.6 Bronnen van het recht
 Recht is een geheel van regels…
 Waar vinden we die regels? Bronnen.
 Wat als regels elkaar tegenspreken? Hiërarchie.
o Bronnen worden besproken in hiërarchische volgorde
o Bij tegenstrijdigheid heeft hoogste bron voorrang

 Overzicht:
o Wetgeving
o Gewoonte
o Rechtspraak
o Rechtsleer
o Algemene rechtsbeginselen
o Billijkheid
1.Wetgeving
 Binnen “Wetgeving” onderscheiden we:
o Internationale verdragen
o Grondwet
o Wetten – decreten – ordonnanties - Besluiten
1.1Internationale verdragen
 Bilaterale verdragen: tussen 2 landen
o Bilaterale verdragen over kinderontvoeringen,…
 Multilaterale verdragen: tussen meerdere landen
o Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens
o Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
o internationaal Kinderrechtenverdrag,…
 In België van kracht indien “geratificeerd”
o Eerst goedkeuren, daarna bekrachtigen
 Soms supranationale wetgeving in materiële zin via bevoegdheidsoverdracht
o EU-wetgeving: verordeningen, richtlijnen, aanbevelingen
 Verdragen staan in hiërarchie bovenaan.




3

,  Ratificatieprocedure verdragen
o Onderhandeling
o Ondertekening
o Goedkeuring door parlement
o Bekrachtiging door uitvoerende macht
o Publicatie in Staatsblad
o Inwerkingtreding (meestal pas als min. aantal lidstaten verdrag
geratificeerd hebben)
 Pas dan van kracht in “interne rechtsorde”
1.2 Grondwet
 Grondwet bevat:
o Organisatie &structuren van federale staat
o fundamentele rechten en vrijheden (grondrechten) van de Belgen
 bijzondere (zware) procedure om grondwet te wijzigen
 is de “Hoogste” nationale wet staat boven gewone wetten

 Gewone rechtbanken toetsen wetten niet aan de Grondwet
 Maar het Grondwettelijk Hof toetst “wetskrachtige normen” (wetten, decreten,
Koninklijke besluiten…) onder andere aan:
o Alle rechten en vrijheden opgenomen in Grondwet
o Inzonderheid art. 10 en 11 (gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel)
o Het Grondwettelijk Hof kan “wetskrachtige normen” vernietigen
1.3 Wetten – decreten -Ordonnanties
 Wetgeving op verschillende niveaus:
o Federaal (België): wetten
o Regionaal (gemeenschappen en gewesten): decreten en ordonnanties
 Elk niveau is bevoegd om wetgeving te maken voor zijn regio
 wetgeving federaal & regionaal niveau
o staat hiërarchisch gelijk
o nevengeschikte besturen (ze zijn “even belangrijk”)
 In geval van conflict : Grondwettelijk Hof
1.4 Wetgeving
 Wet in formele betekenis:
o Gaat uit van wetgevende macht / parlement
o Wet, decreet, ordonnantie
 Wet in materiële betekenis:
o Elke algemeen verbindende rechtsregel ongeacht van welk orgaan die
uitgaat
o Koninklijke besluiten (KB), ministeriële besluiten (MB’s), besluiten van
gemeenschaps- en gewestregering…




4