Samenvatting bestuursrecht

Bestuursrecht
UA

,DEEL I – BESTUURSRECHT: BEGRIP, INDELING, FUNCTIES, KENMERKEN EN BRONNEN

HOOFDSTUK I – BEGRIP BESTUURSRECHT

INLEIDING

Het privaatrecht omvat de rechtsregels die betrekking hebben op de relaties tussen private
personen.
↔ Het publiekrecht omvat de rechtsregels die betrekking hebben op de organisatie van de overheid
en op de relatie tussen de overheid en de burgers en tussen overheden onderling.

MAAR klassiek onderscheid publiek- en privaatrecht staat onder toenemende druk: doordat de
overheid steeds meer figuren van het privaatrecht overneemt.

Het publiekrecht wordt meestal opgesplitst in:

 Het grondwettelijk recht
 Én het bestuursrecht

Men kan het begrip bestuursrecht omschrijven vanuit drie manieren:

 Formeel-juridische omschrijving
 Omschrijving vanuit relaties die door het bestuursrecht worden beheerst
 Omschrijving vanuit de materiële bevoegdheid van het bestuur

FORMEEL- JURIDISCHE OMSCHRIJVING


DEFINITIE VANUIT ORGANIEK OOGPUNT: UITGAANDE VAN DE ‘MACHTEN’

Deze definitie gaat uit van een organieke benadering: afbakening a.d.h.v organen en instellingen die
worden gereguleerd.
Besturen = tenuitvoerlegging van wetgeving en beleid (uitvoerende macht)

Het bestuursrecht omvat het geheel aan rechtsregels m.b.t. de organisatie, de bevoegdheden en
de werking van de organen die met uitvoerende macht zijn bekleed.

Goed uitgangspunt, maar vraagt aanvulling en nuancering, want…

 Veronderstelt scherp kunnen omschrijven wie ‘organen van de UM’ zijn.
o Overeenkomstig de grondwet gaat het over koning en ministers
o Maar uitvoerend apparaat bestaat vandaag ook uit tal van organisaties en personen
die de grondwet niet kent.
 Driemachtenleer roept een te vereenvoudigd beeld op van uitoefening taken in een
moderne staat.

1

, o Traditioneel: wetgevende macht normatieve functie, uitvoerende macht
tenuitvoerleggingsfunctie en rechterlijke macht rechtsprekende functie
o Organieke benadering moet worden aangevuld met functionele benaderind


DEFINITIE VANUIT FUNCTIONEEL OOGPUNT: UITGAANDE VAN DE ‘FUNCTIES’

Functionele benadering = erkenning dat instellingen/organen die organiek tot de UM
worden gerekend, niet alleen een rol spelen binnen de tenuitvoerleggingsfunctie, maar
tevens binnen de wetgevende/normatieve functie én de rechtsprekende functie.

Organen van de UM hebben ook andere taken, die we klassiek toekennen aan andere
machten op basis van de driemachtenleer.

Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen de staatsmacht en de rol/functie
 Staatsmacht: wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
 Rol of functie: normatieve, tenuitvoerleggings- en rechterlijke functie
o UM heeft taken van tenuitvoerlegging
 Deze taak wordt gegeven aan de koning krachtens de gw. hij moet hiervoor
geen machtiging vragen
 Soms via reglementen uitvoering geven aan regelgeving – art. 108 Gw. / art.
20 BWHI
 Reglementen = besluiten die een algemene abstracte rechtsregel formuleren
die van toepassing is op een onbepaald aantal personen en/of zaken
 = normen; wetgeving in de materiële zin
o UM heeft ook normatieve taken
 Soms maakt UM regels die niets te maken hebben met
uitvoering van wetgeving!
 Art. 105 gw. wetgever kan regelgevende taken toevertrouwen
(normatieve bevoegdheid delegeren) aan UM los van
uitvoering van wetgeving.
 Steeds meer aandacht voor rule making powers UM: koning
krijgt steeds meer normatieve bevoegdheid gedelegeerd  we
leven in een steeds complexere maatschappij, alles moet
sneller gaan.
o Organen UM hebben soms ook taken van rechtshandhaving en
geschiloplossing
 Via kennisname van georganiseerde bestuurlijke beroepen.
 Regulatoren in de nutssectoren.
- Op geprivatiseerde markten ziet de overheid toe via
regulatoren of de concurrentie daar eerlijk verloopt
en de prijzen niet te hoog zijn (voor essentiële
dingen zoals energie, post…)
- Hebben vaak bevoegdheden om geschillen tussen

2

, ondernemingen te beslechten  ondanks dat het
geen rechter is maar een orgaan van de UM
- Zij kunnen ook boetes opleggen aan bedrijven die
de regels niet respecteren
 Groeiende trend administratieve sancties vb. GAS-boetes
worden opgelegd door gemeentelijk bestuur, geen rechter
o Tegelijkertijd moeten organen die tot de WM of RM behoren soms
ook besluiten nemen die louter ‘uitvoerend’ of ‘bestuurlijk’ zijn
 Naturalisaties door de Kamer van Volksvertegenwoordigers.
(BEL nat verlenen)
 Beslissingen inzake personeel, overheidsopdrachten,…
o Voor sommige beslissingen vallen de WM en RM dus ook onder het
bestuursrecht
 Bestuursrecht is veel ruimer dan enkel de UM!

Uitvoerende macht – rol of functie:
- Primair: tenuitvoerlegging van wetgeving en beleid
o Via individuele besluiten (EBR)
 Bv. vergunningen, benoemingsbeslisisng…
o Via normatieve besluiten (reglementen, art. 108 GW)
o Via taken van rechtshandhaving (bestuurlijke sancties)
o Via taken van geschiloplossing (bestuurlijke beroepen)
- Ondergeschikt: zelfstandige normatieve taken (art. 105 GW)
o Uitdrukkelijk toevertrouwd door de gw. bijzondere wetten of wetskrachtige
normen

Opmerking: niet alle staatsorganen worden door de grondwet onder één van de drie
klassieke staatsmachten gebracht!
 Provinciale en gemeentelijke instellingen staan niet onder de titel van de UM in
gw. toch gaan wij ervan uit dat deze met UM bekleed zijn.
 Bestuurlijke rechtscolleges
o Behoren niet tot de RM en ook niet tot de UM
o Hebben een statuut sui generis (art. 160-161 gw.)
o Bestuursrechters zijn echte rechters, geen besturen worden beheerst
door beginselen van behoorlijke rechtsbedeling niet van bestuur!

NIEUWE, AANGEVULDE DEFINITIE VAN HET BESTUURSRECHT

Definitie: het bestuursrecht is het geheel van regels m.b.t. alle handelingen van de
“uitvoerende” macht (in de ruime zin van het woord), ongeacht of deze handelingen
een bestuurlijke, een normatieve, een sanctionerende of een geschilbeslechtende
inhoud hebben.

Sommige activiteiten van de uitvoerende macht worden evenwel niet
3