4. Strafuitvoering
Inleiding: gevangenissen en overbevolking
Gevangeniswezen in België
5 gevangenissen (17 in Vlaanderen, 16 in Wallonië en 2 in Brussel)
Gesloten, halfopen, open
Voorbeeld gesloten gevangenis https://www.gevangenisgent.be
Overbevolking
Mogelijke redenen overbevolking (wetenschappelijke basis?):
• Stijging gemiddelde detentieduur
• Zwaardere straffen
• Strengere voorwaarden voor voorwaardelijke invrijheidstelling of alleszins
minder toepassing ervan
• Maatregelen zoals ET hebben te weinig effect
Transitiehuizen mogelijke oplossing?
Strafuitvoering & hervormingen jaren ‘90
• Politie, gerechtelijke organisaties + strafuitvoering → veel kritieken &
hervormingsplannen
• Vraagstukken:
o Wie neemt beslissingen & wie verzekert opvolging? → SURB
o Hoe verloopt begeleiding → Justitiehuizen
• Op beide vlakken: debat, (parlementaire) commissies, Octopusakkoord en
(wets)hervormingsvoorstellen:
o Het vraagstuk van de begeleiding >> Justitiehuizen
o Het vraagstuk van de beslissingsbevoegdheid en opvolging >>
strafuitvoeringsrechtbanken
Justitiehuizen
De oprichting van de Justitiehuizen
Situatie midden jaren ‘90
• Complex & chaotisch landschap
o Nieuwe taken voor parajustitiële sector
▪ Alternatieven voorlopige hechtenis, slachtofferonthaal,
strafbemiddeling,…
o Gebrek coherent kader
• Voorstel oprichting justitiehuizen aangekondigd in algemene beleidsnota
Minister van justitie 1996
• De schok van 1996
o Nota ministerraad 1996 over sociale dienst van penitentiaire
administratie
▪ Probleem: maatschappelijk werker moet gemiddeld meer dan 65
gevangen opvolgen en 65 bijkomende enquêtes uitvoeren → kan
niet grondig te werk gaan
1
, Project justitiehuizen
• Realisatie: 1996-1999
• Idee: georganiseerd op gerechtelijk arrondissementeel niveau
• Doel:
o Meer humaan, toegankelijk & efficiënt justitie tot stand brengen
o Brugfunctie naar samenleving
• Oprichting: KB van 13 juni 1999 organisatie van dienst justitiehuizen +
definieert opdrachten
o + implementatie 28 justitiehuizen
Taken bij oprichting
• Artikel 2 Kb 13 juni 1999
o Justitiële begeleiding + toezicht van daders → voorkomen recidieven
o Onthaal, informeren & bestaan slachtoffers
o Informeren + doorverwijzen van burgers betrokken in conflict of
geconfronteerd met gerechtelijke procedure
o Verstrekken van informatie aan gerechtelijke en/of administratieve
overheden
o Ondersteunen van coherent beleid met betrekking tot alternatieve wijzen
van conflicthantering & sanctionering
• Burgerrechtelijke opdrachten
o Regeling van het ouderlijk gezag, huisvesting kinderen + recht op
persoonlijk contact bij (echt)scheiding
• Slachtofferonthaal
o Informatie over dossier geven
o Informeren over verschillende uitvoeringsmodaliteiten van de
gevangenisstraf die dader kan krijgen + rechten als slachtoffer
• Justitiële opvolging & begeleiding
o Uitvoeren & opvolgen elektronisch toezicht
• Beleidsmatig
o Beleidsvoorbereidend werk gericht op coherente uitvoering v opdrachten
o Overleg + samenwerking met andere gemeenschappen, federale
overheid & magistratuur
• Eerstelijnswerking
o Onthaal & informeren burger
o Vraag verduidelijken & informeren over verschillende mogelijkheden →
GEEn juridisch advies
o Deze functie verviel in 2019 in kaderdecreet!!
Communautisering (vanaf 2015)
• Onverwachte wending
o Aanvankelijk onder FOD justitie
o 2014: bevoegdheid naar niveau van gemeenschappen
o 2015: Overheveling personeel & middelen
▪ Afdeling in Departement welzijn, volksgezondheid en gezin
• Bestaat uit: 1 centrale dienst, 14 justitiehuizen verspreid
over Vlaanderen (op basis van de ‘oude’
arrondissementen) en het Vlaams Centrum Elektronisch
Toezicht (VCET)
2
Inleiding: gevangenissen en overbevolking
Gevangeniswezen in België
5 gevangenissen (17 in Vlaanderen, 16 in Wallonië en 2 in Brussel)
Gesloten, halfopen, open
Voorbeeld gesloten gevangenis https://www.gevangenisgent.be
Overbevolking
Mogelijke redenen overbevolking (wetenschappelijke basis?):
• Stijging gemiddelde detentieduur
• Zwaardere straffen
• Strengere voorwaarden voor voorwaardelijke invrijheidstelling of alleszins
minder toepassing ervan
• Maatregelen zoals ET hebben te weinig effect
Transitiehuizen mogelijke oplossing?
Strafuitvoering & hervormingen jaren ‘90
• Politie, gerechtelijke organisaties + strafuitvoering → veel kritieken &
hervormingsplannen
• Vraagstukken:
o Wie neemt beslissingen & wie verzekert opvolging? → SURB
o Hoe verloopt begeleiding → Justitiehuizen
• Op beide vlakken: debat, (parlementaire) commissies, Octopusakkoord en
(wets)hervormingsvoorstellen:
o Het vraagstuk van de begeleiding >> Justitiehuizen
o Het vraagstuk van de beslissingsbevoegdheid en opvolging >>
strafuitvoeringsrechtbanken
Justitiehuizen
De oprichting van de Justitiehuizen
Situatie midden jaren ‘90
• Complex & chaotisch landschap
o Nieuwe taken voor parajustitiële sector
▪ Alternatieven voorlopige hechtenis, slachtofferonthaal,
strafbemiddeling,…
o Gebrek coherent kader
• Voorstel oprichting justitiehuizen aangekondigd in algemene beleidsnota
Minister van justitie 1996
• De schok van 1996
o Nota ministerraad 1996 over sociale dienst van penitentiaire
administratie
▪ Probleem: maatschappelijk werker moet gemiddeld meer dan 65
gevangen opvolgen en 65 bijkomende enquêtes uitvoeren → kan
niet grondig te werk gaan
1
, Project justitiehuizen
• Realisatie: 1996-1999
• Idee: georganiseerd op gerechtelijk arrondissementeel niveau
• Doel:
o Meer humaan, toegankelijk & efficiënt justitie tot stand brengen
o Brugfunctie naar samenleving
• Oprichting: KB van 13 juni 1999 organisatie van dienst justitiehuizen +
definieert opdrachten
o + implementatie 28 justitiehuizen
Taken bij oprichting
• Artikel 2 Kb 13 juni 1999
o Justitiële begeleiding + toezicht van daders → voorkomen recidieven
o Onthaal, informeren & bestaan slachtoffers
o Informeren + doorverwijzen van burgers betrokken in conflict of
geconfronteerd met gerechtelijke procedure
o Verstrekken van informatie aan gerechtelijke en/of administratieve
overheden
o Ondersteunen van coherent beleid met betrekking tot alternatieve wijzen
van conflicthantering & sanctionering
• Burgerrechtelijke opdrachten
o Regeling van het ouderlijk gezag, huisvesting kinderen + recht op
persoonlijk contact bij (echt)scheiding
• Slachtofferonthaal
o Informatie over dossier geven
o Informeren over verschillende uitvoeringsmodaliteiten van de
gevangenisstraf die dader kan krijgen + rechten als slachtoffer
• Justitiële opvolging & begeleiding
o Uitvoeren & opvolgen elektronisch toezicht
• Beleidsmatig
o Beleidsvoorbereidend werk gericht op coherente uitvoering v opdrachten
o Overleg + samenwerking met andere gemeenschappen, federale
overheid & magistratuur
• Eerstelijnswerking
o Onthaal & informeren burger
o Vraag verduidelijken & informeren over verschillende mogelijkheden →
GEEn juridisch advies
o Deze functie verviel in 2019 in kaderdecreet!!
Communautisering (vanaf 2015)
• Onverwachte wending
o Aanvankelijk onder FOD justitie
o 2014: bevoegdheid naar niveau van gemeenschappen
o 2015: Overheveling personeel & middelen
▪ Afdeling in Departement welzijn, volksgezondheid en gezin
• Bestaat uit: 1 centrale dienst, 14 justitiehuizen verspreid
over Vlaanderen (op basis van de ‘oude’
arrondissementen) en het Vlaams Centrum Elektronisch
Toezicht (VCET)
2
