Samenvatting Hoofdstuk 4 algemene psychologie

Hoofdstuk 4 – De waarneming
4.1 Van zintuiglijk gewaarwording naar waarneming
Gewaarwording vs. waarneming
 Gewaarwording
o De opname van stimulatie uit de omgeving door middel van de
zintuigen en de vertaling van deze stimulatie in de zenuwimpulsen die
door de hersenen verwerkt kunnen worden in beelden, klanken,
smaken, etc.
 Waarneming
o Het interpreteren en begrijpen van de gewaarwording
 Visuele agnosie
 Stoornis waarbij het gezichtsvermogen volledig intact is
maar de gewaarwordingen niet meer geïnterpreteerd
en georganiseerd kunnen worden tot een
betekenisvolle waarneming

4.1.1 Waarneming is een actief proces
Waarom is waarneming meer dan het registreren van gewaarwordingen?
 3 redenen:
o Signaal dat in de hersenen toekomt is onvolledig
 Blinde vlek in de retina (geen receptoren)
 Oogbewegingen en oogknipperingen (20 tot 40 ms blind)
 Enkel scherp beeld wanneer licht in fovea valt (buiten centrum van
het visuele veld)
 Hersenen vullen voortdurend ontbrekende kennis aan
o Beelden op onze retina’s zijn tweedimensionaal
 Hersenen zetten dit om in driedimensionaal beeld
 Noodzakelijk voor inschatten van diepte en afstand
o Voorbeeld: maan & sterren even ver
o Binnenkomende signalen veranderen voortdurend
 Voorwerpen worden gedeeltelijk door andere voorwerpen
verborgen
 Voorbeeld: leerkracht die achter bureau staat, lijkt plots
geen benen meer te hebben, deur die opengaat
Streven naar perceptuele constantie
Fenomeen van gelijkblijvende voorwerpen ondanks voortdurende veranderingen
(grootte, vorm, licht & kleur) in het retinabeeld
 Onderscheid proximale en distale stimulus:
o Proximale stimulus
 Geheel van fysische energie dat onze sensorische receptoren
stimuleert
o Distale stimulus
 Het voorwerp in de buitenwereld dat de fysische energie (en dus
de proximale stimulus) produceert
 Voorbeeld: wanneer je kijkt naar het gezicht van een
vriendin


1

,  Distale stimulus
o Gezicht dat licht reflecteert (nauw verbonden met
perceptuele ervaring)
 Proximale stimulus
o Gereflecteerde licht dat jouw ogen binnenkomt
Palmer: waarneming is een heuristisch interpretatieproces
Visuele systeem berekent de meest waarschijnlijke distale stimulus op basis van
veronderstellingen en de proximale stimulus
 Meestal juist, maar niet altijd (daarom heuristisch)
o Verkeerde percepties → visuele illusies
 2 veronderstellingen:
o Meeste stimuli in de buitenwereld zijn driedimensionaal
o Invallend licht komt meestal van boven
 Deze veronderstellingen zijn soms fout waardoor visuele illusies
worden gecreëerd

4.1.2 Illusies als venster op de onderliggende
mechanismen
Voorbeeld: holle en bolle stippen, voetafdruk in het zand, oppervlakte van
parallellogrammen
Raster van Hermann en laterale inhibitie: retinale signaal wordt vervormd tijdens
tocht in visuele systeem
 Raster waarbij we denkbeeldige grijze vlekken zien die
verdwijnen wanneer we er rechtstreeks naar kijken
 Visuele illusie door bestaan van laterale inhibitie
o Ganglioncellen onderdrukken de activiteit van
omringende ganglioncellen wanneer ze erg actief
zijn (veel vuren)
 Laterale inhibitie zorgt in normale
omstandigheden voor beter zicht
 Voorbeeld: verduidelijken van
contrast tussen zwarte letters op wit
papier zodat we beter beeld krijgen

4.2 Van de retina naar de hersenen: bottom-
upprocessen
De informatiestroom van de receptoren aan de basis (bottom) naar de hogere
hersencentra (up) die verantwoordelijk zijn voor het herkennen en classificeren van
voorwerpen
 Kegeltjes en staafjes in retina’s sturen voortdurend elektrische signalen naar de
hersenen → hersenen bepalen op basis van deze zenuwimpulsen de distale
stimulus
 3 stadia:
o Primaire schets
o Perceptuele organisatie
o Patroon- en objectherkenning



2