1V - ZT1: samenvatting anatomie - het sensorisch systeem

Het sensorisch systeem
Zintuigcellen

- Constante stroom van informatie en prikkels (iemand hoest, er valt iets, …)
- Via gespecialiseerde cellen  sensoren (merken gewaarwording en geven door aan CZS)
 Sensoren zijn gevoelig aan veranderingen in hun omgeving
 Zetten omgevingsveranderingen om in impulsen (steeds dezelfde impulsen, wat de
oorzaak ook is)

- Wat zijn zintuigcellen?
 Ze verzamelen alle sensorische informatie
 Het zijn gespecialiseerde cellen:
o Basaal: vrije zenuwuiteinden, gevoelig aan veelvoud prikkels
o Expert: lichtgevoelige cellen in de ogen – supergespecialiseerde cellen die
slechts aan één prikkel gevoelig zijn
 Ze hebben een receptorveld: dit is de
regio die info levert aan de zintuigcel. Hoe
groter het receptorveld, hoe minder
nauwkeurig.
 Wanneer de prikkel voldoende sterk is
ontvangt het CZS de boodschap dat de
prikkel is aangekomen bij receptor X.
 Aankomende informatie = gewaarwording
Bewustwording van deze informatie =
waarneming
 gewaarwording ≠ waarneming!!

- Adaptatie = afname van de gevoeligheid in aanwezigheid van een constante prikkel. (Bv. in een
donkere omgeving komen en vervolgens terug dingen beginnen zien, …)

Deze aanpassing van de gevoeligheid kan bewust/onbewust gebeuren.



Zintuigen worden onderverdeeld in:

- Algemene zintuigen:
 Temperatuur
 Pijn
 Aanraking
 Druk
 Trilling
 Proprioceptie
- Speciale zintuigen:
 Reuk (olfactie)
 Smaak (gustatie)
 Gezichtsvermogen
 Evenwicht
 Gehoor

Algemene zintuigen

- Verspreid over hele lichaam (relatief ‘eenvoudig’ in bouw)
- Worden ingedeeld volgens de aard van de prikkel:
 Pijn: nociceptoren
 Temperatuur: thermoreceptoren
 Fysische vervorming – druk/aanraking: mechanoreceptoren
 Chemische prikkels: chemoreceptoren



Anatomie en fysiologie Samenvatting sensorisch systeem Pagina 1 van 12

, Pijn (nociceptoren) (<<noxa = beschadiging)

- Gevoelig aan dreigende beschadigingen
- Proberen voorkomen dat we nog meer schade zouden oplopen
- Aanwezig in:
 Bovenste huidlagen
 Gewrichten
 Beenvlies
 Bloedvatbanden
- Hebben een groot receptorveld  weinig specifiek (zie p.1)
- Prikkeling van receptoren gebeurt volgens twee axonen/reacties:
1) Snelle geleidende axonen = snelle pijn
Gemyeliniseerd, snelle overdracht, reflex is mogelijk
(Bv. stekende pijn, heel plots)
2) Traag geleidende axonen = trage pijn
Ongemyeliniseerd, trage overdracht, pijn in een algemene regio
(Bv. knagende en zeurende pijn)


- Gerefereerde pijn = pijnwaarneming in delen van het lichaam waar geen werkelijke
prikkeling is.
De pijn is op 1 plaats, maar straalt uit.
(Bv. pijn in linkerarm, hals, kaak en tanden is indicatief voor hartprobleem)




Temperatuur (thermoreceptoren)

- Zijn vrije zenuwuiteinden die gevoelig zijn aan warmte en koude
- Aanwezig in:
 Huid
 Skeletspieren (rillen bij koude: warmte produceren  adaptatie)
 Lever
 Hypothalamus (thermoregulatiecentrum)
- 3 à 4 keer meer koudereceptoren dan warmtereceptoren
- Zorgen voor snelle adaptatie tot een stabiele temperatuur
- Temperatuurgewaarwording door zelfde baan als pijngewaarwording



Fysische vervorming – druk/aanraking (mechanoreceptoren)

- Zijn gevoelig aan mechanische prikkels: uitrekking, druk, trilling, draaiing, …
- Opgedeeld in 3 groepen:
 Tastreceptoren
 Baroreceptoren
 Proprioreceptoren

Tastreceptoren

 Gevoelig aan aanrakingen
 Receptoren voor fijne aanrakingen (gedetailleerde lokalisatie)
 Receptoren voor grove aanrakingen (beperkte lokalisatie)

Baroreceptoren

 Zijn vrije zenuwuiteinden die gevoelig zijn aan drukveranderingen, we hebben ze
vaak nodig voor autonome activiteiten
 Aanwezig in elastische weefsels in wanden van rekbare organen (bv. bloedvaten,
luchtwegen, urinewegen, spijsverteringssysteem) --- Blaas vol  receptoren WC!!


Proprioreceptoren

 Registreren de houding van gewrichten, spanning in pezen/banden en spieren
 Zorgen samen met evenwichtsorgaan voor onze lichaamshouding
 GEEN adaptatie aan constante prikkelingen maar wel constante info naar CZS


Anatomie en fysiologie Samenvatting sensorisch systeem Pagina 2 van 12