HET LEVEN VAN TEKSTEN
1 HET VAK – ANN RIGNEY
1.1 Inleiding: wetenschappelijke kaders
Literatuurwetenschap is paradoxaal. Wat voor wetenschap bij leesplezier? Hoe van persoonlijke
interesse naar wetenschappelijke houding t.o.v. literatuur?
Wetenschap in algemene zin, verschillende takken binnen cultuurwetenschap, literatuurwetenschap
en haar subspecialismen.
Doel: bepalen van plaats literatuurwetenschap binnen het academische landschap om duidelijk te
maken dat literatuurwetenschappers binnen kaders werken: van vak zelf, verwante vakken in
letterenfaculteit en wetenschap in breedste zin. Kaders liggen niet vast, steeds opnieuw
gedefinieerd.
1.2 Wetenschap is nooit af…
Wetenschap: systematisch geordende deel van weten en regels, wetmatigheden, theorieën,
hypotheses en systemen waarmee verdere kennis verkregen kan worden.
Bij wetenschap gaat het niet om kennis als zodanig maar om verkrijgen van verdere kennis.
Wetenschap is werk in uitvoering, dus wetenschap is nooit af. Onderzoekende houding ten grondslag
aan wetenschapsbeoefening: ongenoegen met wat wij al weten. Wetenschapper heeft niet per se
veel kennis in huis maar plaatst voortdurend vraagtekens bij onovertuigende opvattingen, dus
nieuwsgierig en kritisch denkend. Geen wetenschappelijke houding door te denken de waarheid in
pacht te hebben. Het is niet dingen leren maar vragen leren stellen en onwetendheid onderkennen.
Daarna zaak uitzoeken.
Zoeken naar kennis heeft wetenschapsfilosofisch standpunt: tak van filosofie, bezig met grondslagen
wetenschapsbeoefening, daarna normatieve uitspraken doen over hoe wetenschap moet zijn.
Wetenschapsfilosofische reflectie leidt over uitspraken over bestaande praktijk en tot creëren
nieuwe mentale kaders toekomstig onderzoek.
Wetenschapsfilosofisch vertrekpunt is constructivistisch: basis hedendaagse wetenschapsfilosofie.
Kennis niet opgesloten maar gemaakt als mensen aspecten van de wereld bestuderen op
systematische wijze en uit onderzoek conclusies trekken. Erkennen dat kennis product is van
menselijke inspanning > niet dé waarheid in enkelvoud, verschillende waarheden, afhankelijk van
onderwerp en wetenschappelijke context. Wetenschappelijke kennis is geconstrueerd maar
pretendeerd meer dan aanname te zijn. Stelling moet anderen overtuigen volgens bepaalde normen
om als wetenschappelijke kennis te gelden. Kennis wordt gemaakt door met vragen naar de wereld
te kijken. Geen antwoorden zonder vragen (Life, the Universe, and Everything – Douglas Adams):
megacomputer moet antwoord op alles geven maar komt met ’42 – maar wat was eigenlijk de
vraag’. Vragen creëren studieobjecten: objecten als onderwerp van studie. Oude tafel:
kunsthistoricus geïnteresseerd in ontwerp, fysicus in draaggewicht. Gaat om zelfde object en
wetenschapper zoekt antwoorden op systematische wijze volgens normen binnen discipline.
Wetenschappelijk onderzoek drie vaste elementen:
1. Empirisch domein: verklaringen zoeken voor waarneembare zaken, berustend op ervaring.
2. Theorie/theorieën: abstract model waarmee patronen in empirische domein worden
beschreven. Waarom? Verklaring zoeken binnen discipline. Gaat niet alleen om toepassing
1 HET VAK – ANN RIGNEY
1.1 Inleiding: wetenschappelijke kaders
Literatuurwetenschap is paradoxaal. Wat voor wetenschap bij leesplezier? Hoe van persoonlijke
interesse naar wetenschappelijke houding t.o.v. literatuur?
Wetenschap in algemene zin, verschillende takken binnen cultuurwetenschap, literatuurwetenschap
en haar subspecialismen.
Doel: bepalen van plaats literatuurwetenschap binnen het academische landschap om duidelijk te
maken dat literatuurwetenschappers binnen kaders werken: van vak zelf, verwante vakken in
letterenfaculteit en wetenschap in breedste zin. Kaders liggen niet vast, steeds opnieuw
gedefinieerd.
1.2 Wetenschap is nooit af…
Wetenschap: systematisch geordende deel van weten en regels, wetmatigheden, theorieën,
hypotheses en systemen waarmee verdere kennis verkregen kan worden.
Bij wetenschap gaat het niet om kennis als zodanig maar om verkrijgen van verdere kennis.
Wetenschap is werk in uitvoering, dus wetenschap is nooit af. Onderzoekende houding ten grondslag
aan wetenschapsbeoefening: ongenoegen met wat wij al weten. Wetenschapper heeft niet per se
veel kennis in huis maar plaatst voortdurend vraagtekens bij onovertuigende opvattingen, dus
nieuwsgierig en kritisch denkend. Geen wetenschappelijke houding door te denken de waarheid in
pacht te hebben. Het is niet dingen leren maar vragen leren stellen en onwetendheid onderkennen.
Daarna zaak uitzoeken.
Zoeken naar kennis heeft wetenschapsfilosofisch standpunt: tak van filosofie, bezig met grondslagen
wetenschapsbeoefening, daarna normatieve uitspraken doen over hoe wetenschap moet zijn.
Wetenschapsfilosofische reflectie leidt over uitspraken over bestaande praktijk en tot creëren
nieuwe mentale kaders toekomstig onderzoek.
Wetenschapsfilosofisch vertrekpunt is constructivistisch: basis hedendaagse wetenschapsfilosofie.
Kennis niet opgesloten maar gemaakt als mensen aspecten van de wereld bestuderen op
systematische wijze en uit onderzoek conclusies trekken. Erkennen dat kennis product is van
menselijke inspanning > niet dé waarheid in enkelvoud, verschillende waarheden, afhankelijk van
onderwerp en wetenschappelijke context. Wetenschappelijke kennis is geconstrueerd maar
pretendeerd meer dan aanname te zijn. Stelling moet anderen overtuigen volgens bepaalde normen
om als wetenschappelijke kennis te gelden. Kennis wordt gemaakt door met vragen naar de wereld
te kijken. Geen antwoorden zonder vragen (Life, the Universe, and Everything – Douglas Adams):
megacomputer moet antwoord op alles geven maar komt met ’42 – maar wat was eigenlijk de
vraag’. Vragen creëren studieobjecten: objecten als onderwerp van studie. Oude tafel:
kunsthistoricus geïnteresseerd in ontwerp, fysicus in draaggewicht. Gaat om zelfde object en
wetenschapper zoekt antwoorden op systematische wijze volgens normen binnen discipline.
Wetenschappelijk onderzoek drie vaste elementen:
1. Empirisch domein: verklaringen zoeken voor waarneembare zaken, berustend op ervaring.
2. Theorie/theorieën: abstract model waarmee patronen in empirische domein worden
beschreven. Waarom? Verklaring zoeken binnen discipline. Gaat niet alleen om toepassing
