1 van 34
Pedagogiek en gezinsondersteuning
Hoorcollege 1
3 STAPPEN BIJ HET GEVEN VAN ADVIES (WC)
- geruststellen en normaliseren, ook erkenning geven
- Kaderen a.d.h.v theorie, link leggen met de cursus
- Tips of advies geven
Inleiding: een beeld van een kind
Pedagogiek vs pedagogische wetenschappen
1. Pedagogiek: wetenschappelijke studie van opvoeding, onderwijs en vorming
2. Pedagogische wetenschappen verwijst naar:
- meerdere subdisciplines
- Meerdere pedagogische kaders
- Meerdere onderzoeksmethodes
2 stromingen
1. EVIDENCE BASED PEDAGOGIEK
• meten = weten: handvatten voor de praktijk
• Voorschrijvend
• kwaliteitslabel —> antwoord is de beste keuze
• Pasklare antwoorden willen bieden
• Gestimuleerd door 2 tendensen
- Risico reducerend denken
(discussie camera’s kinderdagverblijven, begin 20e eeuw: mogelijkheid om alle
risico’s in kaart te brengen)
- Individualiserend denken (niet volgen van de norm —> ingrijpen, labelen, pilleke geven —>
ervoor zorgen dat kind terug in de norm past) + uit het systeem halen in een voor hen
speciaal gecreëerde ruimte
! Weinig aandacht besteed aan de persoonlijke context
! Weinig aandacht aan de maatschappelijke context
= individualistisch denken ipv maatschappelijke vragen —> ‘hoe’ ipv ‘waarom’
2. FUNDAMENTELE PEDAGOGIEK
• trage fundamentele vraagstukken
• Beschrijvend
• Normatief en ethisch: waarden en normen van de samenleving in vraag stellen (= onderliggende
ideologische kwesties)
• Handboek
Ontdekking van de concepten ‘kind en kindertijd
• Niet enkel gebaseerd op biologische kenmerken
• Kindertijd is een sociaal geconstrueerde periode
• Is gebaseerd op de maatschappelijke context van dat moment (religie, politiek, loso e)
• Kind is een aparte categorie
fi fi
, 2 van 34
Oudheid Kind krijgt aandacht
Tot late middeleeuwen Kind = onaf of mini-volwassene
Renaissance Rousseau De ziel van het kind is goed, de maatschappij
verpest het, we moeten tempo van de kinderen
volgen
Geïndustrialiseerde samenleving Kind is kwetsbaar en moet beschermd worden
1960 tot vandaag Jeugdland’, grootbrengen door kleinhouden
• Uit zich in verschillende contexten
Juridisch Minderjarig vs meerderjarig
Sociologisch Afhankelijk vs onafhankelijk
Ontwikkelingspsychologie Jongvolwassene vs volwassene, uitgerekte
kindertijd
6 kindbeelden
1. Het voorspelbare kind
2. Kind als burger
3. Het witte kind
4. Het kind als risico
5. Het kind als held
6. Het kind als kapitaal
HOE ONTSTAAN KINDBEELDEN?
• weerspiegeling van de maatschappij
• Wanneer maatschappij verandert, veranderen ook de kindbeelden
• Kindbeelden hebben ideologische basis. Ze zijn een weerspiegeling van de opvattingen in de
maatschappij
- Religieuze opvattingen
- Politieke opvattingen
HOE WIJZIGEN DE KINDBEELDEN DOORHEEN DE TIJD?
• kindbeelden wijzigen niet plots maar vullen elkaar aan
• Verschillende kindbeelden kunnen naast elkaar staan in 1 periode
KINDBEELDEN HEBBEN INVLOED OP
1. hoe kind naar zichzelf kijkt
2. De verwachtingen van ouders en leerkrachten
3. De relatie tussen kind en opvoeder en de manier van handelen
4. De manier waarop men spreekt en de verwachtingen van de maatschappij
5. Het beleid en de acties die men opzet (sociaal, economisch en cultureel)
, 3 van 34
6 kindbeelden
Voorspelbare kind - kind voorspelbaar in zijn ontwikkeling
- De volwassene houdt de ontwikkeling in de hand
door vroegtijdige opsporing, diagnose en
classi catie. In die zin is het kind maakbaar
Kind als burger - kind als burger met rechten en plichten
- De volwassene beschouwt het kind als nog-niet-
burger en voedt het op tot burgerschap
Witte kind - het kind is wit, niet meertalig en heeft christelijke
tradities
- De volwassene houdt geen rekening met
diversiteit en structurele discriminatie (zit vervat
in onze maatschappij)
Kind als risico - kind loopt gevaar of is zelf een gevaar voor de
maatschappij
- De volwassene berschermt het kind tegen de
gevaren van de samenleving en omgekeerd
Kind als held - het kind is weerbaar, inventief, exibel,
onconventioneel en vrij
- De volwassene waardeert het kind voor zijn
potentieel in het hier en nu. Hij is vooral
toeschouwer en biedt enkel hulp waar nodig
Kind als kapitaal - het kind is een investering in de toekomst. Het is
menselijk kapitaal dat rendeert
- De volwassene heeft de verantwoordelijkheid om
dit kapitaal te koesteren en erin te investeren
- Kinderen moeten later geld opbrengen, nu
kunnen ze dat nog niet
Leerpad 1: gezinsondersteuning
FILMPJE OPVOEDINGSLIJN
- bellen naar bepaald nummer voor hulp bij opvoeden
FILMPJE ‘WAT IS OPVOEDINGSONDERSTEUNING’
- iedereen stoot op vragen over opvoeding van je kinderen
Opvoedingsondersteuning = ondersteunen bij dagdagelijkse opvoeding
- pleegouder, onthaalouder,…
- Iets doen met je problemen!
- Goed netwerk/website
- Kennis en info delen
!! Opvoedingsondersteuning is maatwerk, instellen op wat ouder belangrijk vindt (normen en
waarden)
VISIE OP OPVOEDING: KERNASPECTEN
Pedagogiek = ook de manier waarop je kijkt naar opvoeding, kinderen, ouders en maatschappij.
Manier waarop we naar opvoeden kijken —> mee bepalen hoe we de concrete ondersteuning
uitwerken
fi fl
, 4 van 34
VISIE OP OPVOEDEN IN HUIDIGE MAATSCHAPPIJ: 3 KERNASPECTEN
1. Transactioneel
Wederzijdse beïnvloeding tussen ouder en kind. Het is geen eenrichtingsverkeer
2. Ingebed in de omgeving
Wederzijdse beïnvloeding vanuit omgeving. Opvoeden gebeurt in context
3. Zichzelfsturend
Opvoeden start als kind geboren wordt, ouders doen het op een natuurlijke manier. Opvoeding
blijft lopen dankzij de protectieve facturen. Functioneel ontregeld door een cumulatie van
risicofactoren.
OUDERS AAN HET WOORD 1
Conclusies over hoe ouders naar opvoeden kijken
- ‘niet gemakkelijk, je moet er de hele tijd mee bezig zijn, je mag het niet loslaten’
- Een uitdaging hoe je boodschappen moet overbrengen
- Het is elke dag werken
- Ruimte kunnen geven
- Fout: te veel controleren
- Streng zijn = niet leuk —> als ze grenzen aftasten. Je moet consequent blijven
OUDERS AAN HET WOORD 2
Conclusies; hebben alle ouders vragen/zijn ze allemaal onzeker/hebben ze allemaal behoefte aan
ondersteuning?
- dingen bespreken met volwassenen die kinderen van dezelfde leeftijd hebben
- Sommige willen het zelf oplossen
- Anderen mogen helpen
OUDERS AAN HET WOORD 3
Hebben alle ouders dezelfde ondersteuningsbehoefte? Welke vormen van
opvoedingsondersteuning verkiezen zij?
- literatuur raadplegen
- Hulp van mensen die ervaring hebben/buiten alleen theorie
- Debatten over opvoeding
—> elke ouder heeft andere behoefte/verkiezen andere vormen
OPVOEDINGSONDERSTEUNING: KRITISCHE VRAAG
“Zo is elke ouder ooit wel eens onzeker bij het opvoeden van kinderen, en zit elke ouder wel
eens met vragen. Toch betekent dat niet dat elke ouder deze vragen als lastig ervaart en
behoefte heeft aan ondersteuning. Als ouders toch kiezen voor ondersteuning, verkiezen ze
vaak het in gesprek gaan en een laagdrempelig aanbod. Dialoog moet dus steeds centraal staan!
In dat geval kan opvoedingsondersteuning wel degelijk een antwoord bieden op de
opvoedingsvragen.”
“opvoeding is steeds ook erg genuanceerd, is geen zwart-wit of juist-fout verhaal, opvoeding zit
ingebed in de context en toont hoe onze maatschappij op een bepaald moment in elkaar zit.”
Pedagogiek en gezinsondersteuning
Hoorcollege 1
3 STAPPEN BIJ HET GEVEN VAN ADVIES (WC)
- geruststellen en normaliseren, ook erkenning geven
- Kaderen a.d.h.v theorie, link leggen met de cursus
- Tips of advies geven
Inleiding: een beeld van een kind
Pedagogiek vs pedagogische wetenschappen
1. Pedagogiek: wetenschappelijke studie van opvoeding, onderwijs en vorming
2. Pedagogische wetenschappen verwijst naar:
- meerdere subdisciplines
- Meerdere pedagogische kaders
- Meerdere onderzoeksmethodes
2 stromingen
1. EVIDENCE BASED PEDAGOGIEK
• meten = weten: handvatten voor de praktijk
• Voorschrijvend
• kwaliteitslabel —> antwoord is de beste keuze
• Pasklare antwoorden willen bieden
• Gestimuleerd door 2 tendensen
- Risico reducerend denken
(discussie camera’s kinderdagverblijven, begin 20e eeuw: mogelijkheid om alle
risico’s in kaart te brengen)
- Individualiserend denken (niet volgen van de norm —> ingrijpen, labelen, pilleke geven —>
ervoor zorgen dat kind terug in de norm past) + uit het systeem halen in een voor hen
speciaal gecreëerde ruimte
! Weinig aandacht besteed aan de persoonlijke context
! Weinig aandacht aan de maatschappelijke context
= individualistisch denken ipv maatschappelijke vragen —> ‘hoe’ ipv ‘waarom’
2. FUNDAMENTELE PEDAGOGIEK
• trage fundamentele vraagstukken
• Beschrijvend
• Normatief en ethisch: waarden en normen van de samenleving in vraag stellen (= onderliggende
ideologische kwesties)
• Handboek
Ontdekking van de concepten ‘kind en kindertijd
• Niet enkel gebaseerd op biologische kenmerken
• Kindertijd is een sociaal geconstrueerde periode
• Is gebaseerd op de maatschappelijke context van dat moment (religie, politiek, loso e)
• Kind is een aparte categorie
fi fi
, 2 van 34
Oudheid Kind krijgt aandacht
Tot late middeleeuwen Kind = onaf of mini-volwassene
Renaissance Rousseau De ziel van het kind is goed, de maatschappij
verpest het, we moeten tempo van de kinderen
volgen
Geïndustrialiseerde samenleving Kind is kwetsbaar en moet beschermd worden
1960 tot vandaag Jeugdland’, grootbrengen door kleinhouden
• Uit zich in verschillende contexten
Juridisch Minderjarig vs meerderjarig
Sociologisch Afhankelijk vs onafhankelijk
Ontwikkelingspsychologie Jongvolwassene vs volwassene, uitgerekte
kindertijd
6 kindbeelden
1. Het voorspelbare kind
2. Kind als burger
3. Het witte kind
4. Het kind als risico
5. Het kind als held
6. Het kind als kapitaal
HOE ONTSTAAN KINDBEELDEN?
• weerspiegeling van de maatschappij
• Wanneer maatschappij verandert, veranderen ook de kindbeelden
• Kindbeelden hebben ideologische basis. Ze zijn een weerspiegeling van de opvattingen in de
maatschappij
- Religieuze opvattingen
- Politieke opvattingen
HOE WIJZIGEN DE KINDBEELDEN DOORHEEN DE TIJD?
• kindbeelden wijzigen niet plots maar vullen elkaar aan
• Verschillende kindbeelden kunnen naast elkaar staan in 1 periode
KINDBEELDEN HEBBEN INVLOED OP
1. hoe kind naar zichzelf kijkt
2. De verwachtingen van ouders en leerkrachten
3. De relatie tussen kind en opvoeder en de manier van handelen
4. De manier waarop men spreekt en de verwachtingen van de maatschappij
5. Het beleid en de acties die men opzet (sociaal, economisch en cultureel)
, 3 van 34
6 kindbeelden
Voorspelbare kind - kind voorspelbaar in zijn ontwikkeling
- De volwassene houdt de ontwikkeling in de hand
door vroegtijdige opsporing, diagnose en
classi catie. In die zin is het kind maakbaar
Kind als burger - kind als burger met rechten en plichten
- De volwassene beschouwt het kind als nog-niet-
burger en voedt het op tot burgerschap
Witte kind - het kind is wit, niet meertalig en heeft christelijke
tradities
- De volwassene houdt geen rekening met
diversiteit en structurele discriminatie (zit vervat
in onze maatschappij)
Kind als risico - kind loopt gevaar of is zelf een gevaar voor de
maatschappij
- De volwassene berschermt het kind tegen de
gevaren van de samenleving en omgekeerd
Kind als held - het kind is weerbaar, inventief, exibel,
onconventioneel en vrij
- De volwassene waardeert het kind voor zijn
potentieel in het hier en nu. Hij is vooral
toeschouwer en biedt enkel hulp waar nodig
Kind als kapitaal - het kind is een investering in de toekomst. Het is
menselijk kapitaal dat rendeert
- De volwassene heeft de verantwoordelijkheid om
dit kapitaal te koesteren en erin te investeren
- Kinderen moeten later geld opbrengen, nu
kunnen ze dat nog niet
Leerpad 1: gezinsondersteuning
FILMPJE OPVOEDINGSLIJN
- bellen naar bepaald nummer voor hulp bij opvoeden
FILMPJE ‘WAT IS OPVOEDINGSONDERSTEUNING’
- iedereen stoot op vragen over opvoeding van je kinderen
Opvoedingsondersteuning = ondersteunen bij dagdagelijkse opvoeding
- pleegouder, onthaalouder,…
- Iets doen met je problemen!
- Goed netwerk/website
- Kennis en info delen
!! Opvoedingsondersteuning is maatwerk, instellen op wat ouder belangrijk vindt (normen en
waarden)
VISIE OP OPVOEDING: KERNASPECTEN
Pedagogiek = ook de manier waarop je kijkt naar opvoeding, kinderen, ouders en maatschappij.
Manier waarop we naar opvoeden kijken —> mee bepalen hoe we de concrete ondersteuning
uitwerken
fi fl
, 4 van 34
VISIE OP OPVOEDEN IN HUIDIGE MAATSCHAPPIJ: 3 KERNASPECTEN
1. Transactioneel
Wederzijdse beïnvloeding tussen ouder en kind. Het is geen eenrichtingsverkeer
2. Ingebed in de omgeving
Wederzijdse beïnvloeding vanuit omgeving. Opvoeden gebeurt in context
3. Zichzelfsturend
Opvoeden start als kind geboren wordt, ouders doen het op een natuurlijke manier. Opvoeding
blijft lopen dankzij de protectieve facturen. Functioneel ontregeld door een cumulatie van
risicofactoren.
OUDERS AAN HET WOORD 1
Conclusies over hoe ouders naar opvoeden kijken
- ‘niet gemakkelijk, je moet er de hele tijd mee bezig zijn, je mag het niet loslaten’
- Een uitdaging hoe je boodschappen moet overbrengen
- Het is elke dag werken
- Ruimte kunnen geven
- Fout: te veel controleren
- Streng zijn = niet leuk —> als ze grenzen aftasten. Je moet consequent blijven
OUDERS AAN HET WOORD 2
Conclusies; hebben alle ouders vragen/zijn ze allemaal onzeker/hebben ze allemaal behoefte aan
ondersteuning?
- dingen bespreken met volwassenen die kinderen van dezelfde leeftijd hebben
- Sommige willen het zelf oplossen
- Anderen mogen helpen
OUDERS AAN HET WOORD 3
Hebben alle ouders dezelfde ondersteuningsbehoefte? Welke vormen van
opvoedingsondersteuning verkiezen zij?
- literatuur raadplegen
- Hulp van mensen die ervaring hebben/buiten alleen theorie
- Debatten over opvoeding
—> elke ouder heeft andere behoefte/verkiezen andere vormen
OPVOEDINGSONDERSTEUNING: KRITISCHE VRAAG
“Zo is elke ouder ooit wel eens onzeker bij het opvoeden van kinderen, en zit elke ouder wel
eens met vragen. Toch betekent dat niet dat elke ouder deze vragen als lastig ervaart en
behoefte heeft aan ondersteuning. Als ouders toch kiezen voor ondersteuning, verkiezen ze
vaak het in gesprek gaan en een laagdrempelig aanbod. Dialoog moet dus steeds centraal staan!
In dat geval kan opvoedingsondersteuning wel degelijk een antwoord bieden op de
opvoedingsvragen.”
“opvoeding is steeds ook erg genuanceerd, is geen zwart-wit of juist-fout verhaal, opvoeding zit
ingebed in de context en toont hoe onze maatschappij op een bepaald moment in elkaar zit.”
