“INTRODUCTION IN THE NEUROLOGICAL
REHABILITATION
DEFINITIES
Neurologische revalidatie: een proces om individuen te ondersteunen die een bepaalde beperking hebben, om
een optimale functie en gezondheid te bekomen en te behouden in interactie met omgeving (WHO 2011, 2017)
Praktijk: PROCES!!
• Probleemoplossend en educatief proces gericht op het verminderen van handicap of handicap ervaren
door iemand
• Combinatie van kennis, vaardigheden, opleiding en advies nodig om patiënten en hun families te
ondersteunen
• MS = progressieve aandoening → heel moeilijk voor mensen
• Neuro heeft niets te maken met ouderen (gem leeftijd: niet hoger dan 33 (vb: storke)) → misvatting
die veel mensen maken
→ Doelstellingen zijn vaak niet realistisch vanuit de patiënt te zien
→ Hoop en realisme is een moeilijk concept om een middenweg in te vinden (zeker voor de therapeut om
positiviteit van de patiënt te behouden)
→ Proces zal uitwijzen dat ambities en verwachtingen samen komen en realistischer worden (realistische
doelen, mogelijkheden...)
→ mogelijkheden tot euthanasie → helpt in het neurologische proces van de patiënt
CVA → neuroplasticiteit van hersenen = leerproces en verbeteren stopt nooit
Belangrijkste: Patiënt zelfstandig leven! (Uiteindelijke doel!! → stappen opzich is geen einddoel)
CONCEPTUEEL RAAMWERK
Fysiek management bij neurologische aandoeningen moet gebaseerd zijn op bewijs, rekening houdend met het
feit dat de theoretische verklaring onderliggende interventie moet mogelijk veranderen als het bewijs
evolueert
Het gebruik van concepten: ja of nee? (Pollock et al 2014)
• Bobath → meest bekende (kinderen & volwassenen)
• Carr & Sheppard
• PANAT
• Perfetti
⇒ 1 centraal concept aanvullen met andere concepten (geen enkel concept is allesomvattend)
1
,HOE BLIJF JE OP DE HOOGTE ALS CLINICUS?
• Als clinicus deelnemen aan klinische onderzoeken
• Uitgebreid lezen van de literatuur
o Databases (Pubmed, WOS, ...)
o Klinische richtlijnen (Nationale Klinische Richtlijnen voor beroerte 2016, Stroke Foundation
2017; KNGF-richtlijnen)
o Cochrane-recensies (www.cochrane.org) b.v. Veerbeek 2014
Gevaar van lang in de praktijk staan is dat er een
patroon wordt gecreëerd (automatische piloot).
Belangrijk om te blijven nadenken over nieuwe
oefeningen.
FORESTPLOT:
• Op basis van meta-analyse verschillende
studies bij elkaar nemen.
• Experimentele- en controlegroep
• Diamantje
o Bovenste hoekje van ruit =
gemiddelde
o 95% betrouwbaarheidsinterval
(mag 0 niet bevatten)
o Ruit volledig aan 1 kant = werkt
voor 100% (groene ruiten)
Evidence-based practice?
• Ja, maar een kritische opmerking:
Het is niet omdat er geen bewijs is dat sommige therapieën niet effectief kunnen zijn.
Zie Acupunctuur, TDCS, sensorische stimulatie...
2
,LEIDENDE PRINCIPES VOOR NEUROLOGISCHE REVALIDATIE
PRINCIPE 1: ICF
• Vooral op participatie vlak een groot verschil
maken (zelfstandig thuis)
• Wisselwerking tussen 3 factoren belangrijk om
constant mee bezig te zijn
PRINCIPE 2: TEAMWORK
Een dynamisch proces waarbij verschillende professionals met complementaire achtergronden en
vaardigheden betrokken zijn die gemeenschappelijke doelen delen en fysieke en mentale inspanning leveren
bij het plannen en evalueren van patiëntenzorg (Xyrichis en Ream 2008)
Vroeger: geëvolueerd van multidisciplinair tot het
interdisciplinair werken (contact tussen disciplines)
Nu: transdisciplinair (niet duidelijk voor patiënt wie
kine en ergo is)
→ Iedereen is therapeut!
Goalsetting!!
→ disciplines zijn overschrijdend (geen
doelstellingen meer per disciplines)
→ doelen zijn van het team en patiënt samen
3
, PRINCIPE 3: PERSOONSGERICHTE ZORG
Karakteristieken van persoonsgerichte zorg
• Respect voor de waarden, prioriteiten en perspectieven van cliënten
• Respect voor de autonomie en het recht van cliënt te kiezen en om keuzes te maken
• Probeert de macht tussen therapeut en cliënt te realiseren en gelijk te trekken
• Biedt cliëntgerichte informatie om geïnformeerde keuzes mogelijk te maken
• Stelt cliënten in staat hun prioriteiten, behoeften en doelen vast te stellen
• Bevordert de participatie van de cliënt in het revalidatieproces
• Streeft naar samenwerking en partnerschap bij het bereiken van de doelen van cliënten
• Individualiseert de dienstverlening
• Beoordeelt het bereiken van resultaten die van belang zijn voor de cliënt
• Is erop gericht dat de dienstverlening nuttig en relevant is
Patiënt staat centraal!
• Patiënt niet mee in het team
• Maar wel apart gesprek met patiënt inplannen vanuit teamvergadering en daarna opnieuw besproken
PRINCIPE 4: VOORSPELLING
• Subtiele balans tussen realistisch zijn en hoop geven
• Voorspelling op basis van bewijs
o Statische zitbalans en functioneel herstel (Verheyden 2006) → zitbalans = belangrijke
predictor (52%)
o <72 uur na beroerte, schouderabductie en vingerextensie voorspelt goede armfunctie
(Nijland 2010)
• Wees voorzichtig met verwachte resultaten (voorspellingsmodellen zijn nooit 100% nauwkeurig)
• FMA-UE = synergiewerking nagaan!!
(Ook reflexen)
• Selectiviteit van beweging is afwezig
• Normale synergiën = twee die
samenwerken (aantrekken en
ontspannen)
• Impairment niveau nagaan hoe
patiënt functioneert
• Blauw: testen die we voorspeld
hadden
• Rood: testen die we gedaan hebben
• Formule: lineair verband (klopt met
wat we hebben gemeten)
⇒ formule: observed = 6 maand - initial ;
predicted (kijk op afbeelding onderaan!!)
4
REHABILITATION
DEFINITIES
Neurologische revalidatie: een proces om individuen te ondersteunen die een bepaalde beperking hebben, om
een optimale functie en gezondheid te bekomen en te behouden in interactie met omgeving (WHO 2011, 2017)
Praktijk: PROCES!!
• Probleemoplossend en educatief proces gericht op het verminderen van handicap of handicap ervaren
door iemand
• Combinatie van kennis, vaardigheden, opleiding en advies nodig om patiënten en hun families te
ondersteunen
• MS = progressieve aandoening → heel moeilijk voor mensen
• Neuro heeft niets te maken met ouderen (gem leeftijd: niet hoger dan 33 (vb: storke)) → misvatting
die veel mensen maken
→ Doelstellingen zijn vaak niet realistisch vanuit de patiënt te zien
→ Hoop en realisme is een moeilijk concept om een middenweg in te vinden (zeker voor de therapeut om
positiviteit van de patiënt te behouden)
→ Proces zal uitwijzen dat ambities en verwachtingen samen komen en realistischer worden (realistische
doelen, mogelijkheden...)
→ mogelijkheden tot euthanasie → helpt in het neurologische proces van de patiënt
CVA → neuroplasticiteit van hersenen = leerproces en verbeteren stopt nooit
Belangrijkste: Patiënt zelfstandig leven! (Uiteindelijke doel!! → stappen opzich is geen einddoel)
CONCEPTUEEL RAAMWERK
Fysiek management bij neurologische aandoeningen moet gebaseerd zijn op bewijs, rekening houdend met het
feit dat de theoretische verklaring onderliggende interventie moet mogelijk veranderen als het bewijs
evolueert
Het gebruik van concepten: ja of nee? (Pollock et al 2014)
• Bobath → meest bekende (kinderen & volwassenen)
• Carr & Sheppard
• PANAT
• Perfetti
⇒ 1 centraal concept aanvullen met andere concepten (geen enkel concept is allesomvattend)
1
,HOE BLIJF JE OP DE HOOGTE ALS CLINICUS?
• Als clinicus deelnemen aan klinische onderzoeken
• Uitgebreid lezen van de literatuur
o Databases (Pubmed, WOS, ...)
o Klinische richtlijnen (Nationale Klinische Richtlijnen voor beroerte 2016, Stroke Foundation
2017; KNGF-richtlijnen)
o Cochrane-recensies (www.cochrane.org) b.v. Veerbeek 2014
Gevaar van lang in de praktijk staan is dat er een
patroon wordt gecreëerd (automatische piloot).
Belangrijk om te blijven nadenken over nieuwe
oefeningen.
FORESTPLOT:
• Op basis van meta-analyse verschillende
studies bij elkaar nemen.
• Experimentele- en controlegroep
• Diamantje
o Bovenste hoekje van ruit =
gemiddelde
o 95% betrouwbaarheidsinterval
(mag 0 niet bevatten)
o Ruit volledig aan 1 kant = werkt
voor 100% (groene ruiten)
Evidence-based practice?
• Ja, maar een kritische opmerking:
Het is niet omdat er geen bewijs is dat sommige therapieën niet effectief kunnen zijn.
Zie Acupunctuur, TDCS, sensorische stimulatie...
2
,LEIDENDE PRINCIPES VOOR NEUROLOGISCHE REVALIDATIE
PRINCIPE 1: ICF
• Vooral op participatie vlak een groot verschil
maken (zelfstandig thuis)
• Wisselwerking tussen 3 factoren belangrijk om
constant mee bezig te zijn
PRINCIPE 2: TEAMWORK
Een dynamisch proces waarbij verschillende professionals met complementaire achtergronden en
vaardigheden betrokken zijn die gemeenschappelijke doelen delen en fysieke en mentale inspanning leveren
bij het plannen en evalueren van patiëntenzorg (Xyrichis en Ream 2008)
Vroeger: geëvolueerd van multidisciplinair tot het
interdisciplinair werken (contact tussen disciplines)
Nu: transdisciplinair (niet duidelijk voor patiënt wie
kine en ergo is)
→ Iedereen is therapeut!
Goalsetting!!
→ disciplines zijn overschrijdend (geen
doelstellingen meer per disciplines)
→ doelen zijn van het team en patiënt samen
3
, PRINCIPE 3: PERSOONSGERICHTE ZORG
Karakteristieken van persoonsgerichte zorg
• Respect voor de waarden, prioriteiten en perspectieven van cliënten
• Respect voor de autonomie en het recht van cliënt te kiezen en om keuzes te maken
• Probeert de macht tussen therapeut en cliënt te realiseren en gelijk te trekken
• Biedt cliëntgerichte informatie om geïnformeerde keuzes mogelijk te maken
• Stelt cliënten in staat hun prioriteiten, behoeften en doelen vast te stellen
• Bevordert de participatie van de cliënt in het revalidatieproces
• Streeft naar samenwerking en partnerschap bij het bereiken van de doelen van cliënten
• Individualiseert de dienstverlening
• Beoordeelt het bereiken van resultaten die van belang zijn voor de cliënt
• Is erop gericht dat de dienstverlening nuttig en relevant is
Patiënt staat centraal!
• Patiënt niet mee in het team
• Maar wel apart gesprek met patiënt inplannen vanuit teamvergadering en daarna opnieuw besproken
PRINCIPE 4: VOORSPELLING
• Subtiele balans tussen realistisch zijn en hoop geven
• Voorspelling op basis van bewijs
o Statische zitbalans en functioneel herstel (Verheyden 2006) → zitbalans = belangrijke
predictor (52%)
o <72 uur na beroerte, schouderabductie en vingerextensie voorspelt goede armfunctie
(Nijland 2010)
• Wees voorzichtig met verwachte resultaten (voorspellingsmodellen zijn nooit 100% nauwkeurig)
• FMA-UE = synergiewerking nagaan!!
(Ook reflexen)
• Selectiviteit van beweging is afwezig
• Normale synergiën = twee die
samenwerken (aantrekken en
ontspannen)
• Impairment niveau nagaan hoe
patiënt functioneert
• Blauw: testen die we voorspeld
hadden
• Rood: testen die we gedaan hebben
• Formule: lineair verband (klopt met
wat we hebben gemeten)
⇒ formule: observed = 6 maand - initial ;
predicted (kijk op afbeelding onderaan!!)
4
