Samenvatting - Wereldgeschiedenis van België

Katia Smits 2022 - 2023


Wereldgeschiedenis van België
Inleidend hoofdstuk
1. Waarom een historisch perspectief? Hoe gaat een historicus te werk?
 Geschiedenis leeft én is overal
 De geschiedenis wordt voortdurend ingeroepen als houvast en richtsnoer voor mens en
maatschappij
 Ook aanvaarde wijsheden of feiten over het verleden veranderen mee op het ritme van de tijd en
zijn sociale en culturele constructies


Veelvuldig gebruik/ misbruik van de geschiedenis
 Geschiedenis gebruiken om bepaalde belangrijke herinneringen ‘levend’ te houden:
- Via monumenten, beelden, …
- Via films, romans
- Via musea
 Geschiedenis gebruiken voor groepsvorming/ identiteitsopbouw
- Van gemeenschappen, groepen, klassen
- Van bedrijven, merken
- Herinnering als machtsstrijd: wie herinnert zich wat en waarom? Voor welke
redenen?


Geschiedenis als academische discipline aan de universiteit
 Studie van het verleden, los van misleidend, valselijk en instrumenteel gebruik ervan voor
eigentijdse politieke, ideologische, commerciële, religieuze … motieven
 Marnix Beyen in DM 7/1/2014:
Het nazispook van De Wever en Moureaux maakt van de geschiedenis opnieuw een hoer en
huurling’
 “Historisch begrip kan het politieke inzicht echter alleen maar verhogen indien het
verleden niet wordt gebruikt als een hoge hoed waaruit naar believen doorzichtige
analogieën, vergelijkingen en een-op-een relaties worden getoverd.”
 “Hoer en huurling”: Het verleden als iets dat je kan ‘inhuren’/’inschakelen om je eigen
denkbeelden of je eigen gelijk te halen in bijv. een debat tussen politici, als hoer, als
iemand die seksueel geweld wordt aangedaan. De integriteit van de geschiedenis van het
verleden wordt vaak geweld aangedaan



1

,Katia Smits 2022 - 2023


Geschiedenis aan de universiteit
 Kritische studie van het verleden
 Van groot belang in onze ‘digitale kennissamenleving’
 Geen passieve opleiding (‘papagaaien’); zelf actief op zoek gaan (ondernemingszin)
 Via studie van originele bronnen en bestaande literatuur (‘historiografie’)


Geschiedmethode in drie stappen




Historische methode
Historicus (re)construeert een verleden gebeurtenis of feit:
 Aan de hand van origineel bronnenmateriaal en bestaande wetenschappelijke literatuur
 Volgens een wetenschappelijk, kritische onderzoeksmethode:
 Plausibiliteit/waarschijnlijkheid staat centraal
 In een narratief (verhaal): beschrijving, zoeken naar betekenis, samenhang, oorzakelijkheid,
verklaring, …
 Vijf W-vragen:
 Wat?
 Wanneer?
 Waar?
 Wie?
 Waarom?


1) Fase 1: heuristiek
 Er moeten getuigenissen uit het verleden zijn
 Heuristiek: hoe vind ik bronnen? (Zoekinstrumenten)
 Schriftelijke stukken

2

,Katia Smits 2022 - 2023


 Niet-geschreven bronnen
- Bij gebrek aan geschreven bronnen
- Bijkomende informatie
 Materiële resten
 Audiovisuele en digitale sporen
 Mondelinge overlevering


Schriftelijke stukken
 Voor breed publiek
 Kranten
 (auto)biografieën
 Jaarrekeningen
 Fictie
 Niet gepubliceerd
 Brieven
 Dagboeken
 Niet voor publiek (bewaard in archieven)
 Administratieve stukken
 Rekeningen
 Archieven politie, justitie…


Materiële sporen
 Voorwerpen, gebouwen, landschap, wapens, machines, afvalputten


Fase 2: Historische kritiek
Tijdens de methodologische fase gaat de historicus zeer kritisch om met zijn bronnen:
 Externe kritiek: authenticiteit van de bron bepalen
 Interne kritiek: wie, wat en waarom, en voor wie?
 Gewilde en ongewilde getuigenissen
 Tot wie richt de bron zich?




Vervalsing historische documenten


3

, Katia Smits 2022 - 2023


 Dagboeken Hitler is een vervalsing van Konrad Kujau aan weekblad Stern verkocht voor 2,5
miljoen DM in 1983
 Dagboek van Anne Frank is echt en werd geauthentificeerd via paleografisch onderzoek na
verdachtmaking door « negationnisten »


Het verstrijken van de tijd maakt complottheorie steeds minder waarschijnlijk
 Implicatie hiervan is dat hoe meer tijd verstreken is, hoe verder we afzitten van een bepaalde
gebeurtenis, onze kennis hierover toeneemt


Fase 3: constructie v/d historicus
≠ (re)constructie van de historicus
 Niet “reconstructie”, want het is niet enkel een passief proces
 De historicus is net erg actief
 De historicus voegt iets toe
 Ze gaan bronnen interpreteren, maar omdat ze dat kritisch moeten doen, staan hun eigen
interpretaties ook open voor kritiek
 Hierdoor: transparantie is belangrijk!


Hineininterpretierung/post-factum analyse: interpretaties maken die voor tijdgenoot niet
vanzelfsprekend zijn


Anachronisme: verkeerd in tijd situeren van een gebeurtenis


2. Nut van deze cursus? Inhoud en uitgangspunten?
 Brede, ‘macro’ maatschappelijke en mondiale transitiesprocessen
 Een geografische ‘microcontext’, de regio die we vandaag België noemen
 Een ‘wereldgeschiedenis’ van België > globale/lokale verbinden
 Periode c.1750 – c.2000 > nieuwste of moderne tijd


Waarom een historisch perspectief?
 History doesn’t repeat itself – but it rhymes’
 Geschiedenis lijkt op iemand die stottert
 Omstandigheden zijn nooit hetzelfde > alles in flux
Het tijdvak: het ontstaan van de moderne samenleving
 Focus op periode van ca. 1750-2000

4