Gentherapie
Gentherapie = het veranderen vangenexpressie met een therapeutisch doel
o Ziekten behandelen, ondersteunende therapie, voorkomen van ziektes…
Sommige ziektes kennen een late aangang → ingrijpen in erfelijk materiaal
om te voorkomen dat de ziekte zal optreden
Introductie of herstel van een defect gen in een organisme of
inactivatie van een schadelijk gen
Gebruikt als therapie voor erfelijke ziekte, multifactoriële ziekte (bv: kankers)
en infectieziekte (bv: HIV)
Recessieve inactiverende mutaties kunnen gecorrigeerd worden door introductie van een
normaal gen, dominant negatieve mutaties en gain-of-function mutaties inactiveren een gen
door mutatie waardoor simpel introduceren niet voldoende zal zijn
o Antisens therapie → toedienen antisens oligonucleotiden of antisens gen
→ blokkeren van translatie van een gen via hybridisatie met mRNA
o Ribozyme therapie → enzymatische RNA moleculen die mRNA kunnen klieven
(specifiek voor 1 bepaald mRNA te vernietigen)
o RNA interference strategieën
o CRISPR-Cas strategiën
ADA gen therapie
Adenosine deaminase deficientie is een zeldzame autosomaal recessieve ziekte
o Gen aanwezig in huishouden voor het purine metabolisme
→ afwezigheid van gen is vooral schadelijk voor immuunsysteem
→ leidt tot premature door van T-lymfocyten
Geen cel gemedieerde immuniteit + geen antilichaam gemedieerde
immuniteit (want ook geen T-helper cellen)
→ SCID (severe combined immune deficiency)
Eerste experimenten met gentherapie volgens ex vivo protocol
o Isolatie van de T-cellen van een patiënt
Stimulatie tot proliferatie in vitro
Infectie met een retrovirus en terug ingediend aan patiënt
o Verbeterde immuunfunctie bij de patiënt, maar slechts voor 6 tot 12 maanden
→ injecties moeten telkens opnieuw uitgevoerd worden
ste
Eind 20 eeuw werd gestart met hematopoëtische stamcellen afkomstig uit bloed van de
navelstreng van 3 baby’s homozygoot voor ADA mutatie
o ADA is een perfect gen, want lage niveaus van enzymatische activiteiten zijn
voldoende + makkelijk te isoleren
Echter niet mogelijk voor alle aandoeningen
o Sommige van de circulerende T-cellen zullen ADA gen bevatten na enkele jaren
→ kinderen hebben een werkend immuunsysteem verkregen
o Wel combinatie met de ADA-PEG enzymtherapie
Ondertussen ook mogelijk om ex-vivo stamcellen te gebruiken
→ patiënten kunnen normaal leven leiden zonder ADA-PEG therapie
Somatische vs germline gentherapie
Somatische gentherapie introduceerd genen in somatische cellen niet in kiemlijn
Gentherapie = het veranderen vangenexpressie met een therapeutisch doel
o Ziekten behandelen, ondersteunende therapie, voorkomen van ziektes…
Sommige ziektes kennen een late aangang → ingrijpen in erfelijk materiaal
om te voorkomen dat de ziekte zal optreden
Introductie of herstel van een defect gen in een organisme of
inactivatie van een schadelijk gen
Gebruikt als therapie voor erfelijke ziekte, multifactoriële ziekte (bv: kankers)
en infectieziekte (bv: HIV)
Recessieve inactiverende mutaties kunnen gecorrigeerd worden door introductie van een
normaal gen, dominant negatieve mutaties en gain-of-function mutaties inactiveren een gen
door mutatie waardoor simpel introduceren niet voldoende zal zijn
o Antisens therapie → toedienen antisens oligonucleotiden of antisens gen
→ blokkeren van translatie van een gen via hybridisatie met mRNA
o Ribozyme therapie → enzymatische RNA moleculen die mRNA kunnen klieven
(specifiek voor 1 bepaald mRNA te vernietigen)
o RNA interference strategieën
o CRISPR-Cas strategiën
ADA gen therapie
Adenosine deaminase deficientie is een zeldzame autosomaal recessieve ziekte
o Gen aanwezig in huishouden voor het purine metabolisme
→ afwezigheid van gen is vooral schadelijk voor immuunsysteem
→ leidt tot premature door van T-lymfocyten
Geen cel gemedieerde immuniteit + geen antilichaam gemedieerde
immuniteit (want ook geen T-helper cellen)
→ SCID (severe combined immune deficiency)
Eerste experimenten met gentherapie volgens ex vivo protocol
o Isolatie van de T-cellen van een patiënt
Stimulatie tot proliferatie in vitro
Infectie met een retrovirus en terug ingediend aan patiënt
o Verbeterde immuunfunctie bij de patiënt, maar slechts voor 6 tot 12 maanden
→ injecties moeten telkens opnieuw uitgevoerd worden
ste
Eind 20 eeuw werd gestart met hematopoëtische stamcellen afkomstig uit bloed van de
navelstreng van 3 baby’s homozygoot voor ADA mutatie
o ADA is een perfect gen, want lage niveaus van enzymatische activiteiten zijn
voldoende + makkelijk te isoleren
Echter niet mogelijk voor alle aandoeningen
o Sommige van de circulerende T-cellen zullen ADA gen bevatten na enkele jaren
→ kinderen hebben een werkend immuunsysteem verkregen
o Wel combinatie met de ADA-PEG enzymtherapie
Ondertussen ook mogelijk om ex-vivo stamcellen te gebruiken
→ patiënten kunnen normaal leven leiden zonder ADA-PEG therapie
Somatische vs germline gentherapie
Somatische gentherapie introduceerd genen in somatische cellen niet in kiemlijn
