Summary Afrikaans Posie

Gedigte
Poёtiese begrippe..................................................................................................................................2
Digvorme en -strukture......................................................................................................................2
Aspekte van ‘n gedig..........................................................................................................................2
Verstegniese aspekte.....................................................................................................................2
Tipe gedigte.......................................................................................................................................2
Soorte strofes....................................................................................................................................3
Stylfigure............................................................................................................................................3
Beeldspraak.......................................................................................................................................5
Gedigte..................................................................................................................................................6




1|Page

,Poёtiese begrippe
Digvorme en -strukture
 Gedigte is gewoonlik in versreëls en strofes geskryf, nie in sinne en paragrawe nie.
 ‘n Gedig hoef nie noodwendig te rym nie.
 'n Digter kan sy eie vorm bepaal, bv. met ‘n vrye vers.
 ‘n Digter gebruik die voorgeskrewe vorm/skema/raamwerk as hy/sy ‘n sonnet skryf.
 ‘n Digter het die vryheid om woorde te gebruik wat afwyk van die aanvaarde taalreëls, ten
einde betekenis oor te dra.
 Daar is verskillende soorte gedigte afhangende van die struktuur wat gebruik word.
 As ons die struktuur van gedigte bestudeer, kyk ons na die lengte van die gedig, rympatrone
en vers- en strofebou.

Aspekte van ‘n gedig
Wanneer jy 'n gedig analiseer moet jy oplet na die volgende aspekte:
 Titel – Vertel dit iets van wat gaan volg? Letterlik/figuurlik?
 Woordgebruik – Watter woorde word gebruik om betekenis oor te dra?
 Die spreker – Wie praat in die gedig? Dit is baie keer nie die digter nie, hy/sy dra ‘n
masker/tree as iemand anders op.
 Die aangesprokene – Met wie praat die spreker?
 Stemming of toon – Die spreker se houding teenoor die onderwerp of die leser?
 Inhoud – Waaroor gaan die gedig?
 Tema – Wat is die hoofgedagte?
 Progressie – Stappe van ontwikkeling binne die gedig.
 Digvorm of Bou - In watter vorm word die inhoud weergegee. Bv. Sonnet, vrye vers, ens.

Verstegniese aspekte
Rymskema
 Paarrym bv. aa bb cc
 Kruisrym bv. abab cdc
 Omarmde / omarmende rym bv. abba cddc
 Gebroke rym bv. abcb defge
 Geen vaste rympatroon bv. abcd efgg addh
 Vrye vers bv. wanneer geen woorde opsigtelik rym nie
 Binnerym bv. wanneer woorde binne ‘n versreël met mekaar rym

Ritme
- Dit is die musiek in poёsie, die beweging, die vloei of die “dans”.
 Dit dra betekenis, stemming en toon van die gedig.
 Hoe die gedig voorgedra word.
 Hoe die gedig voel.

Metrum
Vaste ritmiese patroon, gebaseer op beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepe



Tipe gedigte
 Verhalende gedigte

2|Page

,  Epiese gedig
 Ballade
 Dramatiese monoloog
 Liriese gedigte
 Elegie
 Ode
 Sonnet
o Italiaanse
o Engelse
 Vrye vers
 Haikoe
 Limiriek

Soorte strofes
 koeplet: twee opeenvolgende versreёls wat rym
 tersiene: ‘n strofe met drie versreёls
 kwatryn: ‘n strofe met vier versreёls
 kwintet: ‘n strofe met vyf versreёls
 sestet: ‘n strofe met ses versreёls
 oktaaf: ‘n strofe met agt versreёls

Stylfigure
Alliterasie
- herhaling van dieselfde medeklinker / konsonante
- funksie
o lang klanke vertraag die tempo van die gedig en skep hartseer stemming.
o Kort klanke versnel die tempo en skep opgewonde / angstlge stemming
- Staan ook bekend as halfrym / binnerym

Assonansie
- Wanneer die vokale van twee of meer woorde herhaal word
- Funksie
o Blind woorde en gedagtes
o Vir klanknabootsing
- Staan ook bekend as halfrym / binnerym

Herhaling / repetisie
- Ons herhaal klanke, woorde sinne, versreёls en strofes
- Dit versterk die indruk of
- Beklemtoon ‘n idee




Enjambement
- Die sin eindig nie met die laaste woorde van die reёl nie, maar loop oor in die volgende reёls
- Enjambemente lei die aandag van die rym weg.
- Dit kan die tempo van die gedig versnel / vinniger maak of vertraag / stadig mak

3|Page

, Ellips
- Die digter laat woorde weg om die leser se aandag op iets te focus of om die sin meer
dramaties te maak

Inversie
- Afwyking van die gewone woordorde om klem op sekere woorde of sinsdele te laat val om
rymorde te behou

Antitese (teenstelling)
- Twee teenoorgestelde sake word langs mekaar geplaas om by wyse van kontras die
uitwerking op die leser te versterk.
- Bv in die lente van ons liefde, in die lanfer van ons rou

Eufemise
- Dit is ‘n aangename manier om na iets onaangenaam te verwys.
- Bv. “spekskiet” teenoor “lieg”

Sinekdogee
- Die deel van die geheel word genome
- Bv ek het nie droё draad aan my lyf nie

Polisindeton
- Tipe herhaling waar dieselfde voegwoord in 'n reël of paar reëls herhaal word. Dit het
gewoonlik 'n beklemtoningsfunksie.

Asindeton
- Woorde word met mekaar gekoppel deur die weglating van die verwagte voegwoord.

Metonimia
- Een woord word vervang met 'n ander woord op grond van die verband wat tussen albei
woorde bestaan bv. die ketel kook = die water in die ketel wat kook.

Satire
- Die digter spreek kritiek uit oor 'n persoon of situasie.
- Die doel hiermee is om oneerlikheid of dwaasheid of foute te openbaar.
- Dikwels oorgedra deur middel van ironie en sarkasme

Ironie
- ‘n Situasie wat die teenoorgestelde is van dit wat ons verwag.
- “Stilbly is ook ‘n antwoord.”




Sarkasme
- Die digter/ skrywer sê iets op 'n humoristiese manier, maar dit is skerp en dikwels die
waarheid.
- Die digter wil hê ons moet daaroor dink en iets daaraan doen.

4|Page