Samenvatting - Belgische politiek

Les 1: Wat, hoe en waarom bestuderen?...................................................................................1
Les 2: Evolutie van het Belgische politiek systeem.....................................................................5
Les3: Ontstaan en ontwikkeling van politieke partijen in België..............................................13
Les 4: Belgisch kiesstelsel..........................................................................................................21
Les 5: Partijen in België: particratie in een speciale context....................................................27
Les 6: Regeringen in de gelaagde Belgische staatsstructuur....................................................34
Les 7: Parlementen in de gelaagde Belgische staatsstructuur.................................................42
Les 8: Instellingen van de Belgische federatie..........................................................................52
Les 9: Identiteit en identificatie in een ethnofederale context................................................61
Les 10: Federalisme paradox, decentraliseren, confederaliseren, herfederaliseren...............67
Les 11: Een gelaagde beleidsstructuur en haar inbedding in Europa.......................................73
Les 12: Perspectieven voor de toekomst..................................................................................79




Belgische Politiek
Les 1: Wat, hoe en waarom bestuderen?
Belgische politiek in drie luiken
 1830-1963: van onafhankelijkheid tot taalwetten (begin federalisering)
 1963-1995: federalisering
 1995: post-federaliseringsfase
o Veel actuele kwesties in de Belgische politieke kunnen we beter vatten
als we die achtergrond kennen!

1830-1963
 Strijd Vlamingen vooral voor erkenning Vlaamse gemeenschap &
taal als integraal deel van België
 Strijd aangewakkerd na WOI
o Algemeen enkelvoudig stemrecht (1919) faciliteerde opkomst partijen:
Frontpartij na WOI, Vlaams Nationaal Verbond vanaf 1936
 Strijd gecompromitteerd na WOII
 Taalwetten: graduele erkenning NL, ook als bestuurlijke taal
o rechtbank (1873), administratie (1878), publieke scholen (1883), leger (1887),
onderwijs in het algemeen (muv het hoger onderwijs) (1895)

1

, o Wet gelijke status talen (1898) en afschaffing Frans voor officiële communicatie
in Vlaanderen (1932), is nu nog steeds zichtbaar aan taalfaciliteiten in
randgemeenten inbxl
o Vastleggen taalgrens (1962-3) – zie ook verdere colleges! Het vastleggen van
taalgebieden (3 dus). Voordien veranderde de voertaal in een regio naargelang de
moedertaal van haar inwoners.

1963-1995
 Omslag machtsverhoudingen
o economische dominantie Vlaanderen door oa opkomst tertiaire sector in
Vlaanderen en vooral achteruitgang van de Waalse industri
o Vlamingen numerieke meerderheid parlement vanaf 1965
 Blijft typische attitude minderheid aannemen
o vraagt federalisering culturele materie ipv op het centrum zelf te wegen en het
zelf te reorganiseren
 Reactie Waals middenveld
o tegen groeiende greep Vlaanderen op de politiek, zeker van economisch
financiele elitr in Bxl
o Republikeinse rode strekking voor regionalisering
 Brusselse reactie vooral op tweetaligheid gericht


 Opkomst etnoregionalistische partijen
 Splitsing traditionele partijen
 versterkt centrumvliedende tendens  “weg uit het centrum”, dus het begin van
Vlaams en Waals apart bestuur. Taal en onderwijs zijn ofc de belangrijkste punten
 opeenvolging staatshervormingen vormen België om tot een federatie
 tussen 1970 en 1925 heeft Belgie zn hele politieke structuur omgegeooid
 ontstaan nieuw politiek systeem met nieuwe politieke logica en dynamiek
 invloed verkiezingen 2007 door deze hele voorgeschiedenis kenden deze
nieuwe generatie politici elkaar gewoon niet meer. Dus de netwerken die nog
wel bestonden na de formzle scheiding van partijen zijn nu weggevallen 
men sprak niet dezelfde taal, men kende elkaars standpunten niet, … . Op deze
manier kan je dus geen beslissingen op hoog niveau nemen en krijg je
regeringsvormingern van 200 dagen in 2007.
 zero sum wordt win/win?

2

,  Het federaliseren werd vorgesteld als win win: iedereen doet zn eigen ding,
iedereen happy, maar kan dus niet eeuwig blijven duren.

Sinds 1995
 Herziening conflict:
 Onopgeloste problemen winnen aan belang
o Faciliteitengemeenten, verfransende (verengelsende) eentalige gemeenten
rondom Brussel, BHV, statuut Vlamingen Brussel
o Door ruimte op de agenda en uitkristalliseren van deze problemen
 Socio-economische problemen winnen aan belang
o Socio-economische kwesties: interpersoonlijke solidariteit  regeling
welvaartstsaat
o Rol budgettaire krapte!

Herpositionering actoren
 Afkalving VU heeft tot versplintering Vlaams partijlandschap geleid
(itt Franstalig partijlandschap)
 Opbod Vlaamse partijen communautaire issues
(‘recent’ heropleving-dominantie NVA)
 Versterkt tot uiting in Vlaamse executieve
(= regering van een gemeenschap)
 Versterkt door ontkoppeling verkiezingen
o Asymmetrische regeringen (het niet bestaan van een sterk rechts vlak in WL) 
communautaire competitie
 Kloof Vlaamse politieke elite en publieke opinie
(meer dan in Franstalig België)

Stand van zaken 2007
 Traditionele consensusstrategie werkt minder:
 Zero sum games minder gemakkelijk om te zetten naar win win situaties gezien
budgettaire krapte
o Ook: niet meer gemakkelijk bevoegdheden over te hevelen zonder zware
gevolgen
 Gemis aan structurele communicatie
 Versnipperd Vlaams partijlandschap leidt tot communautair opbod: het te veel aan
partijen die soms wel, soms niet een Waalse tegenhanger hebt.

3

, o Resoluties Vlaams parlement 1999:
 Twee grote gemeenschappen/deelstaten die twee andere
meebesturen; verregaande
fiscale en financiële autonomie; overheveling residuaire bevoegdheden
naar regio’s;
recht op eigen grondwet; verregaande overheveling resterende
bevoegdheden
o Maddens doctrine  Bart Maddens: doctrine waarin Vlaamse partijen als gek
worden bestempeld om Waalse partijen altijd te pushen tot onderhandelingen.
Bart zei: wacht tot de walen het zelf beseffen en zelf vragende partij worden.
o Vraag om onafhankelijkheid

Quo vadis Belgica?
 Ontmanteling België?
 Stelt de verdere overheveling van bevoegdheden de Vlaamse politieke
elite tevreden?
 Behoudende krachten
o Brussel  wie wordt dan Vlaams en Waals? Door het opstellen van de
taalgrens weten we niet wie waar hoort.
o Opdeling schuld
o Terughoudendheid EU en haar lidstaten (het voorbeeld van Catalonië, Brexit).
Je terugtrekken uit grote verbonden en samenwerkingen heeft enorm veel
hinderpalen.
o Vlaamse economie export georiënteerd
 Waar staan we nog eens 15 jaar later?

Algemene Conclusies
 Belgische politiek kan grofweg in drie fasen gedeeld worden (Unitair, federalisering en
post fed.)
 Huidige kwesties hebben historische wortels en zijn ermee verweven: voor elke
politieke beslissing of mislukking is een historische verklaring te vinden.
 Alle federaties zijn complex, maar België is zeer complex door dubbel
niveau deelstaten en complexe verdeling bevoegdheden
 Systeem is instabiel door zijn architectuur, leidt tot permanente spanningen
 Oplossing bestaat in verbeteren federaal systeem (herziening verdeling
bevoegdheden, meer gedeelde bevoegdheden) of echte confederatie

4