Samenvatting personen-en familierecht 2022-23

Personen-, familie en familiaal
vermogensrecht
Inleiding

H2. Ontwikkeling, actuele tendensen P & F
 P&F spiegel van maatschappelijke waarden
- Ancien régime
o Man was hoofd familie
o Echtscheiding was verboden
- 19e eeuw en eerste helft 20e eeuw
o Code civil: huwelijk als burgerlijke instelling
o Vrouw was handelingsonbekwaam
- Na WO II. Huwelijk tussen M & V hoeksteen gezin?
o In 2020 woonde 49,8% van de kinderen tussen 0 en 3 jaar in Vlaanderen bij
gehuwd paar
- Emancipatie vrouw  Rolpatronen in gezin
- Plaats van kind in het gezin en kindbeeld
- Medisch begeleide voortplanting
o Kinderwens alleenstaanden
o Kinderwens koppels zelfde geslacht
 Wetgeving: gedeeltelijk aangepast
- Autonomie, zelfbeschikking
o ook m.b.t. begin en einde leven
- Internationalisering. Belang IPR en Rechtsvergelijking
o Meer dan 16 miljoen internationale koppels in EU
o 13% van alle nieuwe huwelijken in de EU betreffen bi-nationale koppels
o 20% van alle nieuwe geregistreerde partnerschappen in de EU betreffen bi-
nationale koppels


H3. Bronnen P&F
Nationaal
 Oud BW - Boek I en Boek III titel Vbis: bekijk structuur!
 Nieuw BW
- Boek 2 Titel 3. Relatievermogensrecht (1/7/2022)
- Boek 4 Nalatenschappen, Schenkingen, Testamenten (1/7/2022)
 Ger.W.
- Bevoegde rechtbank
o Voor 1 september 2014: versnippering
o Sinds 1 september 2014: familie- en jeugdrechtbank

,  Familierechtbank (art. 572bis Ger.W.): bemiddeling en minnelijke
oplossing van conflicten
 Kamer voor minnelijke schikking
 Griffier moet partijen informeren
 Persoonlijke verschijning
 Geschillen feitelijk samenwonenden?
 GwH 19 jan.2017: geen schending 10-11 Gw.
 Jeugdrechtbank: jeugdbeschermingsmaatregelen en maatregelen
inzake ouderlijk gezag die samenhangen met bevolen
jeugdbeschermingsmaatregel
 Vrederechter (art. 594 Ger.W.)
- Rechtspleging
- Tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen
 Specifieke wetten én decreten
 Gw: toetsing aan art. 10-11, 22 en 22bis Gw

Internationaal
 Verdragen
- Mensenrechtenverdragen: o.a. EVRM (art 8, 12, 14), Kinderrechtenverdrag (IVRK)
o Art 8 EVRM
 convergentie
 Notie gezins- en privéleven
 Negatieve en positieve verplichting
 nationale rechtspraak: internationale norm met directe werking
primeert
 Art. 8 EVRM analoog aan art. 22 Gw → prejudiciële vraag GwH
o Kinderrechtenverdrag
 VN-verdrag 20/11/1989 – ratificatie B. 1991
 Verdragsluitende staten: rechten eerbiedigen en waarborgen, o.a.
 recht op naam, recht ouders te kennen (art. 7)
 vrije meningsuiting en hoorrecht (art. 12) → art. 1004/1 Ger.W.
 vrijheid godsdienst (art. 14), privé-en gezinsleven (art. 16)
 belang van kind: eerste overweging bij elke beslissing die het
kind aangaat (art. 3) → art. 22bis, vierde lid Gw.
- Specifieke materies
 Unierecht
- Art. 81 VWEU (justitiële samenwerking in burgerlijke zaken met grensoverschrijdende
gevolgen)
o Europese regelgeving inzake grensoverschrijdende familiezaken
- Raakvlakken met o.a. vrij verkeer van personen, Unieburgerschap
o bv. HvJ 5 juni 2018, Coman




DEEL I. Afstamming en adoptie

, H1. Afstamming
1.1 Inleiding
 Afstamming = juridische band tss kind en ouders, waaruit rechten en verplichtingen voor
hen beide voortvloeien.
- Staat vd persoon (art 6 §2 oud BW)

 In dit hoofdstuk behandelen we oorspronkelijke afstamming
- Afstamming moederszijde en vaderszijde
- Afstamming meemoederszijde

 Afstamming in juridische zin
- In beginsel biologische band  juridische band moet zoveel mogelijk
overeenkomen met biologische band
- Kan ook gebaseerd zijn op wil van betrokkenen
- Socio-affectieve realiteit (bv ontstaat door opvoeding kind, verantwoordelijkheden
nemen voor kind als ouder)
o Wetboek gebruikt andere term: Bezit van staat – art. 331nonies oud BW
 Feitelijke toestand
 Bewijs
 Voortdurend  je moet voor redelijk termijn een band met kind hebben

1.2 Evoluties in het afstammingsrecht
§1 burgerlijk wetboek 1804
 Oud BW, Boek I, Titel VII. Afstamming
 Oud BW 1804: wettige vs onwettige kinderen
- discriminatie “onwettige” kinderen
o vaststelling afstamming
o gevolgen afstamming

§2 Arrest Marckx
 EHRM erkent dat art 8 evrm ook positieve verplichtingen meebrengt voor de overheid
 Moet effectieve bescherming zorgen voor het gezinsleven

§3 Andere wetten
 Afstammingswet 31 maart 1987
 Afstammingswet 1 juli 2006
 Wet Medisch Begeleide Voortplanting 6 juli 2007
 Wet 5 mei 2014 vaststelling afstamming meemoederszijde

§4 rechtspraak grondwettelijk hof
 Rechtspraak Grondwettelijk Hof: toetsing aan 10, 11, 22 en 22bis Gw
- Discussie rechtsgevolgen
- Wettenrecht → Individualisering afstammingsrecht → rechtersrecht
 Wet 21 december 2018: reparaties
- Niet alle ongrondwettigheden weggewerkt

,  Toekomst:
- Meerouderschap?
o Kinderen met drie genetische ouders
o Kinderen met drie of vier wensouders
- Solovoortplanting?
- Kunstmatige baarmoeder?

1.3 Afstamming langs moederszijde
Er zijn drie manieren om afstamming langs moederszijde vast te stellen
§1 Geboorteakte
 Vestiging vd afstamming
- Moeder is de persoon die bevalt
- Kind stamt juridisch af vd vrouw wiens naam als moeder vermeld is in geboorteakte
o Art. 44,2° + art. 312 § 1 oud BW = mater semper certa est
- Geen recht om anoniem te bevallen
- Wel discrete bevalling
o Naam moeder niet vermeld op geboorteakte
o Gegevens moeder en vader w bewaard in register
- Geen regel voor draagmoederschap  mater semper certa est-regel geldt
o Naam draagmoeder w vermeldt op geboorteakte

 Betwisting vd afstamming
- Alleen mogelijk indien kind geen bezit van staat heeft tav moeder
- Bezit v staat is exceptie v niet-ontvankelijkheid vd betwistingsvordering
o Bewijslast bezit van staat rust bij verweerder
o Vordering instellen binnen een jaar na ontdekking leugenachting karakter vd
afstamming v moederszijde
- Gevolg: vrouw vermeld in geboorteakte is niet meer juridisch moeder

§2 Erkenning
 Vestiging moederschap door erkenning
- Erkenning kan enkel als moederschap niet vastaat obv vermelding naam in
geboorteakte
o art. 313 § 1 oud BW
- Voorwaarde: art. 329bis
o Toestemming kind vereist indien meerderjarig
o Toestemming kind (vanaf 12j) en vader
- Hoe gebeurt erkenning?
o Bij akte van erkenning
o Opgemaakt door ambtenaar v burgerlijke stand die aangifte vd erkenning
heeft ondertekend overeenkomstig art 327 oud BW
o Indien moeder gehuwd en kind erkend dat tijdens huwelijk geboren is 
erkenning meedelen aan echtgenoot
 Betwisting moederschap door erkenning (niet belangrijk)
- Voorwaarde: 330 § 1, eerste lid, eerste zin