Cognitieve oorzaken van dyslexie
Centrale theorie:
1) Fonologische deficit theorie (dyslexie is een fonologisch deficit):
Fonologisch bewustzijn/ Phonological Awareness (PA) (meest voorkomend aangewezen als
oorzaak): Aspect van ons metalinguïstisch bewustzijn waar we leren omgaan/ manipuleren/
alles wat de klankstructuur van de taal in zich draagt.
Dit fonologisch bewustzijn is een vaardigheid die in ontwikkeling is (vn. In de
peuter- en kleuterleeftijd) en start met:
1. Woordbewustzijn
2. Rijmbewustzijn (meest uitgesproken!)
3. Syllabebewustzijn (komt niet spontaan tot ontwikkeling > school)
4. Foneembewustzijn (Hier wilt men tot komen!)
Hier gaat het ook fout bij mensen die dyslexie hebben.
Foneembewustzijn: Kwaliteit van de mentale representatie van fonemen (de abstracte vorm
die we ergens van een foneem hebben opgeslagen) bepaalt mede de kwaliteit van de
ontwikkeling van grafeem-foneem connecties.
Belangrijk bij decoderend lezen
(De manier waarop uw mama/ papa/ zus/ vriend/ jijzelf … bepaalde klanken
uitspreekt is telkens verschillend, maar toch begrijpen we wat mensen uitspreken en
maken we een soort van abstracte voorstelling van zo’n klank. Mensen uit
verschillende dialecten hebben andere foneemrepresenaties dan mekaar.)
Meta-linguïstisch bewustzijn:
Foneembewustzijn is een onderdeel van meta-linguïstisch bewustzijn (redeneren over… , kunnen
spelen met de klanken):
Pragmatisch bewustzijn
o Weten wanneer je welke taal gebruikt/ in welke context.
Vormbewustzijn
o = morfologisch bewustzijn: weten hoe woorden te vervormen
o Bv. verkleinen
Woordbewustzijn
Fonologisch bewustzijn
o Rijmen
o Segmentatie in syllaben
o Segmentatie in fonemen
, Fonologisch bewustzijnstaken
Woordobjectivatie
o Kunnen stilstaan bij klank van woorden ipv semantiek.
o Bv. Wat is het langste woord: ‘reus’ of ‘kaboutervrouwtje’?
Gebruik/ herkennen van rijm
Auditieve discriminatie
o Verschillen horen
o Bv. Pad - pad
Auditieve synthese
o Bv. P+oe+s = Poes
Auditieve analyse
Foneemdeletie (klankweglating: /kant/ zonder /n/ /kat/)
Foneemsubstitutie (klankvervanging: vervang /n/ door /s/ in /kant/ /kast/)
Spoonerism (klankverwisseling: /mier peer/ /pier meer/)
Lezen en fonologisch bewustzijn
Simple view of reading (Gough) = Theorie over wat lezen is in essentie.
Volgens het simple view of reading model bestaat begrijpend lezen eigenlijk niet.
Begrijpend lezen is de combinatie van decoderen (woordherkenning) en begrijpend luisteren.
Decoderen bestaat volgens dit model uit de combinatie van fonologisch bewustzijn
(foneembewustzijn i.h.b.) en letterkennis.
Centrale theorie:
1) Fonologische deficit theorie (dyslexie is een fonologisch deficit):
Fonologisch bewustzijn/ Phonological Awareness (PA) (meest voorkomend aangewezen als
oorzaak): Aspect van ons metalinguïstisch bewustzijn waar we leren omgaan/ manipuleren/
alles wat de klankstructuur van de taal in zich draagt.
Dit fonologisch bewustzijn is een vaardigheid die in ontwikkeling is (vn. In de
peuter- en kleuterleeftijd) en start met:
1. Woordbewustzijn
2. Rijmbewustzijn (meest uitgesproken!)
3. Syllabebewustzijn (komt niet spontaan tot ontwikkeling > school)
4. Foneembewustzijn (Hier wilt men tot komen!)
Hier gaat het ook fout bij mensen die dyslexie hebben.
Foneembewustzijn: Kwaliteit van de mentale representatie van fonemen (de abstracte vorm
die we ergens van een foneem hebben opgeslagen) bepaalt mede de kwaliteit van de
ontwikkeling van grafeem-foneem connecties.
Belangrijk bij decoderend lezen
(De manier waarop uw mama/ papa/ zus/ vriend/ jijzelf … bepaalde klanken
uitspreekt is telkens verschillend, maar toch begrijpen we wat mensen uitspreken en
maken we een soort van abstracte voorstelling van zo’n klank. Mensen uit
verschillende dialecten hebben andere foneemrepresenaties dan mekaar.)
Meta-linguïstisch bewustzijn:
Foneembewustzijn is een onderdeel van meta-linguïstisch bewustzijn (redeneren over… , kunnen
spelen met de klanken):
Pragmatisch bewustzijn
o Weten wanneer je welke taal gebruikt/ in welke context.
Vormbewustzijn
o = morfologisch bewustzijn: weten hoe woorden te vervormen
o Bv. verkleinen
Woordbewustzijn
Fonologisch bewustzijn
o Rijmen
o Segmentatie in syllaben
o Segmentatie in fonemen
, Fonologisch bewustzijnstaken
Woordobjectivatie
o Kunnen stilstaan bij klank van woorden ipv semantiek.
o Bv. Wat is het langste woord: ‘reus’ of ‘kaboutervrouwtje’?
Gebruik/ herkennen van rijm
Auditieve discriminatie
o Verschillen horen
o Bv. Pad - pad
Auditieve synthese
o Bv. P+oe+s = Poes
Auditieve analyse
Foneemdeletie (klankweglating: /kant/ zonder /n/ /kat/)
Foneemsubstitutie (klankvervanging: vervang /n/ door /s/ in /kant/ /kast/)
Spoonerism (klankverwisseling: /mier peer/ /pier meer/)
Lezen en fonologisch bewustzijn
Simple view of reading (Gough) = Theorie over wat lezen is in essentie.
Volgens het simple view of reading model bestaat begrijpend lezen eigenlijk niet.
Begrijpend lezen is de combinatie van decoderen (woordherkenning) en begrijpend luisteren.
Decoderen bestaat volgens dit model uit de combinatie van fonologisch bewustzijn
(foneembewustzijn i.h.b.) en letterkennis.
