Samenvatting (neuro)biologie

DEEL 1: (EPI)GENETICA

H1 BOUWSTENEN EN CELCYCLUS
1. De bouwstenen: groepen moleculen:
1.1. Koolhydraten
1.2. Lipiden
1.3. Eiwitten
1.4. Nucleïnezuren: DNA en RNA

1.1 koolhydraten: sachariden of suikers -ose
 brandstof – omzetten naar eiwitten en vetten – opslaan
 Monosachariden, Disachariden, Polysachariden: zetmeel, glycogeen  omzetting en
opslaan
o Glycogeen opgeslagen in de lever en spieren  vrijgegeven wanneer nodig  lever
zet glycogeen om in glucose  energie in ATP
o Sporters hebben meer opslagruimte voor glycogeen in de spieren zodat de
brandstof onmiddellijk klaarstaat voor verbranding

1.2 Lipiden: vetten
 Opslaan: isolatie laag – afbraak: 2x energie als bij suikers – bouwsteen
 Belangrijkste typen: vetzuren, vetten, steroïden, fosfolipiden
 Vetten: verschillende ketens vetzuren gebonden aan glycerol: triglyceriden:
o Verzadigde/dierlijke vetten : volle keten, moeilijk afbreekbaar  opslaan als
isolatielaag
o onverzadigde vetten: onvolledige keten, makkelijker afbreekbaar
o beland aan vetten als voedingsstof voor kinderen: kleine kinderen nood aan vetten
voor goede ontwikkeling, bij tekort aan lichaamsvetten bv uitblijven van
maandstonden
 Steroïden (hormonen): cholesterol aanmaak van oestrogeen, testosteron
 Fosfolipiden: Membraan van de cel

1.2 eiwitten of proteïnen
 Essentieel voor het organisme: verschillende functies:
 Structurele eiwitten: raamwerk voor stevigheid in cellen, weefsels en organen
 Plasma-eiwitten: immunoglobuline, stollingsfactoren, hemoglobine
 Receptoreiwitten: info van buitenwereld bv. Op de lens van het oog
 Contractiele eiwitten: beweging van spieren
 Eiwithormonen: insuline
 Enzymen: amylase en pepsine
 50% van de cel bestaat uit eiwitten, > 1000 soorten en structuren, zelf aanmaak (nt
essentieel), opname uit voeding (essentiële)
 Vb: wondheling, groei van nagels, aanmaak van spieren, transport van zuurstof, ontvangen
van prikkels in de zintuigen, regelen van onze bloedsuikerspiegel, verteren van voeding… 
eiwitbiosynthese: aanmaak van specifieke eiwitten


1
Margot Minta
SRW: 2022-2023
Neurobiologie

,  Bouw:
o uit aminozuren (AZ), 20 verschillende AZ: 8 essentiële dus opname via voeding is
noodzakelijk
o Keten verschillende aminozuren (volgorde bepaalt door de code vh DNA:
polypeptideketen  vouwt zicht op tot specifieke structuur  fouten in de keten 
andere opbouw, dus andere structuur
o Peptidebinding: AZ + AZ
o Driedimensionale structuur: enorme variëteit aan eiwitten



1.3 Nucleïnezuren
= kernzuur  zit in de kern om te beschermen
 DNA (deoxyribo nucleïne acid)
 RNA (ribo nucleïne acid)
 erfelijk materiaal: in onze chromosomen
 ribo  ribose = suiker
 DNA:  molecule waar de erfelijke informatie is opgeslagen
o Info voor alle activiteiten van een cel
o Gen = stukje informatie dat codeert voor 1 kenmerk bv. Kleur ogen
o Langgerekte molecule (46) met honderden genen
o Omzetting van DNA naar eiwitten: DNA code gekopieerd op stuk gen  RNA 
eiwit
o 46 chromosomen (= DNA strengen rond eiwitten) waarop DNA zich bevind: 23 van
elke ouder

 Bouw nucleïnezuren: polynucleotiden: ladderstructuur
o Nucleotide (=eenheid van DNA): Fosfaat, suiker en stikstofbasen

 DNA opbouw:
o Stikstofbasen:
 Adenine (A),
 Cytosine (C),
 Guanine (G),
 Thymine (T)/Uracil (U) in RNA
 Basen kunnen aan elkaar binden door waterstofbruggen
o 2 basen verbinden met elkaar en vormen de treden:
 A– T (U)
 C–G
o fosfaat en suikers vormen de spijlen: 2 strengen
o zie richting DNA op ppt
o 2 strengen zijn complementair
maar lopen in tegenovergestelde richting 5`-3`tov 3`-5` (5’ is met knikje)




2
Margot Minta
SRW: 2022-2023
Neurobiologie

, o Dubbele helix:
 2 strengen spiraalsgewijs opgewonden rond denkbeeldige as.
o De volgorde van de basen zijn voor ieder gen verschillend en vormt een code 
omgezet eiwit
 oneindig veel mogelijkheden
o Basis van de erfelijkheid



2. De cel
2.1 celmembraan + cytoplasma + celkern + celorganellen
 DNA: opslag erfelijk materiaal in de celkern
 RNA: code voor de eiwitsynthese in cytoplasma
 Ribosomen: omzetten van RNA in eiwit; eiwitsynthese in
cytoplasma
 Celorganellen = kleine systemen binnen de cel die zicht
bevinden in het cytoplasma en een bepaalde functie
hebben bv ribosomen
 Celmembraan bestaat uit fosfolipiden



2.2 kern: kernmembraan met kernplasma
 Chromosomen: DNA + eiwitten (histonen):
mens 46 chromosomen: 23 paar
 Chromatinevezel = vezel in de celkern waar DNA op zit gebonden met eiwitten
 Als de cel deelt dan nemen de chromosomen een X vorm aan
 1 beentje van een chromosoom komt overeen met een vezel



Histonen = gele deeltjes
rond het DNA




2.3 DNA en RNA in de cel
 kernmembraan met poriën:
o In en uitgaan van eiwitten, RNA, bouwstoffen
 Eiwitsynthese = stukje DNA gekopieerd  RNA of m-RNA (messenger-
RNA) uit de kern  naar de ribosomen  AZ-keten opgebouwd  eiwit


3
Margot Minta
SRW: 2022-2023
Neurobiologie

, 3. DNA processen
3.1 eiwitsynthese
DNA in de celkern wordt omgezet naar RNA door overschrijving, hierin zitten letters die we niet nodig
hebben en verwijderd worden. Zo ontstaan m-RNA, de pure boodschap. M-RNA treed naar buiten
naar het cytoplasma en zoekt de ribosomen met aminozuren. De ribosomen lezen het m-RNA en
maken op basis van die code het eiwit. De DNA streng wordt dus gekopieerd = transcriptie. Na
transcriptie gaan anticodons zich koppelen aan codons waardoor er een polypeptideketen ontstaan =
eiwit

 Eiwitsynthese: DNA  RNA  ribosomen  polypeptideketen  eiwit
 Eiwit = info voor alle activiteiten van een cel




3.1.3 invloed op eiwitsynthese
 Eiwit: 3D-vorm bepaalt functie en uiterlijk
 Mate van gen/eiwitexpressie verschilt en verandert:
 ieder celtype leest specifieke genen  andere genen in verschillende cellen
 Biologische klok: sommige genen pas later ingeschakeld bv. Geslachtshormonen, donkere
haartinten
 Omgevingsfactoren beïnvloeden het aan- en uitschakelen van genen:
ontstaan van kanker en of diabetes type 1, obesitas, CVS
 “Epigenoom” reguleert de eiwitexpressie: epigenetica
o Epigenoom staat onder invloed van omgevingsfactoren zoals voedsel, beweging,
stress…

3.2 DNA replicatie
 Voor de celdeling: verdubbelen van het erfelijk materiaal om daarna te kunnen splitsen (=
nodig omdat het erfelijk materiaal in beide cellen moet zitten)
o Despiralisatie
o Verbreken van waterstofbruggen: helicase
o Opbouw nieuwe strengen DNA aan de oude keten: DNA polymerase,
semiconservatief
o Opbouw in 1 richting: van 3’ naar 5’
4
Margot Minta
SRW: 2022-2023
Neurobiologie