ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
Lisse Govaert
LISSE GOVAERT
, Ontwikkelingsstoornissen
1. H1 – WAT ZIJN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN?............................................................................2
1.1. – TERMINOLOGIE & AFBAKENING......................................................................................................3
1.2. - DENKKADERS..............................................................................................................................5
2. H2 – DIAGNOSTIEK EN BEGELEIDING BIJ ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN......................................7
2.1. INLEIDING....................................................................................................................................7
2.2. SOORTEN DIAGNOSTIEK..................................................................................................................8
2.3. INSTRUMENTEN VOOR DIAGNOSTIEK..................................................................................................8
2.4. AANDACHTSPUNTEN BIJ DIAGNOSTIEK................................................................................................9
2.5. DIAGNOSTISCH PROCES BIJ EEN ONTWIKKELINGSSTOORNIS......................................................................9
2.6. BEGELEIDINGSOPTIES....................................................................................................................10
2.7. INSTANTIES VOOR DIAGNOSTIEK IN VLAANDEREN................................................................................10
2.8. INSTANTIES VOOR BEHANDELING IN VLAANDEREN...............................................................................12
3. H3 – TICSTOORNISSEN.................................................................................................................12
3.1. INLEIDING:.................................................................................................................................12
3.2. KENMERKEN...............................................................................................................................13
3.4. BEGELEIDING..............................................................................................................................16
4. H4 – AUTISMESPECTRUMSTOORNIS (ASS)...................................................................................17
4.1. INLEIDING..................................................................................................................................17
4.2. KENMERKEN...............................................................................................................................18
4.3. DIAGNOSTIEK.............................................................................................................................18
4.4. BEGELEIDING..............................................................................................................................21
GASTCOLLEGE STEVEN BAEYENS.............................................................................................................23
5. H5 – AANDACHT DEFICIËNTIE-/HYPERACTIVITEIT STOORNIS (ADHD)..........................................24
5.1. INLEIDING:.................................................................................................................................24
5.2. KENMERKEN...............................................................................................................................25
5.3. DIAGNOSTIEK.............................................................................................................................26
5.4. BEGELEIDING..............................................................................................................................28
1
ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN | Lisse Govaert
,6. H6 – COÖRDINATIEONTWIKKELINGSSTOORNIS...........................................................................31
6.1. INLEIDING..................................................................................................................................31
6.2. KENMERKEN...............................................................................................................................32
6.3. DIAGNOSTIEK.............................................................................................................................34
6.4. BEGELEIDING..............................................................................................................................35
7. H7 – COMMUNICATIESTOORNISSEN............................................................................................37
7.1. INLEIDING..................................................................................................................................37
7.2. KENMERKEN...............................................................................................................................37
7.3. BEGELEIDING..............................................................................................................................40
8. H8 – LEERSTOORNISSEN...............................................................................................................42
8.1. INLEIDING..................................................................................................................................42
8.2. KENMERKEN DYSLEXIE..................................................................................................................43
8.3. KENMERKEN DYSCALCULIE.............................................................................................................44
8.4. DIAGNOSTIEK.............................................................................................................................45
8.5. BEGELEIDING BIJ LEERSTOORNISSEN.................................................................................................47
1. H1 – Wat zijn ontwikkelingsstoornissen?
2
ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN | Lisse Govaert
, 1.1. – Terminologie & afbakening
1.1.1. Definitie
=een ontwikkelingsstoornis is een neurobiologische stoornis die in de (vroegere) ontwikkelingsperiode tot
uiting komt, die gekenmerkt wordt door ontwachterstanden op een of meerdere functiedomeinen en die
levenslang beperkingen veroorzaakt in het persoonlijke, sociale, schoolse of beroepsmatige functioneren?
->DSM-5: alleen hun term heet ‘neurobiologische ontwikkelingsstoornis’.
Uitgebreider:
¬ Neurobiologische stoornis (=aangeboren!)
=oorsprong stoornis is de hersenenontwikkeling. Kan resultaat zijn van; genetische fac, prenatale omgevingsfac
en/of perinatale factoren (=vroeggeboorte of geboortecompilaties).
=aangeboren stoornis
¬ (Vroege) ontwikkelingsperiode
=symptomen meestal al zichtbaar op kinderleeftijd.
=wordt wel beïnvloed dr verschillende omgevings- en kindfactoren.
¬ Ontwikkelingsachterstanden
=belemmert de ontwikkeling op een of meerdere ontwikkelingsdomeinen, waaronder cognitie,
sensorimotoriek, taal & communicatie en/of soc-emo functioneren.
¬ Levenslange beperkingen
=dat beperkingen veroorzaak in participatie v/h dagelijkse leven.
=Ze kunnen niet verdwijnen.
1.1.2. Soorten:
->deze soorten worden nog in aparte hoofdstukken besproken.
->staan in de volgorde zoals de DSM-5
¬ Verstandelijke beperkingen
=zijn deficiënties (tekorten) in algemene cognitieve functies als redeneren, problemen oplossen en abstract
denken, die zorgen voor problemen in aanpassingsvermogen. Onderscheid; verstandelijke ontw-stoornis &
globale ontw-achterstand.
=alleen als het een aangeboren verstandelijke beperking is hoort het bij ontwikkelingsstoornissen.
¬ Communicatiestoornissen
=worden gekenmerkt door een verstoorde ontw- van taal, spraak en/of sociale com-. Opdeling tussen;
‘taalo(ntwikkelings)stoornissen’ & ‘spraakklankstoornis’ & ‘ontwikkelingstotteren’ & ‘sociale (pragmatische)
communicatiestoornissen’
¬ ASS
=overkoepelende term die w gebruikt om alle stoornissen binnen het autismespectrum aan te duiden.
Kinderen met deze diagnose vertonen ernstige tekorten in de sociale omgang ( interactie en communicatie ) en
beperkte, repetitieve interesses en gedragingen.
¬ ADHD = aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis
=stoornissen in de aandacht en/of hyperactiviteit en impulsiviteit. Komt in kindertijd vaak samen met
externaliserende stoornissen ODD & CD. Nu horen ze volgends DSM-5 tot “discruptieve, impulsbeheersings- en
andere gedragsstoornissen”.
¬ (Specifieke) leerstoornissen
=specifieke tekorten in het leren van de basale schoolse vaardigheden lezen (dyslexie), spellen (dysorthografie)
en/of rekenen (dyscalculie). We gaan ook in op NLD (=Non-Verbale Leerstoornis).
¬ Motorische ontwikkelingsstoornissen
=DCD: coördinatieontwikkelingstoornis, de stereotiepe-bewegingsstoornis en de ticstoornissen.
3
ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN | Lisse Govaert
Lisse Govaert
LISSE GOVAERT
, Ontwikkelingsstoornissen
1. H1 – WAT ZIJN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN?............................................................................2
1.1. – TERMINOLOGIE & AFBAKENING......................................................................................................3
1.2. - DENKKADERS..............................................................................................................................5
2. H2 – DIAGNOSTIEK EN BEGELEIDING BIJ ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN......................................7
2.1. INLEIDING....................................................................................................................................7
2.2. SOORTEN DIAGNOSTIEK..................................................................................................................8
2.3. INSTRUMENTEN VOOR DIAGNOSTIEK..................................................................................................8
2.4. AANDACHTSPUNTEN BIJ DIAGNOSTIEK................................................................................................9
2.5. DIAGNOSTISCH PROCES BIJ EEN ONTWIKKELINGSSTOORNIS......................................................................9
2.6. BEGELEIDINGSOPTIES....................................................................................................................10
2.7. INSTANTIES VOOR DIAGNOSTIEK IN VLAANDEREN................................................................................10
2.8. INSTANTIES VOOR BEHANDELING IN VLAANDEREN...............................................................................12
3. H3 – TICSTOORNISSEN.................................................................................................................12
3.1. INLEIDING:.................................................................................................................................12
3.2. KENMERKEN...............................................................................................................................13
3.4. BEGELEIDING..............................................................................................................................16
4. H4 – AUTISMESPECTRUMSTOORNIS (ASS)...................................................................................17
4.1. INLEIDING..................................................................................................................................17
4.2. KENMERKEN...............................................................................................................................18
4.3. DIAGNOSTIEK.............................................................................................................................18
4.4. BEGELEIDING..............................................................................................................................21
GASTCOLLEGE STEVEN BAEYENS.............................................................................................................23
5. H5 – AANDACHT DEFICIËNTIE-/HYPERACTIVITEIT STOORNIS (ADHD)..........................................24
5.1. INLEIDING:.................................................................................................................................24
5.2. KENMERKEN...............................................................................................................................25
5.3. DIAGNOSTIEK.............................................................................................................................26
5.4. BEGELEIDING..............................................................................................................................28
1
ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN | Lisse Govaert
,6. H6 – COÖRDINATIEONTWIKKELINGSSTOORNIS...........................................................................31
6.1. INLEIDING..................................................................................................................................31
6.2. KENMERKEN...............................................................................................................................32
6.3. DIAGNOSTIEK.............................................................................................................................34
6.4. BEGELEIDING..............................................................................................................................35
7. H7 – COMMUNICATIESTOORNISSEN............................................................................................37
7.1. INLEIDING..................................................................................................................................37
7.2. KENMERKEN...............................................................................................................................37
7.3. BEGELEIDING..............................................................................................................................40
8. H8 – LEERSTOORNISSEN...............................................................................................................42
8.1. INLEIDING..................................................................................................................................42
8.2. KENMERKEN DYSLEXIE..................................................................................................................43
8.3. KENMERKEN DYSCALCULIE.............................................................................................................44
8.4. DIAGNOSTIEK.............................................................................................................................45
8.5. BEGELEIDING BIJ LEERSTOORNISSEN.................................................................................................47
1. H1 – Wat zijn ontwikkelingsstoornissen?
2
ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN | Lisse Govaert
, 1.1. – Terminologie & afbakening
1.1.1. Definitie
=een ontwikkelingsstoornis is een neurobiologische stoornis die in de (vroegere) ontwikkelingsperiode tot
uiting komt, die gekenmerkt wordt door ontwachterstanden op een of meerdere functiedomeinen en die
levenslang beperkingen veroorzaakt in het persoonlijke, sociale, schoolse of beroepsmatige functioneren?
->DSM-5: alleen hun term heet ‘neurobiologische ontwikkelingsstoornis’.
Uitgebreider:
¬ Neurobiologische stoornis (=aangeboren!)
=oorsprong stoornis is de hersenenontwikkeling. Kan resultaat zijn van; genetische fac, prenatale omgevingsfac
en/of perinatale factoren (=vroeggeboorte of geboortecompilaties).
=aangeboren stoornis
¬ (Vroege) ontwikkelingsperiode
=symptomen meestal al zichtbaar op kinderleeftijd.
=wordt wel beïnvloed dr verschillende omgevings- en kindfactoren.
¬ Ontwikkelingsachterstanden
=belemmert de ontwikkeling op een of meerdere ontwikkelingsdomeinen, waaronder cognitie,
sensorimotoriek, taal & communicatie en/of soc-emo functioneren.
¬ Levenslange beperkingen
=dat beperkingen veroorzaak in participatie v/h dagelijkse leven.
=Ze kunnen niet verdwijnen.
1.1.2. Soorten:
->deze soorten worden nog in aparte hoofdstukken besproken.
->staan in de volgorde zoals de DSM-5
¬ Verstandelijke beperkingen
=zijn deficiënties (tekorten) in algemene cognitieve functies als redeneren, problemen oplossen en abstract
denken, die zorgen voor problemen in aanpassingsvermogen. Onderscheid; verstandelijke ontw-stoornis &
globale ontw-achterstand.
=alleen als het een aangeboren verstandelijke beperking is hoort het bij ontwikkelingsstoornissen.
¬ Communicatiestoornissen
=worden gekenmerkt door een verstoorde ontw- van taal, spraak en/of sociale com-. Opdeling tussen;
‘taalo(ntwikkelings)stoornissen’ & ‘spraakklankstoornis’ & ‘ontwikkelingstotteren’ & ‘sociale (pragmatische)
communicatiestoornissen’
¬ ASS
=overkoepelende term die w gebruikt om alle stoornissen binnen het autismespectrum aan te duiden.
Kinderen met deze diagnose vertonen ernstige tekorten in de sociale omgang ( interactie en communicatie ) en
beperkte, repetitieve interesses en gedragingen.
¬ ADHD = aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis
=stoornissen in de aandacht en/of hyperactiviteit en impulsiviteit. Komt in kindertijd vaak samen met
externaliserende stoornissen ODD & CD. Nu horen ze volgends DSM-5 tot “discruptieve, impulsbeheersings- en
andere gedragsstoornissen”.
¬ (Specifieke) leerstoornissen
=specifieke tekorten in het leren van de basale schoolse vaardigheden lezen (dyslexie), spellen (dysorthografie)
en/of rekenen (dyscalculie). We gaan ook in op NLD (=Non-Verbale Leerstoornis).
¬ Motorische ontwikkelingsstoornissen
=DCD: coördinatieontwikkelingstoornis, de stereotiepe-bewegingsstoornis en de ticstoornissen.
3
ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN | Lisse Govaert
