Rechtsgeschiedenis
Historische inleiding van het privaatrecht
3. Wetgeving: wordt opgelegd van bovenaf en als burger ben je verplicht dit na te leven...4
4. Procedures......................................................................................................................5
5. Periodes Romeins recht...................................................................................................6
1. Oud Romeins/archaïsch recht.........................................................................................7
a. Koningstijd (ca. 600 v.C.-509/451 v.C.)...........................................................................................7
b. Vroege Republiek...........................................................................................................................7
2. Naklassiek recht..............................................................................................................8
a. Keizertijd: algemeen.......................................................................................................................8
b. Dominaat......................................................................................................................................10
c. Justinianus (527-565 n.C.).............................................................................................................11
1. Oud Romeins/archaïsch recht........................................................................................13
a. Inleiding........................................................................................................................................13
b. Koningstijd (ca. 600 v.C. – 509/451 v.C.)......................................................................................14
2. Republiek......................................................................................................................15
3. Keizertijd – klassieke periode (= dominaat)...................................................................20
4. Middeleeuwen..............................................................................................................20
1. Republiek......................................................................................................................21
2. Keizertijd – klassieke periode (0-250 n.C.)......................................................................23
3. Justinianus....................................................................................................................24
3. Vroege middeleeuwen..................................................................................................24
4. Ius commune (ca. 1100-1800)........................................................................................27
a. Inleiding........................................................................................................................................27
b. Glossatoren..................................................................................................................................30
1
Morgan D.
, Rechtsgeschiedenis
c. Commentatoren...........................................................................................................................32
d. Canoniek recht.............................................................................................................................33
e. Humanisten..................................................................................................................................35
f. Natuurrecht/Vernunftrecht...........................................................................................................37
g. Ook in 19e eeuw (Duitsland).........................................................................................................40
1. Huwelijk........................................................................................................................47
a. Vandaag........................................................................................................................................47
b. Romeinse recht: familia – matrimonium (007).............................................................................48
c. Vroege middeleeuwen..................................................................................................................52
d. Late middeleeuwen (ca.1000-1500).............................................................................................53
e. Franse revolutie............................................................................................................................56
f. 19de-20ste eeuw..............................................................................................................................59
2. Investeren.....................................................................................................................60
a. Romeins recht..............................................................................................................................61
b. ius commune................................................................................................................................62
c. Lokaal recht (ca. 17e eeuw)...........................................................................................................64
d. 19e eeuw.......................................................................................................................................65
2
Morgan D.
, Rechtsgeschiedenis
Inleiding
1. Wat is doel/nut van rechtsgeschiedenis ? kijken naar wat recht is
Samuel von Pufendorf: jurist die in 17 e eeuw theorie naar voren schoof dat recht niets
anders is dan logica recht is product van verstandige mensen en zij gaan regels toepassen
die zij erkennen als redelijk/rationeel
deze theorie klopt echter niet veel van de rechtsregels zijn namelijk product van
verleden, om rechtsregel te begrijpen moet je teruggrijpen naar context waarin deze
is ontstaan
o bv. art. 1674 BW.: “indien de verkoper in de verkoopprijs van een onroerend
goed voor meer dan zeven twaalfden is benadeeld, heeft hij het recht om de
vernietiging van de koop te eisen, ook al had hij bij het contract uitdrukkelijk
afstand gedaan van het recht om die vernietiging te vorderen, en al had hij
verklaard de meerdere waarde te schenken.”
referentiepunt hier is waarde van onroerend goed (bv. huis)
verkoopprijs is niet conform waarde van het huis en verkoper heeft
hierdoor schade (voor meer dan 7/12)
waarom 7/12? politiek compromis want sommigen pleitten
voor ½ en anderen voor ¾
onlogische bepaling redenen: (1) verkoper wil zoveel mogelijk
ontvangen uit zijn onroerend goed, dus situatie waar men benadeeld
wordt komt zelden voor (2) verkoper kan moeilijk vermoed worden
zich te vergissen want deze weet meestal hoeveel zijn onroerend goed
waard is 2 vragen die men zich bijgevolg kan stellen
is theorie van Pufendorf correct? neen, art. 1674 BW. is
onlogisch en wordt ook tegenwoordig zelden toegepast
waarom staat deze bepaling dan in het Wetboek? cfr.
rechtsgeschiedenis van regel: in 6 e eeuw v.C. had Justinianus
wetboeken gemaakt waarin bepaling voorloper is van art. 1674
BW. deze regel stelde dat als verkoper van boerderij bedrag
had ontvangen dat minder is dan waarde van boerderij, de
verkoper vernietiging kon eisen van koop waarom was dat
3
Morgan D.
, Rechtsgeschiedenis
zo? 6e eeuw v.C. was een periode waar men zeer hoge
belastingen ging heffen en op ogenblik dat mensen geen geld
meer zijn ze ‘verplicht’ hun eigendom te verkopen voor zeer
lage bedragen en rijken profiteerden hiervan daarom werd
deze regel opgesteld
rechtsgeschiedenis is dus belangrijk om verschillende lagen in geldend recht te zien
2. Bronnen van het recht = oorsprong van rechtsregels
wetgeving: geheel van algemeen afgekondigde regels door machthebbers die gelden
voor iedereen
o in België worden wetten gemaakt door parlement bestaat uit Senaat en
Kamer van Volksvertegenwoordigers
o wetten worden ondertekend door koning (is één keer niet gelukt:
Abortuswet)
rechtspraak (= vonnissen en arresten) door rechters
o steeds gevolg van een conflict: twee partijen hebben tegengestelde visie en
gaan naar rechtbank voor geschillenbeslechting
o in België: rechtspraak ondergeschikt aan wetgeving rechter verplicht
wetgeving te respecteren (met uitzondering van GwHof)
rechtsleer door geleerden = commentaren die geschreven zijn door juristen
gewoonte door maatschappij
3. Wetgeving: wordt opgelegd van bovenaf en als burger ben je verplicht dit na te leven
archaïsch recht eindigde ca. 500 v.C
o men geloofde dat Koning in contact was met goden en was om die reden
degene die wetgeving maakte = koningswetten
o er was echter niet veel wetgeving maar eerder type vorderingen (cfr.
procedures)
o belangrijskte deel van het recht was niet gekend bij publiek (enkel bij
priesters (= ponitifces) en Koning) = fas
4
Morgan D.
Historische inleiding van het privaatrecht
3. Wetgeving: wordt opgelegd van bovenaf en als burger ben je verplicht dit na te leven...4
4. Procedures......................................................................................................................5
5. Periodes Romeins recht...................................................................................................6
1. Oud Romeins/archaïsch recht.........................................................................................7
a. Koningstijd (ca. 600 v.C.-509/451 v.C.)...........................................................................................7
b. Vroege Republiek...........................................................................................................................7
2. Naklassiek recht..............................................................................................................8
a. Keizertijd: algemeen.......................................................................................................................8
b. Dominaat......................................................................................................................................10
c. Justinianus (527-565 n.C.).............................................................................................................11
1. Oud Romeins/archaïsch recht........................................................................................13
a. Inleiding........................................................................................................................................13
b. Koningstijd (ca. 600 v.C. – 509/451 v.C.)......................................................................................14
2. Republiek......................................................................................................................15
3. Keizertijd – klassieke periode (= dominaat)...................................................................20
4. Middeleeuwen..............................................................................................................20
1. Republiek......................................................................................................................21
2. Keizertijd – klassieke periode (0-250 n.C.)......................................................................23
3. Justinianus....................................................................................................................24
3. Vroege middeleeuwen..................................................................................................24
4. Ius commune (ca. 1100-1800)........................................................................................27
a. Inleiding........................................................................................................................................27
b. Glossatoren..................................................................................................................................30
1
Morgan D.
, Rechtsgeschiedenis
c. Commentatoren...........................................................................................................................32
d. Canoniek recht.............................................................................................................................33
e. Humanisten..................................................................................................................................35
f. Natuurrecht/Vernunftrecht...........................................................................................................37
g. Ook in 19e eeuw (Duitsland).........................................................................................................40
1. Huwelijk........................................................................................................................47
a. Vandaag........................................................................................................................................47
b. Romeinse recht: familia – matrimonium (007).............................................................................48
c. Vroege middeleeuwen..................................................................................................................52
d. Late middeleeuwen (ca.1000-1500).............................................................................................53
e. Franse revolutie............................................................................................................................56
f. 19de-20ste eeuw..............................................................................................................................59
2. Investeren.....................................................................................................................60
a. Romeins recht..............................................................................................................................61
b. ius commune................................................................................................................................62
c. Lokaal recht (ca. 17e eeuw)...........................................................................................................64
d. 19e eeuw.......................................................................................................................................65
2
Morgan D.
, Rechtsgeschiedenis
Inleiding
1. Wat is doel/nut van rechtsgeschiedenis ? kijken naar wat recht is
Samuel von Pufendorf: jurist die in 17 e eeuw theorie naar voren schoof dat recht niets
anders is dan logica recht is product van verstandige mensen en zij gaan regels toepassen
die zij erkennen als redelijk/rationeel
deze theorie klopt echter niet veel van de rechtsregels zijn namelijk product van
verleden, om rechtsregel te begrijpen moet je teruggrijpen naar context waarin deze
is ontstaan
o bv. art. 1674 BW.: “indien de verkoper in de verkoopprijs van een onroerend
goed voor meer dan zeven twaalfden is benadeeld, heeft hij het recht om de
vernietiging van de koop te eisen, ook al had hij bij het contract uitdrukkelijk
afstand gedaan van het recht om die vernietiging te vorderen, en al had hij
verklaard de meerdere waarde te schenken.”
referentiepunt hier is waarde van onroerend goed (bv. huis)
verkoopprijs is niet conform waarde van het huis en verkoper heeft
hierdoor schade (voor meer dan 7/12)
waarom 7/12? politiek compromis want sommigen pleitten
voor ½ en anderen voor ¾
onlogische bepaling redenen: (1) verkoper wil zoveel mogelijk
ontvangen uit zijn onroerend goed, dus situatie waar men benadeeld
wordt komt zelden voor (2) verkoper kan moeilijk vermoed worden
zich te vergissen want deze weet meestal hoeveel zijn onroerend goed
waard is 2 vragen die men zich bijgevolg kan stellen
is theorie van Pufendorf correct? neen, art. 1674 BW. is
onlogisch en wordt ook tegenwoordig zelden toegepast
waarom staat deze bepaling dan in het Wetboek? cfr.
rechtsgeschiedenis van regel: in 6 e eeuw v.C. had Justinianus
wetboeken gemaakt waarin bepaling voorloper is van art. 1674
BW. deze regel stelde dat als verkoper van boerderij bedrag
had ontvangen dat minder is dan waarde van boerderij, de
verkoper vernietiging kon eisen van koop waarom was dat
3
Morgan D.
, Rechtsgeschiedenis
zo? 6e eeuw v.C. was een periode waar men zeer hoge
belastingen ging heffen en op ogenblik dat mensen geen geld
meer zijn ze ‘verplicht’ hun eigendom te verkopen voor zeer
lage bedragen en rijken profiteerden hiervan daarom werd
deze regel opgesteld
rechtsgeschiedenis is dus belangrijk om verschillende lagen in geldend recht te zien
2. Bronnen van het recht = oorsprong van rechtsregels
wetgeving: geheel van algemeen afgekondigde regels door machthebbers die gelden
voor iedereen
o in België worden wetten gemaakt door parlement bestaat uit Senaat en
Kamer van Volksvertegenwoordigers
o wetten worden ondertekend door koning (is één keer niet gelukt:
Abortuswet)
rechtspraak (= vonnissen en arresten) door rechters
o steeds gevolg van een conflict: twee partijen hebben tegengestelde visie en
gaan naar rechtbank voor geschillenbeslechting
o in België: rechtspraak ondergeschikt aan wetgeving rechter verplicht
wetgeving te respecteren (met uitzondering van GwHof)
rechtsleer door geleerden = commentaren die geschreven zijn door juristen
gewoonte door maatschappij
3. Wetgeving: wordt opgelegd van bovenaf en als burger ben je verplicht dit na te leven
archaïsch recht eindigde ca. 500 v.C
o men geloofde dat Koning in contact was met goden en was om die reden
degene die wetgeving maakte = koningswetten
o er was echter niet veel wetgeving maar eerder type vorderingen (cfr.
procedures)
o belangrijskte deel van het recht was niet gekend bij publiek (enkel bij
priesters (= ponitifces) en Koning) = fas
4
Morgan D.
