DE POLIS EN DE MEGAPOLIS: DE ORGANISATIE VAN EEN SAMENLEVING DOOR ARCHITECTUUR
INLEIDING: basiskenmerken van de Romeinse architectuur
Recapitulatie Griekse architectuur
Zuilenorde
▪ Constructief element (zuil – architraaf)
▪ Esthetisch component (proportie)
▪ Stilistisch component (3 ordes)
- Dorische orde
- Ionische orde
- Korintische orde
▪ Vrijstaande zuil (leegte en materie)
ANTIEKE GRIEKSE ARCHTIECTUUR ANTIEKE ROMEINSE ARCHITECTUUR
Constructief: zuil - architraaf Constructief: gewelf
Proportie (maatvoering, verhouding) Nieuwe technieken en constructies
Perfectie Veelvouden aan stijlen, assimilatie
Vrije benadering van het gebouw Frontale – gedwongen benadering gebouw
Harmonie (met het landschap Architectuur domineert landschap
Realisme: de wereld voorstellen zoals hij is Veel fantasie, verbeelding, barok, horror vacui
Het bestuderen van de Romeinse architectuur via
▪ Joachim Winckelman: Griekse puurheid VS Romeinse decadentie
- Veroordeeld de antiquarische houding en overname elementen van andere culturen
- Romeinse architectuur was een afkoopsel van het Griekse
▪ Giovanni Piranesi
- Ziet de sterkte van assimilatie en integratie
- Functionalisme en techniek = infrastructuur, grootsteden
- Romeinse barok =>politiek, propaganda werd gebruikt om macht in rijk te behouden
▪ 1ste archeologen
▪ Traktaat van Vitruvius, De Architectura
- Politieke rol van de architectuur in de organisatie van het imperium
Basiskenmerken volgens vitruvius
De Architectura – ca 25/15 BCE
▪ Succesvol in Renaissance Humanisme
- Vitruviamisme als ontwerptheorie en -praktijk
▪ Geen originele illustraties bewaard
- Tekeningen zijn verloren gegaan in die lange tijd
- Later nieuwe toegevoegd
▪ Verschillende versies + kopieën van gemaakt
▪ 10 boeken/ hoofdstukken
- Stadsplanning, architectuur en bouwkunde
- Bouwmaterialen
- Tempel en ordes
- Publieke gebouwen
- Woningbouwen
- Metselwerk en bekleding
, - Waterwerken
- Basiswetenschappen
- Machines
▪ 2voudig belang
- Enige bewaarde architectuurtraktaat uit Romeinse periode = inkijk in Romeinse
architectuur
- Bepalend voor evolutie van Westerde architectuur van Renaissance – 19e eeuw
Vitruvius
▪ Geeft een compleet beeld van de architectuur (schaal, typologie)
▪ Definieert architectuur als een wetenschap
- 1 v/d hoekstenen naast economie, politiek, recht
▪ Wordt voorgesteld als een belangrijke schakel in de constructie van het imperium
- Opgedragen aan keizer Augustus
▪ Basis van de architectuur
- Venustas (schoonheid), Firmitas (stevigheid), Utilitas (nut/functie)
▪ Theoretiseer de zuilenordes, voorstellingswijze van architectuur in grondplan aanzicht
en perspectief
- 3 Griekse: Iionisch, Dorisch en Korintisch
- 3 Romeinse: Toscaanse/Etruskische, Romeins-Dorische en Composiet
▪ Linkt de oorsprong van architectuur aan de houding van de mens
▪ Architectuur als instrument voor organisatie van het Romeinse rijk.
- Verheft architectuur uit ambacht naar politiek en wetenschap
Architectuur als maatschappelijk fenomeen
Palmyra
▪ Gelegen aan belangrijke handelsroutes
▪ Aanvoer van water was belangrijk
- Ingenieurskunsten nodig om dit water tot de stad te brengen (aquaducten)
▪ Culturele invloeden
- Tempels niet alleen voor de Romeinse goden maar ook voor andere culturen
- Stad verwaarlozen als signaal voor andere steden om uit te kijken (= politieke
macht)
ASSIMILATIE, TECHNISCH VERNUFT, FUNCTIONALISME EN BAROK
VENUSTAS : assimilatie
Vermogen om andere invloeden/waarden over te nemen van andere architecturen
Etrusken, 750 – 400 BCE
▪ Verschillende volkeren rondom hen over nemen (= uitbreiden)
▪ Etrusken waren er eerst, maar romeinen trekken aan het langste eind
▪ Romeinen vernielen bijna alles van Etruskische architectuur
Etruskische invloeden in de Romeinse architectuur
▪ Materiaalgebruik: beton, opus caementicum
- Manier van betongebruik bij romeinen is innovatief
▪ Toscaanse of Etruskische zuilenorde
▪ Boog -> basis latere koepel en gewelfstructuren
▪ Sculptuur
- Typisch Etruskisch
- Overgenomen van Grieken via de handel met de Grieken
, Etruskische tempel
▪ Frontale benadering
- Andere manier om tempel te benaderen
+ andere inplanting
- Belangrijke/ mnder belangrijke kanten
▪ Platform i.p.v. stereobaat en stylobaat
▪ Vierkant grondplan (= niet rechthoekig)
▪ 4 cella naast elkaar i.p.v. achter elkaar
▪ Andere interpretatie van de zuilenordes
- 4de eigen orde = Etruskische orde
▪ Leeg fronton
- Beelden op het dak
Tempel = 1 typologie met vele vormen ten gevolge van lokale noden en invloeden
▪ Etruskische invloed
- Constructie, infrastructuur, tempels
▪ Griekse invloed
- Zuilenorde
- Overnemen en interpreteren van de ordes
▪ Oosterse invloed
- Decoratieve patronen
- Kroonlijst
- Cassettenplafond met rozetten
Consoles
Festoen
Eierlijst
Arabesk
Palmet
Eierlijst
Astragaalijst
INLEIDING: basiskenmerken van de Romeinse architectuur
Recapitulatie Griekse architectuur
Zuilenorde
▪ Constructief element (zuil – architraaf)
▪ Esthetisch component (proportie)
▪ Stilistisch component (3 ordes)
- Dorische orde
- Ionische orde
- Korintische orde
▪ Vrijstaande zuil (leegte en materie)
ANTIEKE GRIEKSE ARCHTIECTUUR ANTIEKE ROMEINSE ARCHITECTUUR
Constructief: zuil - architraaf Constructief: gewelf
Proportie (maatvoering, verhouding) Nieuwe technieken en constructies
Perfectie Veelvouden aan stijlen, assimilatie
Vrije benadering van het gebouw Frontale – gedwongen benadering gebouw
Harmonie (met het landschap Architectuur domineert landschap
Realisme: de wereld voorstellen zoals hij is Veel fantasie, verbeelding, barok, horror vacui
Het bestuderen van de Romeinse architectuur via
▪ Joachim Winckelman: Griekse puurheid VS Romeinse decadentie
- Veroordeeld de antiquarische houding en overname elementen van andere culturen
- Romeinse architectuur was een afkoopsel van het Griekse
▪ Giovanni Piranesi
- Ziet de sterkte van assimilatie en integratie
- Functionalisme en techniek = infrastructuur, grootsteden
- Romeinse barok =>politiek, propaganda werd gebruikt om macht in rijk te behouden
▪ 1ste archeologen
▪ Traktaat van Vitruvius, De Architectura
- Politieke rol van de architectuur in de organisatie van het imperium
Basiskenmerken volgens vitruvius
De Architectura – ca 25/15 BCE
▪ Succesvol in Renaissance Humanisme
- Vitruviamisme als ontwerptheorie en -praktijk
▪ Geen originele illustraties bewaard
- Tekeningen zijn verloren gegaan in die lange tijd
- Later nieuwe toegevoegd
▪ Verschillende versies + kopieën van gemaakt
▪ 10 boeken/ hoofdstukken
- Stadsplanning, architectuur en bouwkunde
- Bouwmaterialen
- Tempel en ordes
- Publieke gebouwen
- Woningbouwen
- Metselwerk en bekleding
, - Waterwerken
- Basiswetenschappen
- Machines
▪ 2voudig belang
- Enige bewaarde architectuurtraktaat uit Romeinse periode = inkijk in Romeinse
architectuur
- Bepalend voor evolutie van Westerde architectuur van Renaissance – 19e eeuw
Vitruvius
▪ Geeft een compleet beeld van de architectuur (schaal, typologie)
▪ Definieert architectuur als een wetenschap
- 1 v/d hoekstenen naast economie, politiek, recht
▪ Wordt voorgesteld als een belangrijke schakel in de constructie van het imperium
- Opgedragen aan keizer Augustus
▪ Basis van de architectuur
- Venustas (schoonheid), Firmitas (stevigheid), Utilitas (nut/functie)
▪ Theoretiseer de zuilenordes, voorstellingswijze van architectuur in grondplan aanzicht
en perspectief
- 3 Griekse: Iionisch, Dorisch en Korintisch
- 3 Romeinse: Toscaanse/Etruskische, Romeins-Dorische en Composiet
▪ Linkt de oorsprong van architectuur aan de houding van de mens
▪ Architectuur als instrument voor organisatie van het Romeinse rijk.
- Verheft architectuur uit ambacht naar politiek en wetenschap
Architectuur als maatschappelijk fenomeen
Palmyra
▪ Gelegen aan belangrijke handelsroutes
▪ Aanvoer van water was belangrijk
- Ingenieurskunsten nodig om dit water tot de stad te brengen (aquaducten)
▪ Culturele invloeden
- Tempels niet alleen voor de Romeinse goden maar ook voor andere culturen
- Stad verwaarlozen als signaal voor andere steden om uit te kijken (= politieke
macht)
ASSIMILATIE, TECHNISCH VERNUFT, FUNCTIONALISME EN BAROK
VENUSTAS : assimilatie
Vermogen om andere invloeden/waarden over te nemen van andere architecturen
Etrusken, 750 – 400 BCE
▪ Verschillende volkeren rondom hen over nemen (= uitbreiden)
▪ Etrusken waren er eerst, maar romeinen trekken aan het langste eind
▪ Romeinen vernielen bijna alles van Etruskische architectuur
Etruskische invloeden in de Romeinse architectuur
▪ Materiaalgebruik: beton, opus caementicum
- Manier van betongebruik bij romeinen is innovatief
▪ Toscaanse of Etruskische zuilenorde
▪ Boog -> basis latere koepel en gewelfstructuren
▪ Sculptuur
- Typisch Etruskisch
- Overgenomen van Grieken via de handel met de Grieken
, Etruskische tempel
▪ Frontale benadering
- Andere manier om tempel te benaderen
+ andere inplanting
- Belangrijke/ mnder belangrijke kanten
▪ Platform i.p.v. stereobaat en stylobaat
▪ Vierkant grondplan (= niet rechthoekig)
▪ 4 cella naast elkaar i.p.v. achter elkaar
▪ Andere interpretatie van de zuilenordes
- 4de eigen orde = Etruskische orde
▪ Leeg fronton
- Beelden op het dak
Tempel = 1 typologie met vele vormen ten gevolge van lokale noden en invloeden
▪ Etruskische invloed
- Constructie, infrastructuur, tempels
▪ Griekse invloed
- Zuilenorde
- Overnemen en interpreteren van de ordes
▪ Oosterse invloed
- Decoratieve patronen
- Kroonlijst
- Cassettenplafond met rozetten
Consoles
Festoen
Eierlijst
Arabesk
Palmet
Eierlijst
Astragaalijst
