Samenvatting Mediarecht (S0B07B)

MEDIARECHT
DEEL 1: VRIJHEID VAN MENINGSUITING
1. VRIJHEID VAN MENINGSUITING
Inleiding
 Definitie Mediarecht
o = het geheel van rechtsregels met betrekking op de communicatievrijheid en
massacommunicatiemiddelen
 Voorbeeld: Pommelien maakte reclame voor een gokwebsite door in bikini met
champagne te poseren
o  Hier werd een klacht tegen ingediend, omdat dit seksistisch was +
objectivering van de vrouw
o  De jury gaf hem gelijk
o  Maar is dit niet bijzonder paternalistisch?
 Komt het aan andere toe te bepalen hoe hij/zij in de media komt?
 Merkwaardig was dat men op zich geen bezwaar heeft tegen vrouwen
in bikini, maar het moet te maken hebben met het product
 Maar Pommelien zou bijna niet herkend worden in een mantelpakje,
ze is een merk
  De reclame van Coca-Cola met zo’n sexy man mocht wel
 Het is interessant omdat we weten dat er juridisch gezien geen
wet geschonden wordt.
o JEP = Jury Ethische Praktijken voor reclame
 Zelfregulerend orgaan van de reclamesector in België
 Ze kijken of reclames wel in overeenstemming zijn met de
deontologische codes van reclame
 waken over het correcte en eerlijke karakter van de
reclameboodschappen ten aanzien van het publiek


De evolutie van persrecht naar mediarecht / van overheidsinmenging naar regulering
 Mediarecht is een moeilijk en complex proces geworden
o In de 19de eeuw: nog geen sprake van mediarecht
1

, o men dacht dat vrijheid van meningsuiting en persvrijheid het best
gewaarborgd kon blijven door afwezigheid van wetgeving en
overheidstussenkomst
o Eerst was er persrecht
 = de wetgeving over de communicatiemiddelen (op dat moment de
drukpers en vergelijkbaar met de drukpers) die op dat ogenblik de
massacommunicatie zijn
o In Belgische grondwet zijn er 3 belangrijke bepalingen over de drukpers
 Heel lang verandert er heel weinig voor mediarecht
o Oorzaak = omroepmonopolies door bv. staatsomroepen
 Hebben hun eigen regels maar zijn enkel relevant voor mensen die
werkzaam zijn binnen die sector
 Vanaf 1985 een ongelofelijke revolutie vanwege 2 zaken
o Technologische revolutie
 Zorgde voor de radio, tv, kranten
 (Van internet was er nog geen sprake)
 De klassieke ideeën waarop het recht gebaseerd is vallen eigenlijk weg
omdat mediarecht in grote mate gebaseerd is op 1 soort medium, 1
soort regelgeving, monofunctioneel
 Maar wij zijn op dit moment multifunctioneel
 = convergentie
o Bv. telenet niet enkel distributeur, maar ook
productiehuis, content providers, …
o Het aanbod van mediadiensten wordt ook steeds
persoonlijker en individueler
o Politieke/ideologische evolutie
 Onder invloed van Europees Unierecht aanzet gegeven tot
pluralistisch, geliberaliseerd medialandschap
 Nu ook commerciële radio’s en omroepen
  dus het economisch recht, mededingingsrecht wordt belangrijker
want de concurrentie moet gewaarborgd blijven


2

,  = recht met betrekking tot concurrentie
 het mediarecht staat in verbinding met het auteursrecht
o indien regels van toepassing zijn op toegangverleners, de regels van de
kanalane, moet je misschien ook rekening houden met auteurs, de
uitvoerders die zich bezighouden met het creatieve aspect
o  dus bij mediarecht kan ook het auteursrecht bijgenomen worden


Afbakening van het domein
 Mediarecht = het geheel van rechtsregels met betrekking op de
communicatievrijheid en massacommunicatiemiddelen
 Omvat 3 groepen regels
1. De regels die het grondrecht van de expressie- en de communicatievrijheid
waarborgen
2. Regels die verbodsbepalingen of beperkingen opleggen aan de expressie en
communicatievrijheid vanwege de media-inhoud
3. Regels met betrekking tot de organisatie en de exploitatie van de media als
communicator/zender
4. Regels met betrekking op de transmissie van de middelen en kanalen
 de kanalen waarmee de media-inhoud verspreid wordt
 de rechtsregels verschillen met de deontologische regels (of professionele regels)
o rechtsregels = algemeen geldend, richten zich tot iedereen en functioneren
top-down, de naleving wordt gesanctioneerd door de staat
 Max weber: de staat is een organisatie die 2 kenmerken heeft die zich
doet verschillen van anderen
 Monopolie staatsgeweld: overheid mag dwang gebruiken die 2
vormen aannemen: boete betalen of vrijheid beroven (alleen
de staat kan dit)
 Monopolie voor taksen (belastingen)
o Deontologische/professionele regels = niet gemaakt door wetgever, niet
algemeen geldend. De beroepsgroep maakt de regels vrijwillig, de sanctie is
een bepaalde vorm van vrijwilligheid


3

,  Men gaat ervanuit dat mensen die tot een groep behoren zich
identificeren met die groep en de code willen eren en een goede
reputatie hebben binnen de groep
 Gevoeligheid voor deontologie = sterk toegenomen
o Door strijd met het fake news en al wat daar mee te maken heeft, want dit
heeft te maken met journalistieke bewustzijn.
o  Prof Koen is bevreesd voor regelgeving van de staat over fake news
 Dit kan in sommige gevallen heel moeilijk zijn
 Zijn we dan niet weer een censor aan het maken?
 Het zou al een hele stap zijn als media inzet op fact checking
 Het schrijven van fake news waar niemand concreet slachtoffer wordt,
daar valt weinig aan te doen
 Spanning binnen het mediarecht: noodzaak tot regulering van de media en de
belangenconflict van de overheid op het domein van de vrijheid van expressie en
informatie


Vrijheid van meningsuiting als mensenrecht: de rationales
 Waarom is de vrijheid van meningsuiting zo belangrijk? (3 puntjes)
1. Voorwaarde voor democratie
o Vrijheid van meningsuiting is een grondwet
o 2 richtingen
 Noodzakelijk om een politiek debat te voeren, wat leidt tot politieke
actie
 Dat debat kan gevoerd worden in de krant, radio, televisie, maar ook
op straat
o Voorbeeld: klimaatmars
 Onmiskenbaar zetten zij klimaat op de agenda
 Dat is agendasetting  zonder vrijheid van meningsuiting zou dat niet
lukken
 Het betogen en spijbelen zijn vormen van vrijheid van
meningsuiting



4