Het zenuwstelsel
Inleiding
• Doelstelling zenuwstelsel (ZS):
– Registratie van veranderingen binnen en buiten het lichaam en coördineren
van zinvolle respons erop met als doel het handhaven van de homeostase
maar ook communicatie en veiligheid.
• Homeostase handhaving is ook een taak van het endocrien stelsel,
maar dit reageert trager en het effect is langer van duur
• Zenuwstelsel werkt sneller maar effect is kort (elektrische
fenomenen)
Indeling zenuwstelsel:
– Anatomisch: (beschrijvend, structureel):
• Centraal ZS (CZS)(hersenen en RM (ruggenmerg)) en
• Perifeer ZS (PZS)(zenuwbanen buiten hersenen en RM):
– Afferent deel (sensorische info)
– Efferent deel (motorische info)
– Functioneel: (fysiologisch):
• Somatisch ZS (willekeurig=onder controle wil) en
• Autonoom ZS (onwillekeurig= geen controle door wil)
– Dit laatste bestaat uit een (ortho)sympatisch en een
parasympatisch deel (zijn communicerende vaten) en heeft
centrale en perifere componenten
21
,efferent sensorisch
afferent motorisch
Celorganisatie in zenuwweefsel
• Twee soorten cellen in zenuwweefsel
– Neuronen
• Eigenlijke zenuwcellen
• Voor overdracht, verwerking en opslag van informatie
– Neuroglia
• Ondersteunend netwerk voor neuronen
• Fagocyten
Drie soorten neuronen
– Sensorische neuronen
• Leveren informatie aan het CZS: afferent
– Motorische neuronen
• Stimuleren of remmen perifeer weefsel: efferent
– Interneuronen (associatieneuronen)
• Zitten tussen sensorische en motorische neuronen in
• Analyseren inkomende informatie, coördineren uitgaande informatie
22
,Anatomie neuronen
– Cellichaam
• Kern
• Mitochondriën, ruw endoplasmatisch reticulum, andere organellen
– Dendrieten
• Meerdere tot zeer vele per cel
• Verschillende vertakkingen
• Ontvangst signalen (inkomende, afferente uitlopers)
– Axon / neuriet
• Één per cel
• Geleiding signalen (efferente, uitgaande uitloper)
Opm.: axon betekent lange ascylinder; kan in feite ook een dendriet zijn!
Cellichamen
• Variëren van grootte en vorm
• Vormen de grijze stof van het zenuwstelsel
– In de hersenschors (periferie van de hersenen) of de cortex
– In het centrale deel van het ruggenmerg (H-vorm)
– Groepen cellichamen noemt men:
– In het centraal zenuwstelsel: kernen: nuclei (nucleus)
– In het perifeer zenuwstelsel: ganglia (ganglion)
• Uitz.: basale kernen = basale ganglia (in grote hersenen)
Axonen en dendrieten
• Axonen (neurieten) en dendrieten: uitlopers van cellichamen
– Veel van deze uitlopers zijn gemyeliniseerd
• Myeline: isolerende stof: wit-gele kleur !!!
• Vormen de witte stof van het zenuwstelsel:
– Diep in de hersenen: merg of medulla
– In de periferie van het ruggenmerg: 3 strengen waarin stijgende (sensorische)
en dalende (motorische) banen
– Buiten het CZS vormen ze zenuwen of zenuwvezels
Grijze – witte stof
23
, Microscopie: cortex – medulla
Celorganisatie zenuwweefsel
• Lichaampje van Nissl: groepen ruw endoplasmatisch reticulum en vrije ribosomen
(grijze kleur): eiwitproductie
• Afwezigheid van centriolen: zenuwcel kan niet meer delen (geen regeneratie, geen
herstel)
• Enkele uitzonderingen !
Indeling neuronen en bouw
24
Inleiding
• Doelstelling zenuwstelsel (ZS):
– Registratie van veranderingen binnen en buiten het lichaam en coördineren
van zinvolle respons erop met als doel het handhaven van de homeostase
maar ook communicatie en veiligheid.
• Homeostase handhaving is ook een taak van het endocrien stelsel,
maar dit reageert trager en het effect is langer van duur
• Zenuwstelsel werkt sneller maar effect is kort (elektrische
fenomenen)
Indeling zenuwstelsel:
– Anatomisch: (beschrijvend, structureel):
• Centraal ZS (CZS)(hersenen en RM (ruggenmerg)) en
• Perifeer ZS (PZS)(zenuwbanen buiten hersenen en RM):
– Afferent deel (sensorische info)
– Efferent deel (motorische info)
– Functioneel: (fysiologisch):
• Somatisch ZS (willekeurig=onder controle wil) en
• Autonoom ZS (onwillekeurig= geen controle door wil)
– Dit laatste bestaat uit een (ortho)sympatisch en een
parasympatisch deel (zijn communicerende vaten) en heeft
centrale en perifere componenten
21
,efferent sensorisch
afferent motorisch
Celorganisatie in zenuwweefsel
• Twee soorten cellen in zenuwweefsel
– Neuronen
• Eigenlijke zenuwcellen
• Voor overdracht, verwerking en opslag van informatie
– Neuroglia
• Ondersteunend netwerk voor neuronen
• Fagocyten
Drie soorten neuronen
– Sensorische neuronen
• Leveren informatie aan het CZS: afferent
– Motorische neuronen
• Stimuleren of remmen perifeer weefsel: efferent
– Interneuronen (associatieneuronen)
• Zitten tussen sensorische en motorische neuronen in
• Analyseren inkomende informatie, coördineren uitgaande informatie
22
,Anatomie neuronen
– Cellichaam
• Kern
• Mitochondriën, ruw endoplasmatisch reticulum, andere organellen
– Dendrieten
• Meerdere tot zeer vele per cel
• Verschillende vertakkingen
• Ontvangst signalen (inkomende, afferente uitlopers)
– Axon / neuriet
• Één per cel
• Geleiding signalen (efferente, uitgaande uitloper)
Opm.: axon betekent lange ascylinder; kan in feite ook een dendriet zijn!
Cellichamen
• Variëren van grootte en vorm
• Vormen de grijze stof van het zenuwstelsel
– In de hersenschors (periferie van de hersenen) of de cortex
– In het centrale deel van het ruggenmerg (H-vorm)
– Groepen cellichamen noemt men:
– In het centraal zenuwstelsel: kernen: nuclei (nucleus)
– In het perifeer zenuwstelsel: ganglia (ganglion)
• Uitz.: basale kernen = basale ganglia (in grote hersenen)
Axonen en dendrieten
• Axonen (neurieten) en dendrieten: uitlopers van cellichamen
– Veel van deze uitlopers zijn gemyeliniseerd
• Myeline: isolerende stof: wit-gele kleur !!!
• Vormen de witte stof van het zenuwstelsel:
– Diep in de hersenen: merg of medulla
– In de periferie van het ruggenmerg: 3 strengen waarin stijgende (sensorische)
en dalende (motorische) banen
– Buiten het CZS vormen ze zenuwen of zenuwvezels
Grijze – witte stof
23
, Microscopie: cortex – medulla
Celorganisatie zenuwweefsel
• Lichaampje van Nissl: groepen ruw endoplasmatisch reticulum en vrije ribosomen
(grijze kleur): eiwitproductie
• Afwezigheid van centriolen: zenuwcel kan niet meer delen (geen regeneratie, geen
herstel)
• Enkele uitzonderingen !
Indeling neuronen en bouw
24
