Inhoudsopgave Werk & Welzijn
1. Introductie................................................................................................................................................. 3
2. Werkgeluk................................................................................................................................................. 3
2.1. Geschiedenis van werkgeluk.........................................................................................................................3
2.1.1. Prehistorie..............................................................................................................................................3
2.1.2. Landbouwrevolutie................................................................................................................................3
2.1.3. Steden en ambachten............................................................................................................................3
2.1.4. Industriële revolutie..............................................................................................................................4
2.1.5. Tijdperk van tevredenheid (1950 – 1995).............................................................................................4
2.1.6. Tijdperk van hoge verwachtingen.........................................................................................................5
2.2. Werkgeluk: het concept................................................................................................................................5
2.2.1. Hedonistisch werkgeluk (HWG).............................................................................................................5
2.2.2. Eudemonisch werkgeluk (EWG)............................................................................................................5
3. Emotioneel werk........................................................................................................................................ 9
3.1. Emoties op de werkvloer...............................................................................................................................9
3.1.1. Functies (voor iedereen)........................................................................................................................9
3.1.2. Definitie emotionele arbeid...................................................................................................................9
3.1.3. Wat heb je nodig?..................................................................................................................................9
3.1.4. Drie types emotionele arbeid................................................................................................................9
3.1.5. Emoties in je job....................................................................................................................................9
3.2. Emoties reguleren.......................................................................................................................................10
3.2.1. Emoties reguleren................................................................................................................................10
3.2.2. Omgaan met cognitieve dissonantie bij onszelf..................................................................................10
3.2. Emotionele arbeid bij hulpverleners............................................................................................................11
3.2.1. Omgaan met emotionele arbeid als hulpverlener..............................................................................16
4. Disclosure................................................................................................................................................ 18
5. Discriminatie............................................................................................................................................ 21
5.1. Definitie.......................................................................................................................................................21
5.1.1. Directe discriminatie............................................................................................................................21
5.1.2. Indirecte discriminatie.........................................................................................................................21
5.1.3. Andere vormen....................................................................................................................................22
5.2. Hoe omgaan en voorkomen........................................................................................................................23
6. Werken met psychische kwetsbaarheid.................................................................................................... 24
6.1. De uitdaging: waarom werken?..................................................................................................................24
6.2. De persoon met een kwetsbaarheid...........................................................................................................24
6.2.1. Wie?.....................................................................................................................................................24
6.2.2. Werkbaarheid......................................................................................................................................25
6.2.3. Barrières...............................................................................................................................................25
6.2. Begeleiding naar werk.................................................................................................................................27
6.2.1. De intstanties & artsen........................................................................................................................27
6.2.2. Wetenschap achter de praktijk...........................................................................................................28
6.2.3. Praktijk.................................................................................................................................................29
7. Ongewenst grensoverschrijdend gedrag op het werk................................................................................32
1
, 7.1. OGGW.........................................................................................................................................................32
7.1.1. Geweld op het werk............................................................................................................................32
7.1.2. Ongewenst seksueel gedrag op het werk...........................................................................................32
7.1.3. Pesten..................................................................................................................................................33
8. Werkende mantelzorgers......................................................................................................................... 37
8.1. Definitie.......................................................................................................................................................37
8.2. Effecten........................................................................................................................................................37
8.3. Mantelzorgvriendelijk werken.....................................................................................................................38
8.3.1. Als teamlid...........................................................................................................................................38
8.3.2. Als consulent: praten over werk..........................................................................................................38
9. Burn-out.................................................................................................................................................. 40
9.1. Historiek van burn-out................................................................................................................................40
9.2. Omschrijving................................................................................................................................................40
9.2.1. Traditionele versus nieuwe benadering..............................................................................................40
9.2.2. Burn-out versus depressie...................................................................................................................41
9.2.3. Ernst en verloop...................................................................................................................................41
9.2. Oorzaken van burn-out...............................................................................................................................42
9.2.1. Van stress naar burn-out.....................................................................................................................42
9.2.2. Draagkracht versus draaglast..............................................................................................................42
9.2.3. Verklarend model................................................................................................................................42
9.3. Burn-out identificeren.................................................................................................................................43
9.3.1. Burn-out Assessment Tool (BAT).........................................................................................................43
9.4. Behandeling van burn-out...........................................................................................................................43
9.4.1. Preventief............................................................................................................................................43
9.4.2. Curatie..................................................................................................................................................44
9.4.3. Re-integratie........................................................................................................................................44
10. Werkgerelateerd gebruik van alcohol, andere drugs en medicatie..........................................................45
10.1. Middelengebruik en werk..........................................................................................................................45
10.2. Wetgevend kader......................................................................................................................................45
2
,Werk en welzijn
1. Introductie
Emotional spill-over = wat we op het werk meemaken nemen we mee naar huis,
rechtstreeks effect op elkaar
- ! Ook andersom: thuis moeilijk meenemen naar het werk
- Het loopt over van het één in het ander
2. Werkgeluk
2.1. Geschiedenis van werkgeluk
Vroeger: werk niet als middel om iemand gelukkig te maken
- Je werkt VOOR iemand anders (‘heersers’)
2.1.1. Prehistorie
Jager-verzamelaars: rondtrekken
- Verplaatsen naargelang voedselmogelijkheden
- Werken = overleven; geen opsplitsing tussen vrije tijd en werken >< vandaag
o Alles waar je voor werkt wordt in groep gedeeld >< vandaag: MIJN loon
o Geen verwachtingen van gelukkig te zijn en ook niet de nood, enkel willen
overleven
2.1.2. Landbouwrevolutie
Op één plaats wonen en dieren domesticeren + winteropslag
- Gevolg: meer opbrengsten en overschotten groter kunnen wonen en familie
uitbreiden
Psychologische nederlaag: levenskwaliteit nam af
- Lichaam overwerkt; hierbij moet ook nagedacht worden psychologische belasting
(plannen, …)
Betere systemen ontstonden; werk = straf of vernedering
- De rijken werken niet want kunnen dat zich permitteren laten anderen voor zich
werken afzien (werk & geluk kan niet samen)
Religie en moraliteit belangrijk
- 7 hoofdzonden: één is: luiheid – traagheid – gemakzucht (! Vandaag nogsteeds)
Wel een bepaalde mate van geluk: mensen haalde wel vreugde uit werken met dieren en de
dingen die ze bereikten
2.1.3. Steden en ambachten
Richting de stad: op zoek naar werk
- Groepen:
o Gilden: bakkers, boogschutters, …
o Werk = straf/slavernij
o Wel vorm van trots, tevredenheid, … aanwezig
Karl Marx: uit werk kan je wél geluk halen
- Voorwaarden:
o Goede arbeidsomstandigheden (veiligheid, weer, …)
3
, o Eerlijk loon
o Afwisseling
o Betekenisvol werk: het leed van iemand anders verzachten of het genot van
mensen vergroten ( sociale betekenis)
2.1.4. Industriële revolutie
Werk wordt opgedeeld in kleine stappen, iedereen onderdeeltje van geheel
- Geen afwisseling, blijven staan, hoge tijdsdruk
- Werken aan iets wat je niet eens kan zien/niet kan betalen
Zware en lange shiften zonder vakantie
- Privé is onbestaande; kerk op zondag
- Daens ging hier tegenin
Gevaarlijke omstandigheden
2.1.5. Tijdperk van tevredenheid (1950 – 1995)
Na WOII: tijdperk van tevredenheid (veilig, stabiel, zorg voor elkaar)
Diensteneconomie: minder fysieke arbeid en vaker diensten aanbieden aan anderen (vb.:
taxi, leerkracht, …)
Werk en privé zijn apart, thuis van werk is afgesloten van werk
Hoge werktevredenheid
- Werk is labor (inspanning) werk is opus (uitdaging & zelfverwezenlijking)
Latente deprivatie model (Jahoda, 1982): twee pijlers die werk belangrijk maken
- Manifeste functie: geld
- Latente functies:
o Structuur in tijd: dankzij werk meer structuur in uw dagen
o Kansen op sociaal contact: zonder werk moet je actiever zelf sociaal contact
gaan zoeken; op werk ben je bijna altijd in contact met mensen
o Bijdragen aan de samenleving, doel
o Sociale identiteit (hoe je jezelf ziet), sociale status
o Zelfrealisatie (vooral in jobs die je zelf zinvol vindt), jezelf kunnen
ontwikkelen, betekenisvolle activiteiten
- Werk als een eigenaardig medicijn: als je niet gaat werken kan je hier ziek van
worden (latente functies missen werk kan goed helpen)
Tegenkanting bij latente deprivatiemodel:
- Werk is geen conditio sine qua non voor een goede (mentale) gezondheid: je vindt de
latente functies niet per sé terug in werk
- Niet alle werk is fijn of goed: stress, overbelasting, onzekerheid, stigma, …
Bandarbeider in ploegensysteem kan ongelukkiger zijn dan werkloze MAAR meestal niet
- Levenstevredenheid is 20% bij werkende mens
- Geen werk, geen doel gaat gepaard met angst, woede, onmacht: 30% vaker
gerapporteerd bij werklozen
Voordeel van werkgeluk voor bedrijf en individu:
- Blijven gemiddeld 2jaar langer bij bedrijf
- Minder afwezigheid
4
1. Introductie................................................................................................................................................. 3
2. Werkgeluk................................................................................................................................................. 3
2.1. Geschiedenis van werkgeluk.........................................................................................................................3
2.1.1. Prehistorie..............................................................................................................................................3
2.1.2. Landbouwrevolutie................................................................................................................................3
2.1.3. Steden en ambachten............................................................................................................................3
2.1.4. Industriële revolutie..............................................................................................................................4
2.1.5. Tijdperk van tevredenheid (1950 – 1995).............................................................................................4
2.1.6. Tijdperk van hoge verwachtingen.........................................................................................................5
2.2. Werkgeluk: het concept................................................................................................................................5
2.2.1. Hedonistisch werkgeluk (HWG).............................................................................................................5
2.2.2. Eudemonisch werkgeluk (EWG)............................................................................................................5
3. Emotioneel werk........................................................................................................................................ 9
3.1. Emoties op de werkvloer...............................................................................................................................9
3.1.1. Functies (voor iedereen)........................................................................................................................9
3.1.2. Definitie emotionele arbeid...................................................................................................................9
3.1.3. Wat heb je nodig?..................................................................................................................................9
3.1.4. Drie types emotionele arbeid................................................................................................................9
3.1.5. Emoties in je job....................................................................................................................................9
3.2. Emoties reguleren.......................................................................................................................................10
3.2.1. Emoties reguleren................................................................................................................................10
3.2.2. Omgaan met cognitieve dissonantie bij onszelf..................................................................................10
3.2. Emotionele arbeid bij hulpverleners............................................................................................................11
3.2.1. Omgaan met emotionele arbeid als hulpverlener..............................................................................16
4. Disclosure................................................................................................................................................ 18
5. Discriminatie............................................................................................................................................ 21
5.1. Definitie.......................................................................................................................................................21
5.1.1. Directe discriminatie............................................................................................................................21
5.1.2. Indirecte discriminatie.........................................................................................................................21
5.1.3. Andere vormen....................................................................................................................................22
5.2. Hoe omgaan en voorkomen........................................................................................................................23
6. Werken met psychische kwetsbaarheid.................................................................................................... 24
6.1. De uitdaging: waarom werken?..................................................................................................................24
6.2. De persoon met een kwetsbaarheid...........................................................................................................24
6.2.1. Wie?.....................................................................................................................................................24
6.2.2. Werkbaarheid......................................................................................................................................25
6.2.3. Barrières...............................................................................................................................................25
6.2. Begeleiding naar werk.................................................................................................................................27
6.2.1. De intstanties & artsen........................................................................................................................27
6.2.2. Wetenschap achter de praktijk...........................................................................................................28
6.2.3. Praktijk.................................................................................................................................................29
7. Ongewenst grensoverschrijdend gedrag op het werk................................................................................32
1
, 7.1. OGGW.........................................................................................................................................................32
7.1.1. Geweld op het werk............................................................................................................................32
7.1.2. Ongewenst seksueel gedrag op het werk...........................................................................................32
7.1.3. Pesten..................................................................................................................................................33
8. Werkende mantelzorgers......................................................................................................................... 37
8.1. Definitie.......................................................................................................................................................37
8.2. Effecten........................................................................................................................................................37
8.3. Mantelzorgvriendelijk werken.....................................................................................................................38
8.3.1. Als teamlid...........................................................................................................................................38
8.3.2. Als consulent: praten over werk..........................................................................................................38
9. Burn-out.................................................................................................................................................. 40
9.1. Historiek van burn-out................................................................................................................................40
9.2. Omschrijving................................................................................................................................................40
9.2.1. Traditionele versus nieuwe benadering..............................................................................................40
9.2.2. Burn-out versus depressie...................................................................................................................41
9.2.3. Ernst en verloop...................................................................................................................................41
9.2. Oorzaken van burn-out...............................................................................................................................42
9.2.1. Van stress naar burn-out.....................................................................................................................42
9.2.2. Draagkracht versus draaglast..............................................................................................................42
9.2.3. Verklarend model................................................................................................................................42
9.3. Burn-out identificeren.................................................................................................................................43
9.3.1. Burn-out Assessment Tool (BAT).........................................................................................................43
9.4. Behandeling van burn-out...........................................................................................................................43
9.4.1. Preventief............................................................................................................................................43
9.4.2. Curatie..................................................................................................................................................44
9.4.3. Re-integratie........................................................................................................................................44
10. Werkgerelateerd gebruik van alcohol, andere drugs en medicatie..........................................................45
10.1. Middelengebruik en werk..........................................................................................................................45
10.2. Wetgevend kader......................................................................................................................................45
2
,Werk en welzijn
1. Introductie
Emotional spill-over = wat we op het werk meemaken nemen we mee naar huis,
rechtstreeks effect op elkaar
- ! Ook andersom: thuis moeilijk meenemen naar het werk
- Het loopt over van het één in het ander
2. Werkgeluk
2.1. Geschiedenis van werkgeluk
Vroeger: werk niet als middel om iemand gelukkig te maken
- Je werkt VOOR iemand anders (‘heersers’)
2.1.1. Prehistorie
Jager-verzamelaars: rondtrekken
- Verplaatsen naargelang voedselmogelijkheden
- Werken = overleven; geen opsplitsing tussen vrije tijd en werken >< vandaag
o Alles waar je voor werkt wordt in groep gedeeld >< vandaag: MIJN loon
o Geen verwachtingen van gelukkig te zijn en ook niet de nood, enkel willen
overleven
2.1.2. Landbouwrevolutie
Op één plaats wonen en dieren domesticeren + winteropslag
- Gevolg: meer opbrengsten en overschotten groter kunnen wonen en familie
uitbreiden
Psychologische nederlaag: levenskwaliteit nam af
- Lichaam overwerkt; hierbij moet ook nagedacht worden psychologische belasting
(plannen, …)
Betere systemen ontstonden; werk = straf of vernedering
- De rijken werken niet want kunnen dat zich permitteren laten anderen voor zich
werken afzien (werk & geluk kan niet samen)
Religie en moraliteit belangrijk
- 7 hoofdzonden: één is: luiheid – traagheid – gemakzucht (! Vandaag nogsteeds)
Wel een bepaalde mate van geluk: mensen haalde wel vreugde uit werken met dieren en de
dingen die ze bereikten
2.1.3. Steden en ambachten
Richting de stad: op zoek naar werk
- Groepen:
o Gilden: bakkers, boogschutters, …
o Werk = straf/slavernij
o Wel vorm van trots, tevredenheid, … aanwezig
Karl Marx: uit werk kan je wél geluk halen
- Voorwaarden:
o Goede arbeidsomstandigheden (veiligheid, weer, …)
3
, o Eerlijk loon
o Afwisseling
o Betekenisvol werk: het leed van iemand anders verzachten of het genot van
mensen vergroten ( sociale betekenis)
2.1.4. Industriële revolutie
Werk wordt opgedeeld in kleine stappen, iedereen onderdeeltje van geheel
- Geen afwisseling, blijven staan, hoge tijdsdruk
- Werken aan iets wat je niet eens kan zien/niet kan betalen
Zware en lange shiften zonder vakantie
- Privé is onbestaande; kerk op zondag
- Daens ging hier tegenin
Gevaarlijke omstandigheden
2.1.5. Tijdperk van tevredenheid (1950 – 1995)
Na WOII: tijdperk van tevredenheid (veilig, stabiel, zorg voor elkaar)
Diensteneconomie: minder fysieke arbeid en vaker diensten aanbieden aan anderen (vb.:
taxi, leerkracht, …)
Werk en privé zijn apart, thuis van werk is afgesloten van werk
Hoge werktevredenheid
- Werk is labor (inspanning) werk is opus (uitdaging & zelfverwezenlijking)
Latente deprivatie model (Jahoda, 1982): twee pijlers die werk belangrijk maken
- Manifeste functie: geld
- Latente functies:
o Structuur in tijd: dankzij werk meer structuur in uw dagen
o Kansen op sociaal contact: zonder werk moet je actiever zelf sociaal contact
gaan zoeken; op werk ben je bijna altijd in contact met mensen
o Bijdragen aan de samenleving, doel
o Sociale identiteit (hoe je jezelf ziet), sociale status
o Zelfrealisatie (vooral in jobs die je zelf zinvol vindt), jezelf kunnen
ontwikkelen, betekenisvolle activiteiten
- Werk als een eigenaardig medicijn: als je niet gaat werken kan je hier ziek van
worden (latente functies missen werk kan goed helpen)
Tegenkanting bij latente deprivatiemodel:
- Werk is geen conditio sine qua non voor een goede (mentale) gezondheid: je vindt de
latente functies niet per sé terug in werk
- Niet alle werk is fijn of goed: stress, overbelasting, onzekerheid, stigma, …
Bandarbeider in ploegensysteem kan ongelukkiger zijn dan werkloze MAAR meestal niet
- Levenstevredenheid is 20% bij werkende mens
- Geen werk, geen doel gaat gepaard met angst, woede, onmacht: 30% vaker
gerapporteerd bij werklozen
Voordeel van werkgeluk voor bedrijf en individu:
- Blijven gemiddeld 2jaar langer bij bedrijf
- Minder afwezigheid
4
