Media & digitale samenleving les 2. Online desinformatie 2022-2023
Media & Digitale Samenleving: les 2.
Inhoudstafel:
1) Hoorcollege: Online desinformatie.................................................................................................................... 2
Fake news, misinformatie, desinformatie .......................................................................................................... 2
Onderzoek in 6 landen: april-mei 2020 .............................................................................................................. 3
Omgaan met desinformatie ................................................................................................................................ 4
2) Guide to Conspiracy Theories ............................................................................................................................ 5
1. Conspiracy theories begrijpen ........................................................................................................................ 5
2. Aanbevelingen voor het omgaan met conspiracy theorieën.......................................................................... 9
3) Desinformatie over de CIVID-19 vaccins: reden tot vaccinatietwijfel? .......................................................... 11
Wat is vaccinatievertrouwen en vaccinatietwijfel ............................................................................................ 11
Redenen van vaccinatietwijfel .......................................................................................................................... 12
Wat wordt er gedeeld via sociale media .......................................................................................................... 13
4) Waarom geloof jij fake news ........................................................................................................................... 14
Wat is voor jullie fake news? ........................................................................................................................ 14
1. blootstelling aan fake news: ..................................................................................................................... 14
2. hoe gaan we om met fake news:.............................................................................................................. 14
Wat kunnen we doen tegen fake news? ...................................................................................................... 15
Samengevat: wanneer geloven we fake news? ........................................................................................... 15
5) How can we protect truth in the age is misinformation ................................................................................. 16
1
,Media & digitale samenleving les 2. Online desinformatie 2022-2023
M&DS: Les 2. Online desinformatie
Wat is desinformatie en waarom is het zo veel online? Hoe er mee omgaan, en hoe tegengaan?
Fake news, misinformatie, desinformatie
verzonnen feiten komen steeds vaker voor dan in het verleden
komt voor in gradaties (niet al het fake news is 100% fake)
zijn beelden wel echt? of worden ze uit hun context gebruikt?
(bv. nepbeelden gebruiken als oorlog beelden, of beeld uit oorlog gebruiken voor ander doeleind)
Corona & misinformatie
crisis = onzekerheid + angst ook i.v.m. klimaatopwarming
tijdens de pandemie vele factchecks over corona veel fake news
mensen verspreiden fake news zoals bv. ‘5G responsible for corona’
maar dit zou ook satirisch bedoelt kunnen zijn = op humoristische wijze (maatschappij)kritiek geven
Definities
Factchecks: iets dat de nieuwsmedia doet om misinformatie die circuleert recht te zetten
door misinformatie te ontkrachten of juist te bevestigen dat het (deels) waar is
gradaties in fake-news
Fake news = volledig verzonnen verhaal gebruikt als wapen & scheldwoord (denk aan Trump)
komt zelden voor in Nederlandse nieuwsmedia
Misinformatie = foutieve informatie, niet persé intentie om mensen te misleiden
Desinformatie = foutieve informatie, die bewust dient om te misleiden bewuste misleiding
alle desinformatie is misinformatie, maar niet alle misinformatie is desinformatie
misinformatie is dus de ruimste en meest neutrale term (geen beschuldiging desinformatie)
3 types desinformatie die het meeste voorkomen in Vlaamse context
1. Halve waarheden gebrek aan context
̵ berichten die worden verspreid die niet helemaal fout zijn, maar door dat ze geen
(rijke) context bieden worden ze verspreid om mensen eigenlijk wat te misleiden
2. Misleidende, selectieve communicatie vooral politiek
̵ zien we heel veel gebeuren
̵ manier in het politieke speelveld om wantrouwen tegenover tegenstander te
creëren om eigen boodschap te kunnen versterken naar publiek toe
3. Commerciële communicatie van nieuwsmedia
̵ artikels voor geldgewin
2
, Media & digitale samenleving les 2. Online desinformatie 2022-2023
Voorbeelden:
1. Halve waarheden
̵ gedeeltelijke waarheden, fel uit de context getrokken
o de selectiviteit van informatie is typisch kenmerk desinformatie
o maar bepaald deel van verhaal vertellen = vorm van desinformatie
o wordt gedeeld omdat het past bij een bepaalde visie
2. Misleidende, selectieve communicatie
̵ bv. twitterbericht over Guy Verhofstadt (vroegere premier België)
Verhofstadt zou sterk pleiten voor meer migratie: uitspraak ‘we need migration’
o deze was sterk uit de context gehaald, gedaan om bewust te misleiden
3. Commerciële communicatie van nieuwsmedia
̵ desinformatie verspreiden om mensen te doen klikken click bait
o artikels met een titel die je wilt doen klikken, mysterie & sensatie creëren
o ‘tragische dood schokt, wraak van boze buurman? niks is wat het lijkt…’
̵ is er dan iets fout met dit soort artikels?
o dit is geen kwalitatief nieuws om als burger goed geïnformeerd te zijn en een
eigen mening te vormen over wat er gebeurt in maatschappij
o als kranten vol staan met dit soort artikels moet je afvragen waarom
Social media geeft leven aan valse en misleidende berichten
berichten verspreiden snel en met weinig controle, iedereen kan posten en wereldwijd verspreiden
̵ motieven van wie desinformatie maakt:
o wantrouwen voeden, kan commercieel interessant zijn (winstgevend)
̵ belangrijke rol van big tech platformen:
o moeten hun verantwoording nemen (google, Amazon, youtube, …) beter monitoren
o maar hierdoor worden ongecensureerde platformen populair om informatie te delen
Onderzoek in 6 landen: april-mei 2020
1) in welke mate gaan mensen om met online desinformatie
vragen aan inwoners Zwitserland, Duitsland, Groot Brittannië, , België, Frankrijk, US:
̵ hoe bezorgd ben je erover?
̵ hoe vaak denk je dat je eraan wordt blootgesteld?
̵ in welke mate acht je jezelf in staat te beoordelen of iets waar of niet waar is?
we zien overal gelijkaardige resultaten:
̵ +/- 70% is bezorgd
̵ +/- 50% denkt dat ze eraan worden blootgesteld
̵ +/- 40% vindt zichzelf in staat te beoordelen
2) wie zou er reageren op dit bericht?
opvallend: mensen US reageren het meest
̵ gemiddeld meer mannen & laag geschoolden
̵ mensen met narcistische en psychopathische persoonlijkheid
̵ mensen met meer rechtse opvattingen
̵ mensen die vinden dat China te weinig heeft gedaan om virus te stoppen
̵ mensen die actief sociale media gebruiken reageren meer
3
Media & Digitale Samenleving: les 2.
Inhoudstafel:
1) Hoorcollege: Online desinformatie.................................................................................................................... 2
Fake news, misinformatie, desinformatie .......................................................................................................... 2
Onderzoek in 6 landen: april-mei 2020 .............................................................................................................. 3
Omgaan met desinformatie ................................................................................................................................ 4
2) Guide to Conspiracy Theories ............................................................................................................................ 5
1. Conspiracy theories begrijpen ........................................................................................................................ 5
2. Aanbevelingen voor het omgaan met conspiracy theorieën.......................................................................... 9
3) Desinformatie over de CIVID-19 vaccins: reden tot vaccinatietwijfel? .......................................................... 11
Wat is vaccinatievertrouwen en vaccinatietwijfel ............................................................................................ 11
Redenen van vaccinatietwijfel .......................................................................................................................... 12
Wat wordt er gedeeld via sociale media .......................................................................................................... 13
4) Waarom geloof jij fake news ........................................................................................................................... 14
Wat is voor jullie fake news? ........................................................................................................................ 14
1. blootstelling aan fake news: ..................................................................................................................... 14
2. hoe gaan we om met fake news:.............................................................................................................. 14
Wat kunnen we doen tegen fake news? ...................................................................................................... 15
Samengevat: wanneer geloven we fake news? ........................................................................................... 15
5) How can we protect truth in the age is misinformation ................................................................................. 16
1
,Media & digitale samenleving les 2. Online desinformatie 2022-2023
M&DS: Les 2. Online desinformatie
Wat is desinformatie en waarom is het zo veel online? Hoe er mee omgaan, en hoe tegengaan?
Fake news, misinformatie, desinformatie
verzonnen feiten komen steeds vaker voor dan in het verleden
komt voor in gradaties (niet al het fake news is 100% fake)
zijn beelden wel echt? of worden ze uit hun context gebruikt?
(bv. nepbeelden gebruiken als oorlog beelden, of beeld uit oorlog gebruiken voor ander doeleind)
Corona & misinformatie
crisis = onzekerheid + angst ook i.v.m. klimaatopwarming
tijdens de pandemie vele factchecks over corona veel fake news
mensen verspreiden fake news zoals bv. ‘5G responsible for corona’
maar dit zou ook satirisch bedoelt kunnen zijn = op humoristische wijze (maatschappij)kritiek geven
Definities
Factchecks: iets dat de nieuwsmedia doet om misinformatie die circuleert recht te zetten
door misinformatie te ontkrachten of juist te bevestigen dat het (deels) waar is
gradaties in fake-news
Fake news = volledig verzonnen verhaal gebruikt als wapen & scheldwoord (denk aan Trump)
komt zelden voor in Nederlandse nieuwsmedia
Misinformatie = foutieve informatie, niet persé intentie om mensen te misleiden
Desinformatie = foutieve informatie, die bewust dient om te misleiden bewuste misleiding
alle desinformatie is misinformatie, maar niet alle misinformatie is desinformatie
misinformatie is dus de ruimste en meest neutrale term (geen beschuldiging desinformatie)
3 types desinformatie die het meeste voorkomen in Vlaamse context
1. Halve waarheden gebrek aan context
̵ berichten die worden verspreid die niet helemaal fout zijn, maar door dat ze geen
(rijke) context bieden worden ze verspreid om mensen eigenlijk wat te misleiden
2. Misleidende, selectieve communicatie vooral politiek
̵ zien we heel veel gebeuren
̵ manier in het politieke speelveld om wantrouwen tegenover tegenstander te
creëren om eigen boodschap te kunnen versterken naar publiek toe
3. Commerciële communicatie van nieuwsmedia
̵ artikels voor geldgewin
2
, Media & digitale samenleving les 2. Online desinformatie 2022-2023
Voorbeelden:
1. Halve waarheden
̵ gedeeltelijke waarheden, fel uit de context getrokken
o de selectiviteit van informatie is typisch kenmerk desinformatie
o maar bepaald deel van verhaal vertellen = vorm van desinformatie
o wordt gedeeld omdat het past bij een bepaalde visie
2. Misleidende, selectieve communicatie
̵ bv. twitterbericht over Guy Verhofstadt (vroegere premier België)
Verhofstadt zou sterk pleiten voor meer migratie: uitspraak ‘we need migration’
o deze was sterk uit de context gehaald, gedaan om bewust te misleiden
3. Commerciële communicatie van nieuwsmedia
̵ desinformatie verspreiden om mensen te doen klikken click bait
o artikels met een titel die je wilt doen klikken, mysterie & sensatie creëren
o ‘tragische dood schokt, wraak van boze buurman? niks is wat het lijkt…’
̵ is er dan iets fout met dit soort artikels?
o dit is geen kwalitatief nieuws om als burger goed geïnformeerd te zijn en een
eigen mening te vormen over wat er gebeurt in maatschappij
o als kranten vol staan met dit soort artikels moet je afvragen waarom
Social media geeft leven aan valse en misleidende berichten
berichten verspreiden snel en met weinig controle, iedereen kan posten en wereldwijd verspreiden
̵ motieven van wie desinformatie maakt:
o wantrouwen voeden, kan commercieel interessant zijn (winstgevend)
̵ belangrijke rol van big tech platformen:
o moeten hun verantwoording nemen (google, Amazon, youtube, …) beter monitoren
o maar hierdoor worden ongecensureerde platformen populair om informatie te delen
Onderzoek in 6 landen: april-mei 2020
1) in welke mate gaan mensen om met online desinformatie
vragen aan inwoners Zwitserland, Duitsland, Groot Brittannië, , België, Frankrijk, US:
̵ hoe bezorgd ben je erover?
̵ hoe vaak denk je dat je eraan wordt blootgesteld?
̵ in welke mate acht je jezelf in staat te beoordelen of iets waar of niet waar is?
we zien overal gelijkaardige resultaten:
̵ +/- 70% is bezorgd
̵ +/- 50% denkt dat ze eraan worden blootgesteld
̵ +/- 40% vindt zichzelf in staat te beoordelen
2) wie zou er reageren op dit bericht?
opvallend: mensen US reageren het meest
̵ gemiddeld meer mannen & laag geschoolden
̵ mensen met narcistische en psychopathische persoonlijkheid
̵ mensen met meer rechtse opvattingen
̵ mensen die vinden dat China te weinig heeft gedaan om virus te stoppen
̵ mensen die actief sociale media gebruiken reageren meer
3
