Beroepsontwikkeling – theoretische omkadering
Hoofdstuk 1 – achtergrond Evidence Based Practice (EBP)
- Wat is EBP? Evidence Based Practice, methode om keuzes te maken
over beste zorg voor een patiënt. Het op een zorgvuldige, deskundige
wijze gebruik maken van het best beschikbare bewijsmateriaal bij het
nemen van beslissingen over de zorg voor een individuele patiënt.
- EBP bestaat uit 3 onderdelen :
1) Bewijsmateriaal uit onderzoek
2) Voorkeuren, ervaringen en verwachtingen van patiënt
3) Ervaring, inzicht en kennis van zorgprofessional
- Evidence = bewijsmateriaal ≠ bewijs
(bewijsmateriaal we weten nooit 100% zeker dat het zal werken bij onze
patiënt, onomstotelijk bewijs geven is niet mogelijk in medische wereld)
Bewijs: een bewering, iets dat zwart op wit staat, is onweerlegbaar,
bewering is helemaal juist of helemaal onjuist.
Bewijsmateriaal: aanwijzing in bepaalde richting, iets wat aannemelijk is,
nooit 100% zeker
- Wanneer het specifiek gaat om evidence based werken in de
verpleegkunde, spreken we van Evidence Based Nursing.
- EBN bestaat uit 5 stappen: (!)
1) Vertaal een klinisch probleem naar een beantwoordbare vraagstelling.
2) Zoek bewijsmateriaal dat de vraagstelling zo goed mogelijk kan
beantwoorden.
3) Beoordeel het gevonden bewijsmateriaal op kwaliteit en
toepasbaarheid.
4) Vertaal het resultaat van het onderzoek naar de praktijk
5) Evalueer het resultaat en de toepassing in de praktijk en kijk na of er
nieuwe onderzoeken verschijnen.
- EBP in praktijk lastig uit te voeren:
o Tijd verpleegkundigen hebben vaak te weinig tijd om op hun
werk artikels te lezen. Daarnaast hebben ze vaak te weinig tijd om
resultaten uit onderzoek in praktijk te brengen.
o Werkplek onvoldoende toegang tot artikels. Ziekenhuizen
kunnen bijdragen aan beschikbaar maken van wetenschappelijke
artikels door toegang tot artikels aan te bieden.
o Ondersteuning cultuur waarin men negatief staat t.o.v.
veranderingen.
o Vaardigheden en bewustzijn zoeken naar wetenschappelijke
artikels kan lastig zijn. Onderzoeken bevatten vaak termen en
statistische analyses die verpleegkundigen niet altijd begrijpen.
Pagina 1 van 17
,Beroepsontwikkeling – theoretische omkadering
Hoofdstuk 3 – van klinisch probleem naar onderzoek
- EBP niet mogelijk zonder medisch wetenschappelijk onderzoek. Onderzoek
dient om kennis over een onderwerp te verbreden, en hiermee zorg van de
patiënt te kunnen verbeteren.
- Volgorde waarin we van klinisch probleem naar onderzoek gaan: (!)
o Waarneming klinisch probleem
o Literatuuronderzoek
o Onderzoeksvraag opstellen
o Vormen van hypothese
o Onderzoeksopzet
o Operationaliseren
o Toetsingsfase
o Evaluatiefase
o Rapportage
Waarnemen klinisch probleem
= aanleiding om onderzoek uit te voeren.
- Komt vaak voort uit praktijkvoorbeelden, patiëntenzorg of uit resultaten
van eerder wetenschappelijk onderzoek.
- Kritisch nadenken!!
Literatuuronderzoek
- Adequaat en grondig literatuuronderzoek Wat is al bekend is over
onderwerp?
- Om dubbele (onnodige) onderzoeken& fouten in opzet van onderzoek te
vermijden.
- Eerst algemene informatie zoeken, dan meer specifieke informatie.
- Zoeken naar wat bekend is, maar ook naar welke kennis ontbreekt.
- Belangrijk:
o Goede zoekstrategie toepassen
o Beschikbare literatuur kritisch lezen
o Beoordelen of artikel bruikbaar is
Onderzoeksvraag opstellen
- Zie lessen databanken voor hoe je OV opstelt.
- PICO-elementen!
Vormen van hypothese
- Onderzoekshypothese: voorlopige en verwachte antwoord op de OV.
Stelt vaak dat er een verschil/effect wordt gevonden (ook alternatieve
hypothesen genoemd)
Nulhypothese: stelt dat er géén verschil/effect wordt gevonden.
- Hypothese wordt gevormd op basis van eerdere bevindingen en
waarnemingen.
Pagina 2 van 17
, Beroepsontwikkeling – theoretische omkadering
- Het afleiden van een hypothese uit een theorie heet deductie.
Onderzoeken die gebaseerd zijn op een deductie, noemen empirische
onderzoeken.
Onderzoeksopzet
= passende onderzoeksmethode kiezen voor je onderzoek
- Bv. onderzoek hoe studenten met stress omgaan beschrijvende opzet
nodig, moeilijk in getallen uit te drukken.
- Elk gegeven dat meetbaar is en per proefpersoon of casus kan variëren,
wordt een variabele genoemd.
- Onderzoeksopzet bevat altijd meerdere variabelen. Sommige zijn
belangrijk omdat ze worden getest in een onderzoek, andere zijn belangrijk
omdat ze verstorend of vertekenend zijn.
Variabele Omschrijving
Afhankelijke Variabele/uitkomst die men wil onderzoeken. Bij medische onderzoeken is dit
variabele vaak de ziekte of gezondheidsvariabele. (GEVOLG)
Onafhankelijke Draagt bij aan de verklaring van de afhankelijke variabele en wordt ook wel
variabele determinant, verklarende variabele of risicofactor genoemd. Onderzoeker
onderzoekt ook deze variabele. (OORZAAK)
Verstorend Heeft invloed op de (on)afhankelijke variabele. Men moet deze variabelen
meenemen in de analyse om een vertekenend effect te voorkomen.
Effect- Heeft invloed op hoe sterk het effect van de onafhankelijke v. is op de
modificerend of afhankelijke v.
interactie
Achtergrond of Heeft geen invloed op onderzoeksresultaat, maar draagt wel bij aan de
beschrijvend beschrijving van het onderzoek. Zo kan lezer oordeel vellen over de
vergelijkingsmogelijkheden met andere onderzoeken.
Intermediair Bevindt zich tussen de onafhankelijke- en de afhankelijke variabele en heeft
effect op de afhankelijke variabele.
- Voorbeeld: effect van therapie op afstotingsverschijnselen bij
levertransplantatie-patiënten
Afhankelijke variabele: afstotingsverschijnselen
Onafhankelijke variabele: therapie
Operationaliseren
= meetbaar maken van variabelen
- Variabelen zoals lengte en geslacht zijn objectieve metingen (feiten), maar
pijn en dementie zijn subjectieve metingen. Die subjectieve metingen gaan
we meten met gevalideerde meetinstrumenten bv. pijn met VAS-
schaal.
Vereiste voor gevalideerde meetinstrumenten: proefpersoon moet zeker
binnen doelgroep van de meetschaal of vragenlijst behoren.
- Per variabele wordt vastgesteld hoe deze gemeten moet worden (vnl.
afhankelijke, onafhankelijke en mogelijk verstorende variabele)
Pagina 3 van 17
Hoofdstuk 1 – achtergrond Evidence Based Practice (EBP)
- Wat is EBP? Evidence Based Practice, methode om keuzes te maken
over beste zorg voor een patiënt. Het op een zorgvuldige, deskundige
wijze gebruik maken van het best beschikbare bewijsmateriaal bij het
nemen van beslissingen over de zorg voor een individuele patiënt.
- EBP bestaat uit 3 onderdelen :
1) Bewijsmateriaal uit onderzoek
2) Voorkeuren, ervaringen en verwachtingen van patiënt
3) Ervaring, inzicht en kennis van zorgprofessional
- Evidence = bewijsmateriaal ≠ bewijs
(bewijsmateriaal we weten nooit 100% zeker dat het zal werken bij onze
patiënt, onomstotelijk bewijs geven is niet mogelijk in medische wereld)
Bewijs: een bewering, iets dat zwart op wit staat, is onweerlegbaar,
bewering is helemaal juist of helemaal onjuist.
Bewijsmateriaal: aanwijzing in bepaalde richting, iets wat aannemelijk is,
nooit 100% zeker
- Wanneer het specifiek gaat om evidence based werken in de
verpleegkunde, spreken we van Evidence Based Nursing.
- EBN bestaat uit 5 stappen: (!)
1) Vertaal een klinisch probleem naar een beantwoordbare vraagstelling.
2) Zoek bewijsmateriaal dat de vraagstelling zo goed mogelijk kan
beantwoorden.
3) Beoordeel het gevonden bewijsmateriaal op kwaliteit en
toepasbaarheid.
4) Vertaal het resultaat van het onderzoek naar de praktijk
5) Evalueer het resultaat en de toepassing in de praktijk en kijk na of er
nieuwe onderzoeken verschijnen.
- EBP in praktijk lastig uit te voeren:
o Tijd verpleegkundigen hebben vaak te weinig tijd om op hun
werk artikels te lezen. Daarnaast hebben ze vaak te weinig tijd om
resultaten uit onderzoek in praktijk te brengen.
o Werkplek onvoldoende toegang tot artikels. Ziekenhuizen
kunnen bijdragen aan beschikbaar maken van wetenschappelijke
artikels door toegang tot artikels aan te bieden.
o Ondersteuning cultuur waarin men negatief staat t.o.v.
veranderingen.
o Vaardigheden en bewustzijn zoeken naar wetenschappelijke
artikels kan lastig zijn. Onderzoeken bevatten vaak termen en
statistische analyses die verpleegkundigen niet altijd begrijpen.
Pagina 1 van 17
,Beroepsontwikkeling – theoretische omkadering
Hoofdstuk 3 – van klinisch probleem naar onderzoek
- EBP niet mogelijk zonder medisch wetenschappelijk onderzoek. Onderzoek
dient om kennis over een onderwerp te verbreden, en hiermee zorg van de
patiënt te kunnen verbeteren.
- Volgorde waarin we van klinisch probleem naar onderzoek gaan: (!)
o Waarneming klinisch probleem
o Literatuuronderzoek
o Onderzoeksvraag opstellen
o Vormen van hypothese
o Onderzoeksopzet
o Operationaliseren
o Toetsingsfase
o Evaluatiefase
o Rapportage
Waarnemen klinisch probleem
= aanleiding om onderzoek uit te voeren.
- Komt vaak voort uit praktijkvoorbeelden, patiëntenzorg of uit resultaten
van eerder wetenschappelijk onderzoek.
- Kritisch nadenken!!
Literatuuronderzoek
- Adequaat en grondig literatuuronderzoek Wat is al bekend is over
onderwerp?
- Om dubbele (onnodige) onderzoeken& fouten in opzet van onderzoek te
vermijden.
- Eerst algemene informatie zoeken, dan meer specifieke informatie.
- Zoeken naar wat bekend is, maar ook naar welke kennis ontbreekt.
- Belangrijk:
o Goede zoekstrategie toepassen
o Beschikbare literatuur kritisch lezen
o Beoordelen of artikel bruikbaar is
Onderzoeksvraag opstellen
- Zie lessen databanken voor hoe je OV opstelt.
- PICO-elementen!
Vormen van hypothese
- Onderzoekshypothese: voorlopige en verwachte antwoord op de OV.
Stelt vaak dat er een verschil/effect wordt gevonden (ook alternatieve
hypothesen genoemd)
Nulhypothese: stelt dat er géén verschil/effect wordt gevonden.
- Hypothese wordt gevormd op basis van eerdere bevindingen en
waarnemingen.
Pagina 2 van 17
, Beroepsontwikkeling – theoretische omkadering
- Het afleiden van een hypothese uit een theorie heet deductie.
Onderzoeken die gebaseerd zijn op een deductie, noemen empirische
onderzoeken.
Onderzoeksopzet
= passende onderzoeksmethode kiezen voor je onderzoek
- Bv. onderzoek hoe studenten met stress omgaan beschrijvende opzet
nodig, moeilijk in getallen uit te drukken.
- Elk gegeven dat meetbaar is en per proefpersoon of casus kan variëren,
wordt een variabele genoemd.
- Onderzoeksopzet bevat altijd meerdere variabelen. Sommige zijn
belangrijk omdat ze worden getest in een onderzoek, andere zijn belangrijk
omdat ze verstorend of vertekenend zijn.
Variabele Omschrijving
Afhankelijke Variabele/uitkomst die men wil onderzoeken. Bij medische onderzoeken is dit
variabele vaak de ziekte of gezondheidsvariabele. (GEVOLG)
Onafhankelijke Draagt bij aan de verklaring van de afhankelijke variabele en wordt ook wel
variabele determinant, verklarende variabele of risicofactor genoemd. Onderzoeker
onderzoekt ook deze variabele. (OORZAAK)
Verstorend Heeft invloed op de (on)afhankelijke variabele. Men moet deze variabelen
meenemen in de analyse om een vertekenend effect te voorkomen.
Effect- Heeft invloed op hoe sterk het effect van de onafhankelijke v. is op de
modificerend of afhankelijke v.
interactie
Achtergrond of Heeft geen invloed op onderzoeksresultaat, maar draagt wel bij aan de
beschrijvend beschrijving van het onderzoek. Zo kan lezer oordeel vellen over de
vergelijkingsmogelijkheden met andere onderzoeken.
Intermediair Bevindt zich tussen de onafhankelijke- en de afhankelijke variabele en heeft
effect op de afhankelijke variabele.
- Voorbeeld: effect van therapie op afstotingsverschijnselen bij
levertransplantatie-patiënten
Afhankelijke variabele: afstotingsverschijnselen
Onafhankelijke variabele: therapie
Operationaliseren
= meetbaar maken van variabelen
- Variabelen zoals lengte en geslacht zijn objectieve metingen (feiten), maar
pijn en dementie zijn subjectieve metingen. Die subjectieve metingen gaan
we meten met gevalideerde meetinstrumenten bv. pijn met VAS-
schaal.
Vereiste voor gevalideerde meetinstrumenten: proefpersoon moet zeker
binnen doelgroep van de meetschaal of vragenlijst behoren.
- Per variabele wordt vastgesteld hoe deze gemeten moet worden (vnl.
afhankelijke, onafhankelijke en mogelijk verstorende variabele)
Pagina 3 van 17
