België Nederland Frankrijk Duitsland
• Grondwet • Statuut voor het Koninkrijk der • Grondwet van 1958 (Vijfde Franse • Grundgesetz (GG)
• Formele wetten & Nederlanden (legt verhoudingen republiek) • Algemene beginselen volkenrecht
Bijzondere meerderheidswetten binnen het Koninkrijk vast) • Les lois organiques (artikel 46 GW • Grondwetten Länder
(raken aan bestaande evenwicht tussen Vlamingen en • Grondwet organisatie van het openbaar gezag • Federale wetten (ook omzetwetten
Franstaligen) vormgeven / verplichte voorafgaande
• Formele wetten legaliteitscontrole Conseil
behoren hiertoe)
meerderheid in beide kamers + taalgroepen, 2/3 • Wetten deelstaten (eenheid door
meerderheid totaal Constitutionnel)
modelwetten en Staatsverträge)
• Formele wetten
• Decreet
• Ordonnantie
Koninklijke besluiten: Reglementen:
• Koninklijk besluit (hele regering) • Rechtsverordenungen (Regeringen
• Minsiterieel besluit (één minister) • Algemene Maatregelen van • Décret (president of premier) Bond en deelstaten, ministers)
Bestuur (AmvB) (uitwerking • Arrêté (minister, prefectoraal of • Enkel op voorwaarde dat wet
• Regeringsbesluiten wetgeving gemeentelijk) machtigt = geen zelfstandige
• Beschikkingen (individuele verordeningsbevoegdheid
• Ministeriële besluiten bestuursbeslissingen) • UM in Fr heeft autonome
wetgevende macht daarom • Materiële wetgeving door
• Ministeriële regeling (mits onderscheid tussen gemeenten, Kreise
delegatie wetgever of regering) o Règlements autonomes
o Règlements d’application
(tenuitvoerlegging)
• Verordeningen (provincie,
gemeente, waterschappen, o Ordonnances (parlement
openbare lichamen) delegeert bevoegdheid via
draagwijdte uitgewerkt in wet habilitatiewet)
Omzendbrief + toelichting
1
,Beide kamers dubbele 2/3 meerderheid • Eerste lezing: wet met • Initiatief kan zowel van UM • Wijzigingswet: 2/3 meerderheid in
(aanwezigheidsquorum en meerderheidsquorum) voorgestelde wijzigingen (door president op voordracht beide kamers
premier) als WM
Preconstitutante ontbinding/verkiezingen - verkiezingen Tweede Kamer - • Meerderheid in beide kamers • Federale staatsstructuur,
constituante • Referendum aan volk participatie Länder in wetgeving en
• Tweede lezing: 2/3 meerderheid (Indien voorstel van president kan grondrechten kunnen niet
Wijzigingen in een verklaring (geen wet) in beide kamers referendum vervangen worden aangepast worden
door 3/5 meerderheid in beide (Ewigkeitsgarantie)
kamers)
Drie staatsmachten Drie staatsmachten Drie staatsmachten
• Federale regering van 15 ministers • Koning + ministers • President (5j) • Bondspresident (niet rechtstreeks
• Eerlijk verdeeld + 1 neutrale premier (Koning bekrachtigd wetten) o sterke rol (hoofd strijdkrachten + verkozen / representatieve functie)
• Koning = staatshoofd • Minister-president diplomatie / kan parlement ontbinden, • Kanselier (hoofd regering / verkozen door
wetten afkondigen / samenstelling
o Onschendbaar dus ministeriële • Regering heeft ook initiatief bondsdag)
Conseil supérieur de la magistrature)
eindverantwoordelijkheid wetgeving (>< Eerste kamer) o Hoeft vaak geen akkoord
regering of parlement
• Kamer en senaat • Staten-Generaal o Artikel 16 GW: bestaan republiek, • Bundestag (rechtstreeks)
o Eerste Kamer (75 / door onafhankelijkheid natie, integriteit van • Bundesrat (vertegenwoordigers Länder)
Provinciale Staten + Caraïbisch grondgebied of nakoming
Ned / geen initiatiefrecht of internationale verplichtingen =
amendering, enkel wetten crisisbeleid • Belangen van Länder? Beide
goed of afkeuren) o Artikel 68 GW: afzetting bij kamers, anders enkel Bundestag.
hoogverraad Bundesrat kan wraken met normale
o Tweede Kamer (j)
o Onschendbaar of 2/3 meerderheid Bundestag
o Eerst goedkeuring K2,
daarna stemming in K1 kan toch doorgaan met zelfde
• Eerste minister: benoemt meerderheid
regeringsleden
o Regering wel • Bundesrat kan wetsvoorstellen
verantwoordelijk aan indienen bij Bundestag
Assemblée nationale (ook
premier cohabitation) • Länder zijn unicameraal (Beieren = 2)
o Initatiefrecht regering
• Assemblée nationale (5j /rechtstr)
2
, • Le Sénat (door gedecentraliseerde
besturen / 6j, 3j helft vernieuwing /
raadgevend)
Federale staat Gedecentraliseerde eenheidsstaat Eenheidsstaat met opmerkelijk Federale staat
centralistisch bestuur
• Federatie • Centrale niveau • Federatie (Bond)
• Deelstaten (Gewest / Gemeenschap) • Provincies (12 / Provinciale • Centrale niveau • Länder (16 / eigen GW /
• Provincie (Provincieraad 6j / Deputatie / Staten / Gedeptueerde Staten / • Regio’s (le conseil régional) verantwoordelijk voor uitvoering
Provinciegouverneur) Commissaris vd Koning) • Departementen (le conseil van hun en federale wetten)
• Gemeente (Gemeenteraad 6j / College (bevoegdheden!) départemental) • Gemeenten (Gemeinden /
burgemeester en schepenen / Burgemeester) • Gemeenten (355 / • Gemeenten (les communes / le Selbstverwaltung = binnen wettelijk
Gemeenteraad / College conseil municipal) kader zelf lokale zaken regelen)
burgemeester en wethouders / • Districten (Kreise)
burgemeester) >< decentralisatiegedachte in GW
• Waterschappen (functionele • Toezicht vanuit centrale bestuur
decentralisatie >< territoriale) door de prefect (le préfet)
(regeling waterhuishouden)
(bestuursorgaan / heemraden /
dijkgraaf)
Monisme Monisme Monisme Dualisme
• Rechtspraak is niet algemeen bindend, bij • Rechtspraak niet algemeen • Rechtspraak niet algemeen • Rechtspraak niet algemeen bindend
wet zo vastgelegd. bindend bindend • Grondwettelijk Hof kan materiële
• Rechters zijn niet gebonden aan hogere • Rechtsweigering verboden, • Jurisprudence constante: wetgeving erga omnes vernietigen
rechtscolleges, wel veel gezag voor Hof van algemeen geldende uitspraken rechtspraak hoogste hoven de
Cassatie = de facto precedenten doen ook facto bindend
• Grondwettelijk Hof en Raad van State kunnen • De facto precedenten voor • Grondwettelijk Hof en Raad van
materiële wetgeving erga omnes vernietigen coherentie en door gezag Hoge State kunnen materiële
Raad etc. wetgeving erga omnes
vernietigen
• Rechtsweigering verboden
3
, (artikel 4 Code civil)
• Erkennen gewoonterecht +
algemene rechtsbeginselen
(rechtscheppend)
• Gewoonte is bindend formele bron • Gewoonte is bindend formele • Gewoonte is bindend formele • Gewoonte is bindend formele bron
• Secundair en accessoir, ter aanvulling bron bron • Gelijk aan wet
• Ter aanvulling, gebruiken
rechtspractici
• Algemene rechtsbeginselen zijn bindend • Algemene rechtsbeginselen zijn • Algemene rechtsbeginselen zijn • Algemene rechtsbeginselen zijn
formele rechtsbronnen indien ze erkend bindend formele rechtsbronnen, bindend formele rechtsbronnen bindend formele rechtsbronnen
werden door hoogste hoven niet wettelijk verankerd maar ze • Principes (GW) erkend door • Voorrang op de wet
• Grondwettelijk of wettelijk gehalte kan zijn wel van belang vb. Conseil d’Etat • Bepaald door GwH
verschillen beginselen behoorlijk bestuur (Bundesverfassungsgericht)
Verhouding intern recht Verhouding intern recht Verhouding intern recht Verhouding intern recht
• Residuaire bevoegdheden bij de deelstaten • Onschendbaarheid formele wet • Artikel 34 GW: Residuaire • Exclusieve bevoegdheden Bond (BZ,
(artikel 35 GW) o Artikel 120 GW: Niet toetsen bevoegdheden bij UM Defensie, IE)
• Voorlopig nog niet het geval want lijst aan GW • Organieke wetten hebben • Concurrerende bevoegdheid
expliciete bevoegdheden federatie nog niet o Ook niet aan algemene intermediaire positie (meerderheid) Bond enkel als
vastgelegd rechtsbeginselen • Algemene rechtsbeginselen eengemaakte regeling nodig is =
o Angst voor gouvernement onder bloc de légalité (ook Bundesricht bricht Landesrecht
des juges ordonnanties en autonome • Residuaire bevoegdheden aan
o Wél aan internationaal recht reglementen!) maar boven UM Länder (onderwijs, cultuur)
reglementen • Algemene regel =
Landesverfassungen boven
Landesgesetze (wie meeste
vrijheden beschermt krijgt
voorrang)
Verhouding internationaal recht Verhouding internationaal recht Verhouding internationaal recht Verhouding internationaal recht
4
• Grondwet • Statuut voor het Koninkrijk der • Grondwet van 1958 (Vijfde Franse • Grundgesetz (GG)
• Formele wetten & Nederlanden (legt verhoudingen republiek) • Algemene beginselen volkenrecht
Bijzondere meerderheidswetten binnen het Koninkrijk vast) • Les lois organiques (artikel 46 GW • Grondwetten Länder
(raken aan bestaande evenwicht tussen Vlamingen en • Grondwet organisatie van het openbaar gezag • Federale wetten (ook omzetwetten
Franstaligen) vormgeven / verplichte voorafgaande
• Formele wetten legaliteitscontrole Conseil
behoren hiertoe)
meerderheid in beide kamers + taalgroepen, 2/3 • Wetten deelstaten (eenheid door
meerderheid totaal Constitutionnel)
modelwetten en Staatsverträge)
• Formele wetten
• Decreet
• Ordonnantie
Koninklijke besluiten: Reglementen:
• Koninklijk besluit (hele regering) • Rechtsverordenungen (Regeringen
• Minsiterieel besluit (één minister) • Algemene Maatregelen van • Décret (president of premier) Bond en deelstaten, ministers)
Bestuur (AmvB) (uitwerking • Arrêté (minister, prefectoraal of • Enkel op voorwaarde dat wet
• Regeringsbesluiten wetgeving gemeentelijk) machtigt = geen zelfstandige
• Beschikkingen (individuele verordeningsbevoegdheid
• Ministeriële besluiten bestuursbeslissingen) • UM in Fr heeft autonome
wetgevende macht daarom • Materiële wetgeving door
• Ministeriële regeling (mits onderscheid tussen gemeenten, Kreise
delegatie wetgever of regering) o Règlements autonomes
o Règlements d’application
(tenuitvoerlegging)
• Verordeningen (provincie,
gemeente, waterschappen, o Ordonnances (parlement
openbare lichamen) delegeert bevoegdheid via
draagwijdte uitgewerkt in wet habilitatiewet)
Omzendbrief + toelichting
1
,Beide kamers dubbele 2/3 meerderheid • Eerste lezing: wet met • Initiatief kan zowel van UM • Wijzigingswet: 2/3 meerderheid in
(aanwezigheidsquorum en meerderheidsquorum) voorgestelde wijzigingen (door president op voordracht beide kamers
premier) als WM
Preconstitutante ontbinding/verkiezingen - verkiezingen Tweede Kamer - • Meerderheid in beide kamers • Federale staatsstructuur,
constituante • Referendum aan volk participatie Länder in wetgeving en
• Tweede lezing: 2/3 meerderheid (Indien voorstel van president kan grondrechten kunnen niet
Wijzigingen in een verklaring (geen wet) in beide kamers referendum vervangen worden aangepast worden
door 3/5 meerderheid in beide (Ewigkeitsgarantie)
kamers)
Drie staatsmachten Drie staatsmachten Drie staatsmachten
• Federale regering van 15 ministers • Koning + ministers • President (5j) • Bondspresident (niet rechtstreeks
• Eerlijk verdeeld + 1 neutrale premier (Koning bekrachtigd wetten) o sterke rol (hoofd strijdkrachten + verkozen / representatieve functie)
• Koning = staatshoofd • Minister-president diplomatie / kan parlement ontbinden, • Kanselier (hoofd regering / verkozen door
wetten afkondigen / samenstelling
o Onschendbaar dus ministeriële • Regering heeft ook initiatief bondsdag)
Conseil supérieur de la magistrature)
eindverantwoordelijkheid wetgeving (>< Eerste kamer) o Hoeft vaak geen akkoord
regering of parlement
• Kamer en senaat • Staten-Generaal o Artikel 16 GW: bestaan republiek, • Bundestag (rechtstreeks)
o Eerste Kamer (75 / door onafhankelijkheid natie, integriteit van • Bundesrat (vertegenwoordigers Länder)
Provinciale Staten + Caraïbisch grondgebied of nakoming
Ned / geen initiatiefrecht of internationale verplichtingen =
amendering, enkel wetten crisisbeleid • Belangen van Länder? Beide
goed of afkeuren) o Artikel 68 GW: afzetting bij kamers, anders enkel Bundestag.
hoogverraad Bundesrat kan wraken met normale
o Tweede Kamer (j)
o Onschendbaar of 2/3 meerderheid Bundestag
o Eerst goedkeuring K2,
daarna stemming in K1 kan toch doorgaan met zelfde
• Eerste minister: benoemt meerderheid
regeringsleden
o Regering wel • Bundesrat kan wetsvoorstellen
verantwoordelijk aan indienen bij Bundestag
Assemblée nationale (ook
premier cohabitation) • Länder zijn unicameraal (Beieren = 2)
o Initatiefrecht regering
• Assemblée nationale (5j /rechtstr)
2
, • Le Sénat (door gedecentraliseerde
besturen / 6j, 3j helft vernieuwing /
raadgevend)
Federale staat Gedecentraliseerde eenheidsstaat Eenheidsstaat met opmerkelijk Federale staat
centralistisch bestuur
• Federatie • Centrale niveau • Federatie (Bond)
• Deelstaten (Gewest / Gemeenschap) • Provincies (12 / Provinciale • Centrale niveau • Länder (16 / eigen GW /
• Provincie (Provincieraad 6j / Deputatie / Staten / Gedeptueerde Staten / • Regio’s (le conseil régional) verantwoordelijk voor uitvoering
Provinciegouverneur) Commissaris vd Koning) • Departementen (le conseil van hun en federale wetten)
• Gemeente (Gemeenteraad 6j / College (bevoegdheden!) départemental) • Gemeenten (Gemeinden /
burgemeester en schepenen / Burgemeester) • Gemeenten (355 / • Gemeenten (les communes / le Selbstverwaltung = binnen wettelijk
Gemeenteraad / College conseil municipal) kader zelf lokale zaken regelen)
burgemeester en wethouders / • Districten (Kreise)
burgemeester) >< decentralisatiegedachte in GW
• Waterschappen (functionele • Toezicht vanuit centrale bestuur
decentralisatie >< territoriale) door de prefect (le préfet)
(regeling waterhuishouden)
(bestuursorgaan / heemraden /
dijkgraaf)
Monisme Monisme Monisme Dualisme
• Rechtspraak is niet algemeen bindend, bij • Rechtspraak niet algemeen • Rechtspraak niet algemeen • Rechtspraak niet algemeen bindend
wet zo vastgelegd. bindend bindend • Grondwettelijk Hof kan materiële
• Rechters zijn niet gebonden aan hogere • Rechtsweigering verboden, • Jurisprudence constante: wetgeving erga omnes vernietigen
rechtscolleges, wel veel gezag voor Hof van algemeen geldende uitspraken rechtspraak hoogste hoven de
Cassatie = de facto precedenten doen ook facto bindend
• Grondwettelijk Hof en Raad van State kunnen • De facto precedenten voor • Grondwettelijk Hof en Raad van
materiële wetgeving erga omnes vernietigen coherentie en door gezag Hoge State kunnen materiële
Raad etc. wetgeving erga omnes
vernietigen
• Rechtsweigering verboden
3
, (artikel 4 Code civil)
• Erkennen gewoonterecht +
algemene rechtsbeginselen
(rechtscheppend)
• Gewoonte is bindend formele bron • Gewoonte is bindend formele • Gewoonte is bindend formele • Gewoonte is bindend formele bron
• Secundair en accessoir, ter aanvulling bron bron • Gelijk aan wet
• Ter aanvulling, gebruiken
rechtspractici
• Algemene rechtsbeginselen zijn bindend • Algemene rechtsbeginselen zijn • Algemene rechtsbeginselen zijn • Algemene rechtsbeginselen zijn
formele rechtsbronnen indien ze erkend bindend formele rechtsbronnen, bindend formele rechtsbronnen bindend formele rechtsbronnen
werden door hoogste hoven niet wettelijk verankerd maar ze • Principes (GW) erkend door • Voorrang op de wet
• Grondwettelijk of wettelijk gehalte kan zijn wel van belang vb. Conseil d’Etat • Bepaald door GwH
verschillen beginselen behoorlijk bestuur (Bundesverfassungsgericht)
Verhouding intern recht Verhouding intern recht Verhouding intern recht Verhouding intern recht
• Residuaire bevoegdheden bij de deelstaten • Onschendbaarheid formele wet • Artikel 34 GW: Residuaire • Exclusieve bevoegdheden Bond (BZ,
(artikel 35 GW) o Artikel 120 GW: Niet toetsen bevoegdheden bij UM Defensie, IE)
• Voorlopig nog niet het geval want lijst aan GW • Organieke wetten hebben • Concurrerende bevoegdheid
expliciete bevoegdheden federatie nog niet o Ook niet aan algemene intermediaire positie (meerderheid) Bond enkel als
vastgelegd rechtsbeginselen • Algemene rechtsbeginselen eengemaakte regeling nodig is =
o Angst voor gouvernement onder bloc de légalité (ook Bundesricht bricht Landesrecht
des juges ordonnanties en autonome • Residuaire bevoegdheden aan
o Wél aan internationaal recht reglementen!) maar boven UM Länder (onderwijs, cultuur)
reglementen • Algemene regel =
Landesverfassungen boven
Landesgesetze (wie meeste
vrijheden beschermt krijgt
voorrang)
Verhouding internationaal recht Verhouding internationaal recht Verhouding internationaal recht Verhouding internationaal recht
4
