BOUWRECHT
Onderdeel 1, Bouwproces
Docent Dr. S. Verbist
HET BREDERE KADER - BELGIË, EEN DEMOCRATISCHE RECHTSSTAAT
EXAMENVRAGEN:
● Wat zijn de kenmerken van een democratie?
● Wat zijn de kenmerken van een rechtsstaat?
● Is België een democratische rechtsstaat / parlementaire democratie? + uitleg
Een democratische…
Het rechtssysteem waarin wij leven
● Het gaat over de (verdeling) van macht
● België: een parlementaire democratie of democratische rechtsstaat
● Geen dictatuur, oligarchie of verlicht despotisme
Kenmerken van een dictatuur
● Macht is geconcentreerd bij een persoon of een kleine groep personen
● Tegenspraak wordt niet geduld - geen ruimte voor grondrechten of vrijheden
○ Foltering - Uitsluiting - Opsluiting- Gevangenneming - Moord
● Macht wordt aangewend voor bevrediging van eigen belangen of van
belangen van naasten (= nepotisme)
1
,Kenmerken van een democratie
● Verkiezingen (met meerdere partijen)
● Grondrechten en vrijheden zijn essentieel
○ Respect voor de mensenrechten
(vb. vrije meningsuiting, toegang tot informatie)
● Spreiding van macht: de macht is verdeeld over verschillende instellingen
○ Geschillen worden opgelost door een onafhankelijke rechter
Vb. Inflatie = geldwaarde vermindering, vandaag 10%
● €10 nu is volgend jaar €9 waard
● Relevant omwille van stijging consumptiegoederen
● Problematisch: VASTGOED => enorme impact op het leven
○ Eenverdiener kan geen woning verwerven zonder hulp
○ Wanneer kinderen, zorg meteen externaliseren omw job
○ Moeilijk hier in te grijpen als regering
■ Nieuwe regel bij huur: bepaalde EPC-waarde niet
behaald? Geen volledige indexatie mogelijk
■ Mogelijk ongewenst effect: initiële huurprijs hoger
leggen => VRAAG & AANBOD
● Indien geschil tussen 2 certificaten (die van
huurder en verhuurde verschillen) =>
onafhankelijke partij aanstellen. Deze is
onafhankelijk wanneer beide partijen deze zo
aanzien.
● Wanneer geen akkoord, spreekt men over een
geschil
• Het algemeen belang (=/= grondwet) staat bij wie de macht heeft, voorop
○ essentieel aan de gehele bevolking (bv. Volksgezondheid, onderwijs, …).
Belangen worden afgewogen tov elkaar.
○ Is tijd en plaats afhankelijk
2
, Vb. De overheid kan onteigenen volgens de grondwet in algemeen belang
● de overheid kan regels opleggen en delen van eigendom “afnemen”
in het algemeen belang
● Vlaamse overheid heeft in 2018 en 2020 beslist een grond te
onteigenen om een voetbalstadion te bouwen: “in algemeen belang”
● vlaamse overheid was van mening dat een voetbalstadion van
algemeen belang is (lol)
Er zijn geen verworvenheden of geen vanzelfsprekendheden
● Democratie is in de geschiedenis is een zeer recent gegeven
○ Franse Revolutie: 1789
○ Amerikaanse Revolutie: 1775-1786 (John Adams)
● Mensenrechten zijn een zeer recent gegeven: pas na WOII
○ 2 belangrijke voorlopers
■ Magna carta 1215
■ Verklaring van de rechten van de mens en de burger 1789
○ Universele verklaring van de rechten van de mens 1948
○ Europees verdrag voor de rechten van de mens 1950
● EVRM is tot stand gekomen na WO II omdat:
○ Enorme afkeer van mensenrechtenschendingen op zeer grote schaal
○ Enorme drive om samenleving terug op te bouwen
○ Relatieve samenhorigheid: we gaan hier samen voor
○ Groot Westers eigenwaardegevoel: Eurocentrisme
● De situatie vandaag is heel anders:
○ Het gegeven van grondrechten en mensenrechten is niet absoluut, dit
moet elk decennium herwonnen worden
○ Grotere verdeeldheid- Klimaatcrisis - Vluchtenlingencrisis - Covid-19
3
,Leven we in een perfecte democratie?
Neen
● Het algemeen belang staat niet altijd voorop
● Rechters zijn niet geheel onafhankelijk van de overheid
● Er is niet altijd ruimte voor tegenspraak / dialoog
● Politiek kan gelinkt worden aan zelfverrijking
● Er is een gevaar voor vriendjespolitiek/ nepotisme
● Het parlement functioneert niet zoals het hoort
Ja
● Mensen worden niet vervolgd voor openlijke kritiek
● Er is geen fraude bij verzekeringen
● Geen grootschalige overheidscorruptie
● Er is vrijheid van vereniging
We leven eerder in een particratie: de politieke partijen en hun voorzitters
hebben het in België voor het zeggen.
● Algemene bedreigingen voor de democratie
○ Hebzucht
○ Heerszucht
○ Eerzucht
● Actuele bedreigingen voor de democratie
○ Kansarmoede
○ Groeiende ongelijkheid
○ Ongelijke toegang tot informatie
○ Ongelijke toegang tot middelen
4
,De verdeling van macht - toen tot nu
● Vorstelijk absolutisme
● Standenmaatschappij
○ Geestelijkheid
○ Adel
○ De rest: boeren en burgers
● Prerogatieven: Rechtswetenschap - voorrechten die aan bepaalde personen
toekomen op basis van hun functie, hoedanigheid of status.
● Trias Politica / Scheiding der machten / Drie machtenleer
○ Wetgevende macht: maakt de wetten
■ De Kamer van Volksvertegenwoordigers
■ Het Vlaams Parlement
■ (De provincieraad)
■ (De gemeenteraad)
■ Grondwettelijk Hof
○ Uitvoerende macht: Leger en politie voert de wetten uit
■ De Federale regering
■ De Vlaamse Regering
■ De gemeente
■ (Het college van burgemeester en schepenen)
■ De provincie
■ (De deputatie ) ….
■ Raad van State
5
, ○ Rechterlijke macht: Rechter controleert de uitvoerende macht op
naleving van de wet
■ Spreekt zich uit over geschillen over:
● subjectieve rechten
● over objectieve rechten
■ Hof van Cassatie
● Niemand kan tegelijk tot twee van de drie machten behoren
● De macht gaat uit van het volk
● Representatieve democratie: door vertegenwoordiging
Transpositie naar stedenbouw en ruimtelijke ordening
● Wetten, decreten
● Uitvoeringsbesluiten
● Vergunningsbeslissingen
○ Gemeente
○ Provincie
○ Vlaamse Regering
● Procedures omtrent vergunningsbeslissingen
● Handhaving
6
,… rechtsstaat
Wat is een rechtsstaat
● Het recht en de wet zijn wezenlijk: Iedereen (ook de overheid) is aan de wet
onderworpen en moet deze naleven
● Het recht komt op een transparante manier tot stand
● Alle regels worden openbaar gemaakt
● Iedereen wordt geacht de wet te kennen
● Schendingen van het recht worden gehandhaafd
● De rechter past de wet toe
● Partijen starten een procedure
● Bij strafvordering: de procedure kan door het parket worden gestart
● De rechter doet uitspraak en partijen hebben deze uitspraak te respecteren
(behoudens rechtsmiddelen)
● Er zijn verschillende rechters
○ Hoven en rechtbanken (Hof van Cassatie), de klassieke rechterlijke
macht
○ Grondwettelijk Hof
○ Administratieve rechtscolleges (Raad van State)
● Voor eenzelfde misdrijf wordt iedereen op eenzelfde manier gestraft.
○ De strafmaat
○ De procedure
■ Zijn niet afhankelijk van de persoon van de dader.
■ Twee belangrijke uitzonderingen
● Magistraten: voorrecht van rechtsmacht
● Volksvertegenwoordigers: parlementaire immuniteit of
parlementaire onschendbaarheid
7
, ● Hangt onlosmakelijk samen met grondrechten en basisprincipes
○ Rechtszekerheid - Rechtsgelijkheid - Vrijheid
○ Legaliteitsprincipe (alles moet wettelijk zijn)
○ Scheiding der machten en onafhankelijke rechter
○ Rechtsbescherming bij een onafhankelijke rechter
■ Tegen de overheid
■ Tegen medeburgers
Onafhankelijke rechter en de ruimtelijke ordening / omgevingsrecht
● Raad van State
● Grondwettelijk Hof
● Raad voor Vergunningsbetwistingen
● Hoven en Rechtbanken (de klassieke “rechterlijke macht”)
De werking van het gerecht
● Verloopt volgens bepaalde procedures
● Rechterlijke onafhankelijkheid
● Uitgaan van vermoeden van onschuld
● Strafrechtelijke principes
● Rechten van verdediging
● Openbare rechtspraak
● Beroepsmogelijkheden
8
Onderdeel 1, Bouwproces
Docent Dr. S. Verbist
HET BREDERE KADER - BELGIË, EEN DEMOCRATISCHE RECHTSSTAAT
EXAMENVRAGEN:
● Wat zijn de kenmerken van een democratie?
● Wat zijn de kenmerken van een rechtsstaat?
● Is België een democratische rechtsstaat / parlementaire democratie? + uitleg
Een democratische…
Het rechtssysteem waarin wij leven
● Het gaat over de (verdeling) van macht
● België: een parlementaire democratie of democratische rechtsstaat
● Geen dictatuur, oligarchie of verlicht despotisme
Kenmerken van een dictatuur
● Macht is geconcentreerd bij een persoon of een kleine groep personen
● Tegenspraak wordt niet geduld - geen ruimte voor grondrechten of vrijheden
○ Foltering - Uitsluiting - Opsluiting- Gevangenneming - Moord
● Macht wordt aangewend voor bevrediging van eigen belangen of van
belangen van naasten (= nepotisme)
1
,Kenmerken van een democratie
● Verkiezingen (met meerdere partijen)
● Grondrechten en vrijheden zijn essentieel
○ Respect voor de mensenrechten
(vb. vrije meningsuiting, toegang tot informatie)
● Spreiding van macht: de macht is verdeeld over verschillende instellingen
○ Geschillen worden opgelost door een onafhankelijke rechter
Vb. Inflatie = geldwaarde vermindering, vandaag 10%
● €10 nu is volgend jaar €9 waard
● Relevant omwille van stijging consumptiegoederen
● Problematisch: VASTGOED => enorme impact op het leven
○ Eenverdiener kan geen woning verwerven zonder hulp
○ Wanneer kinderen, zorg meteen externaliseren omw job
○ Moeilijk hier in te grijpen als regering
■ Nieuwe regel bij huur: bepaalde EPC-waarde niet
behaald? Geen volledige indexatie mogelijk
■ Mogelijk ongewenst effect: initiële huurprijs hoger
leggen => VRAAG & AANBOD
● Indien geschil tussen 2 certificaten (die van
huurder en verhuurde verschillen) =>
onafhankelijke partij aanstellen. Deze is
onafhankelijk wanneer beide partijen deze zo
aanzien.
● Wanneer geen akkoord, spreekt men over een
geschil
• Het algemeen belang (=/= grondwet) staat bij wie de macht heeft, voorop
○ essentieel aan de gehele bevolking (bv. Volksgezondheid, onderwijs, …).
Belangen worden afgewogen tov elkaar.
○ Is tijd en plaats afhankelijk
2
, Vb. De overheid kan onteigenen volgens de grondwet in algemeen belang
● de overheid kan regels opleggen en delen van eigendom “afnemen”
in het algemeen belang
● Vlaamse overheid heeft in 2018 en 2020 beslist een grond te
onteigenen om een voetbalstadion te bouwen: “in algemeen belang”
● vlaamse overheid was van mening dat een voetbalstadion van
algemeen belang is (lol)
Er zijn geen verworvenheden of geen vanzelfsprekendheden
● Democratie is in de geschiedenis is een zeer recent gegeven
○ Franse Revolutie: 1789
○ Amerikaanse Revolutie: 1775-1786 (John Adams)
● Mensenrechten zijn een zeer recent gegeven: pas na WOII
○ 2 belangrijke voorlopers
■ Magna carta 1215
■ Verklaring van de rechten van de mens en de burger 1789
○ Universele verklaring van de rechten van de mens 1948
○ Europees verdrag voor de rechten van de mens 1950
● EVRM is tot stand gekomen na WO II omdat:
○ Enorme afkeer van mensenrechtenschendingen op zeer grote schaal
○ Enorme drive om samenleving terug op te bouwen
○ Relatieve samenhorigheid: we gaan hier samen voor
○ Groot Westers eigenwaardegevoel: Eurocentrisme
● De situatie vandaag is heel anders:
○ Het gegeven van grondrechten en mensenrechten is niet absoluut, dit
moet elk decennium herwonnen worden
○ Grotere verdeeldheid- Klimaatcrisis - Vluchtenlingencrisis - Covid-19
3
,Leven we in een perfecte democratie?
Neen
● Het algemeen belang staat niet altijd voorop
● Rechters zijn niet geheel onafhankelijk van de overheid
● Er is niet altijd ruimte voor tegenspraak / dialoog
● Politiek kan gelinkt worden aan zelfverrijking
● Er is een gevaar voor vriendjespolitiek/ nepotisme
● Het parlement functioneert niet zoals het hoort
Ja
● Mensen worden niet vervolgd voor openlijke kritiek
● Er is geen fraude bij verzekeringen
● Geen grootschalige overheidscorruptie
● Er is vrijheid van vereniging
We leven eerder in een particratie: de politieke partijen en hun voorzitters
hebben het in België voor het zeggen.
● Algemene bedreigingen voor de democratie
○ Hebzucht
○ Heerszucht
○ Eerzucht
● Actuele bedreigingen voor de democratie
○ Kansarmoede
○ Groeiende ongelijkheid
○ Ongelijke toegang tot informatie
○ Ongelijke toegang tot middelen
4
,De verdeling van macht - toen tot nu
● Vorstelijk absolutisme
● Standenmaatschappij
○ Geestelijkheid
○ Adel
○ De rest: boeren en burgers
● Prerogatieven: Rechtswetenschap - voorrechten die aan bepaalde personen
toekomen op basis van hun functie, hoedanigheid of status.
● Trias Politica / Scheiding der machten / Drie machtenleer
○ Wetgevende macht: maakt de wetten
■ De Kamer van Volksvertegenwoordigers
■ Het Vlaams Parlement
■ (De provincieraad)
■ (De gemeenteraad)
■ Grondwettelijk Hof
○ Uitvoerende macht: Leger en politie voert de wetten uit
■ De Federale regering
■ De Vlaamse Regering
■ De gemeente
■ (Het college van burgemeester en schepenen)
■ De provincie
■ (De deputatie ) ….
■ Raad van State
5
, ○ Rechterlijke macht: Rechter controleert de uitvoerende macht op
naleving van de wet
■ Spreekt zich uit over geschillen over:
● subjectieve rechten
● over objectieve rechten
■ Hof van Cassatie
● Niemand kan tegelijk tot twee van de drie machten behoren
● De macht gaat uit van het volk
● Representatieve democratie: door vertegenwoordiging
Transpositie naar stedenbouw en ruimtelijke ordening
● Wetten, decreten
● Uitvoeringsbesluiten
● Vergunningsbeslissingen
○ Gemeente
○ Provincie
○ Vlaamse Regering
● Procedures omtrent vergunningsbeslissingen
● Handhaving
6
,… rechtsstaat
Wat is een rechtsstaat
● Het recht en de wet zijn wezenlijk: Iedereen (ook de overheid) is aan de wet
onderworpen en moet deze naleven
● Het recht komt op een transparante manier tot stand
● Alle regels worden openbaar gemaakt
● Iedereen wordt geacht de wet te kennen
● Schendingen van het recht worden gehandhaafd
● De rechter past de wet toe
● Partijen starten een procedure
● Bij strafvordering: de procedure kan door het parket worden gestart
● De rechter doet uitspraak en partijen hebben deze uitspraak te respecteren
(behoudens rechtsmiddelen)
● Er zijn verschillende rechters
○ Hoven en rechtbanken (Hof van Cassatie), de klassieke rechterlijke
macht
○ Grondwettelijk Hof
○ Administratieve rechtscolleges (Raad van State)
● Voor eenzelfde misdrijf wordt iedereen op eenzelfde manier gestraft.
○ De strafmaat
○ De procedure
■ Zijn niet afhankelijk van de persoon van de dader.
■ Twee belangrijke uitzonderingen
● Magistraten: voorrecht van rechtsmacht
● Volksvertegenwoordigers: parlementaire immuniteit of
parlementaire onschendbaarheid
7
, ● Hangt onlosmakelijk samen met grondrechten en basisprincipes
○ Rechtszekerheid - Rechtsgelijkheid - Vrijheid
○ Legaliteitsprincipe (alles moet wettelijk zijn)
○ Scheiding der machten en onafhankelijke rechter
○ Rechtsbescherming bij een onafhankelijke rechter
■ Tegen de overheid
■ Tegen medeburgers
Onafhankelijke rechter en de ruimtelijke ordening / omgevingsrecht
● Raad van State
● Grondwettelijk Hof
● Raad voor Vergunningsbetwistingen
● Hoven en Rechtbanken (de klassieke “rechterlijke macht”)
De werking van het gerecht
● Verloopt volgens bepaalde procedures
● Rechterlijke onafhankelijkheid
● Uitgaan van vermoeden van onschuld
● Strafrechtelijke principes
● Rechten van verdediging
● Openbare rechtspraak
● Beroepsmogelijkheden
8
