Samenvatting Grondslagen van het (straf)recht: hedendaagse deel

--------------------------------
GRONDSLAGEN VAN
HET STRAFRECHT
--------------------------------
2022




1

, THEMA 1. INLEIDING

RECHT EN RECHTSWETENSCHAP


1. Opzet en doelstellingen van de cursus

2. Wat is recht?

3. Recht – rechtvaardigheid – rechtswetenschap – rechtspraktijk - rechtsbedeling

4. Één recht of publiek en privaatrecht?

5. Internationalisering

6. Rechtswetenschap en metajuridica

7. Algemene regels en uitzonderingen




1. OPZET EN DOELSTELLINGEN CURSUS
- Eindcompetentie:

• theorie en praktijk “begrijpelijk” maken

• juristen begrijpen (akten, pers)

- Hoe

- Grote INDELINGEN (een probleem plaatsen in de ‘rechtstakken’)

- BasisTERMINOLOGIE

- Grote lijnen van de METHODE, o.a. hiërarchie normen

- INHOUD van de “belangrijkste” delen v.h. recht

vanuit standpunt privé-persoon



 grote lijnen kennen
Misdrijf: algemene term voor een inbreuk op het strafrecht. Er zijn 3 onderverdelingen:
- Overtreding: politierechtbank (verkeer)
- Wanbedrijf: correctionele rechtbank
- Misdaad: hof van Assisen
Wel heel veel uitzonderingen




2

, 2. WAT IS RECHT?


Nut van een definitie?

- Definitie ‘RECHT’ is moeilijk.
- Is een definitie nuttig?
- Ja, enkel een juridisch probleem behoeft juridische ‘oplossing’
- Is ze mogelijk
- Nooit volledig sluitend, maar wel enkele essentialia (want ze verandert continu)



Poging tot definitie

 Recht gaat uit van instellingen en toegepast wordt door instellingen.
 Recht = regels
 1vd fundamentele rechten: recht op toegang tot de rechter = als we recht hebben op iets
en we krijgen het niet, dan kunnen we naar een rechtbank gaan en dat recht claimen.
Recht kun je dus opeisen/ afdwingbaar via de overheid/verschillende
instellingen/overheid. Dit geldt enkel voor juridische problemen.
 Recht evolueert doorheen de tijd. Bv. Vroeger: man mocht vrouw slaan. Vandaag:
Huishoudelijk geweld is verboden.



- Meestal ‘recht’ = ‘rechtstregels’
- = afdwingbaar via overheid (geweldmonopolie)
- Maar is ook methode, jargon,…
- De facto meestal: financiële balans



Recht is een geheel van rechtsregels die afdwingbaar zijn via de overheid. (de belangrijkste
overheid is hier de rechtbank)
Enkel de overheid heeft geweldmonopolie en zo rechtsregels afdwingen. We hebben geen recht
op eigenrichting!!

Methode: hoe woorden opzoeken
Jargon: specifieke juridische taal

Overheid heeft niet alle middelen om alle normen te doen naleven => gevolg: overtredingen.
Vandaag wordt vooral via de financiële (geld) balans dingen rechtgezet. Dit is wel geen ‘oplossing’
(tis een maatschappelijk aanvaarde oplossing)




3

, A. Rationeel (vooral): opbouw, logica
B. Begrippen, normen, instellingen
- Strikte terminologie! (vaktaal/volkstaal)
C. Middel om maatschappelijke orde
- Te REGELEN, te HANDHAVEN, te HERSTELLEN
- (beperkt) beleid
- !? (de)regulering!?
D. “Sanctie” (door of erkend door overheid)
- Met oog op HANDHAVING
E. + korreltje zout…
+ er zijn diverse rechtsstelsels (BELGIË: civil law-systeem)

Recht is een rationeel opgebouwd geheel van begrippen, normen en instellingen die worden
ingezet als middel om de maatschappij te ordenen en waarbij een sanctie kan worden opgelegd
via de overheid indien de orde verstoord wordt.

RATIONEEL:
Logisch opgebouwd, het is rationeel. Het recht voelt niet, het is de rede. Regels moeten rationeel
kunnen toegepast worden. Bv. Rechter mag zich niet laten leiden door zijn emoties, wel door
juridische principes.
(wel bij familiezaken zal de beslissing altijd genomen in het voordeel voor de kinderen)

BEGRIPPEN, NORMEN, INSTELLINGEN
We nemen maatschappelijke beslissingen (zoals rechts rijden). Daarop volgen normen en die
worden toegepast.

MIDDEL OP MAATSCHAPPELIJKE ORDE
Handhaven: ervoor zorgen dat alle regels worden toegepast. Je kunt ook naar de RB als je recht
niet gerespecteerd wordt.
Herstellen: niet altijd in natura, vaak financieel
Middel: iedereen die dat recht inzet moet dat middel respecteren. Rechter moet dat toepassen.
(de)regulering: hebben we teveel regels? Moeten we niet dereguleren? We kunnen niet alle recht
nog kennen.

SANCTIE
Op die manier houden we ons aan de regels van het recht. Sanctie = brede term = het gevolg dat
het recht toekent aan een bepaald feit dat in dat recht geregeld is. Wordt door de overheid
opgelegd of via de OH opgelegd.
Boete is een sanctie, opgelegd door de OH en moet worden betaald aan de OH.
Betaling te laat, per te late termijn krijg je extra interesten die je moet betalen.
Kan ook: te hoge muur gebouwd; sanctie muur afbreken

+ KORRELTJE ZOUT
Kan anders ook: bv bij kinderen/minderjarigen (omdat het anders meer nadelen dan voordelen
heeft voor die persoon. Opschorting van de uitspraak is mogelijk)

+ DIVERSE RECHTSTELSELS
Wij hebben een civil law systeem, dat is recht dat invloed kreeg van Romeinen (West-Europa). De
wet is belangrijk.
Common law (Amerika) heeft minder wet. Rechters hebben meer bevoegdheden. Ze nemen zelf
beslissingen.



4