samenvatting ontwikkelingspsychologie

Samenvatting Ontwikkelingspsychologie

Emotionele ontwikkeling:

 Behavioristische visie ziet ontwikkeling van emoties sterk gelinkt aan conditioneringsproces,
paar emoties aangeboren, merendeel via conditionering
 Cognivistische visie plaats voor belang van behoeften en verlangens in ontstaan van emoties

Beschrijving van structuur van emotionele ontwikkeling:

 Socio-emotionele ontwikkeling wordt gezegd
 Emotionele ontwikkeling bestaat uit:
o Evolutie van eigen emoties
o Inzicht in emoties van anderen
 Beide factoren noodzakelijk om tot gezonde ontwikkeling te komen
 Sociale omgeving sterke invloed op ontwikkeling van beide factoren

Evolutie van eigen emoties:

Zelfbewustzijn:

 Zuigeling:
o Geen onderscheid tussen zichzelf en buitenwereld
o Erg op zichzelf gericht, gevoelig voor omgeving
o Gevoel is voornamelijk opwinding, ontstaat door senso-motorische ervaringen die
meestal door lust of onlust gekleurd worden
o Na 2 maanden gevoelens duurzamer en spreken van stemmingen die kunnen
variëren tussen opgeruimdheid en neerslachtigheid
o Na 3 maanden zintuigen zodanig ontwikkeld dat baby op ontdekking gaat in
buitenwereld, kijken, grijpen, luisteren, proeven
o Effectief leven vaak lustvol gekleurd, 3 drijfveren:
Genotsdrang: lust wordt herhaald, onlust vermeden
Sensatiedrang: kijken en (mond)voelen
Activiteitsdrang: speldrang, nabootsingsdrang
o 6 maanden baby bewuster van andere mensen en in hun buurt vertoeven, meer
gedifferentieerde gevoelens ervaren
o Kijken naar gevoelsuitdrukkingen leidt volgens onderzoek van Grossman, Striano en
Friederici tot hersengolven die gelijken op die wanneer volwassenen
gezichtsuitdrukkingen opvangen
o 1 jaar kind vrij goed bepaalde gevoelens uitdrukken via lichamelijkheid, huilen,
lachen, gebrek aan eetlust, rumoerigheid
o Peuter stapt, dingen gewild grijpen en hanteren en wil deelnemen aan sociaal leven,
meespelen met anderen
o Differentiatie in gevoelens, verwondering, twijfel, sympathie, jaloersheid, schaamte
o Zelfbewustzijn komt tot ontwikkeling, koppig tonen, agressief, brutaal, evengoed
affectie
 De kleuter:
o Einde van peuterfase onderscheid tussen ik en niet-ik, consequenties voor gevoelens
over eigen bezit en van anderen, ook eigenmachtsgevoel

, o Alle gevoelens geconcentreerd op eigen ik en egocentrisme wordt bijzonder
kenmerk, ziet zichzelf als middelpunt van wereld
o Zoals hij voelt en denk doen anderen dat ook
o Kind naar school gaat sprake van nieuwe situatie, geconfronteerd met 20 à 30
andere kinderen
o Meer gedwongen om te leren omgaan met kinderen van zeer uiteenlopende aard,
afkomst, cultuur
o Woord van kleuterleidster voor heilig genomen, juf is buiten gezin eerste volwassene
die belangrijke rol speelt, waar ze zich aan hechten
o Vertrouwensfiguur voor kinderen en merkt als eerste op wanneer iets scheelt
o In deze periode behoefte aan contact met leeftijdsgenoten
o Beginnend empathisch vermogen , wel elkaars gedrag beïnvloeden, actie en reactie
bepalen gedrag in toekomst
o Rond 3 à 4 jaar prestatiegericht gedrag, prestaties vergelijken met die van anderen
en gestimuleerd om beter te doen, meer initiatieven nemen
o Meisje goedkeuring en lof horen, jongen staat prestatie centraal
o Opgavenbewustzijn verwerven, leren onderscheid maken tussen wat ze willen
bereiken en wat ze verwachten te bereiken, eigen mogelijkheden niet juist
inschatten
 Het lagere schoolkind:
o Lezen en schrijven vaardigheden waarbij men beoordeeld wordt op kunnen en niet
alleen op inzet
o Eigen prestaties beoordelen waardoor nieuwe reeks van gevoelens ontstaat
o Gevoelens over zichzelf zoals meer- of minderwaardigheidsgevoel, schuldgevoelens,
spijt en schaamte
o Zelfwaardegevoel sterk verbonden met prestaties en wat buitenwereld denkt, zeer
gevoelig voor positieve en negatieve opmerkingen over zichzelf, wat ze doen of hun
milieu
o Vergelijking met anderen leidt tot gevoelens over anderen zoals bewondering, spot,
leedvermaak en ijverzucht
o Uitbreiding van sociale gevoelens en ontstaan van morele gevoelens
o Gevoelens komen meer samen voor ook al zijn ze tegenstrijdig, stemmingen wisselen
makkelijk maar worden duurzamer
o Gevoelens bij lagere schoolkind nog weinig diepgang
o Naast aangeboren temperament, sociale wereld belangrijke functie in ontstaan van
emoties

Emotionele zelfregulatie:

 Strategieën die we gebruiken om onze emoties aan te passen tot comfortabele intensiteit
zodat we onze doelen kunnen bereiken
 Prefrontale hersenschors  speelt belangrijke rol in vaardigheid om emoties te controleren
 Kleuters ontdekken dat ze iets anders doen om tot andere gevoelens te komen, ontwikkeling
van taal en die leren gebruiken is ook belangrijke factor
 Lagere schoolkind in staat onderscheid te maken tussen probleemgerichte coping en
emotiegerichte coping, wanneer ze ervaren dat situatie die onaangenaam is veranderbaar is
zullen ze dit aanpakken

,  Gevoel weinig te kunnen veranderen aan situatie, laat kind zichzelf toe emoties die daarbij
horen te ervaren
 Rond 12 jaar periode van synaptische groei in prefrontale hersenzone  belangrijk om
emoties te controleren
 Rond 17 jaar opnieuw periode van synaptogenese in temporale hersenzone  meer
verbanden gelegd in taalgebied waardoor adolescent in staat is complexe emoties om te
zetten in taal

Evolutie van inzicht in emoties van anderen:

 Temperament:
o Aangeboren tendens om op prikkels te reageren, zowel van binnen als buitenuit
o Hoe hevig prikkels zijn en hoe hevig daarmee omgegaan wordt is temperament en
geeft aan hoe hevig emoties zullen voelen of erop reageren
o Gerichtheid op prikkel van buitenaf is noodzakelijk om signalen van andere mensen
op te vangen en daar op te reageren
 Social referencing:
o Baby zoekt in ontdekkingstocht vaak steun bij volwassenen, fysieke nabijheid
o Als baby non-verbale signalen van anderen begrijpt gaat baby in onzekere situaties
steun zoeken door te kijken naar ouders of opvoedingsfiguur
o Social referencing  doelbewust zoeken naar informatie over gevoelens van
anderen om onduidelijke omstandigheden en gebeurtenissen te kunnen plaatsen
o Nog niet duidelijk of social referencing mogelijk is doordat baby’s dezelfde emoties
gaan ervaren als gezichtsuitdrukking die ze waarnemen of enkel nodige informatie
haalt uit deze gezichtsuitdrukking

Empathie:

 Empathie  emotionele respons die correspondeert met gevoelens van andere persoon
 Hoffman onderscheidt van begrip empathie een toestand van empathisch onbehagen die aan
echte empathische, emotionele respons voorafgaat
 Getuige van situatie die voor ander pijnlijk, gênant, eng is zal je zelf gevoel van onbehagen
ervaren  empathic distress
 Baby’s ervaren al empathic distress wanneer iemand in de buurt negatieve gevoelens uit,
reactie op eigen gevoel en geen emotionele respons aanzien van de ander
 Volgende stap in ontwikkeling is beginnen in te zien dat anderen gedrag kunnen stellen met
bepaald doel voor ogen bv: oma smeert boterhammen om die op te eten
 Op tweejarige leeftijd beginnen kinderen eerste sporen van empathie te vertonen

Spiegelneuronen:

 Zenuwcellen die verspreid door de gehele hersenen liggen, vooral in motorische gebieden
van frontaalkwabben
 Ontdekt door onderzoek naar hersenactiviteit bij apen, onderzoeker nam rozijnen als
beloning voor aap, motorische cellen van aap oplichten alsof ze dezelfde beweging maakten
als onderzoeker , cellen spiegelden handeling
 Als we iemand bepaalde handeling zien uitvoeren, spiegelneuronen alsof ze zelf handeling
verrichten
 Voornamelijk in motorische hersenzone, ook verbonden met emotionele schakelingen in
hersenen

,  Emoties van anderen in onze hersenen weerspiegelen

Theory of mind and role taking:

 Theory of mind  besef dat anderen opvattingen, verlangens en emoties kunnen hebben die
verschillen van jezelf, cognitieve vaardigheid stelt in staat te anticiperen op gedrag en
gevoelens van anderen
 Belangrijke stap in ontwikkeling theory of mind wanneer kinderen rond 2 jaar
fantasiespelletjes beginnen spelen, ontdekken dat ze iemand om de tuin kunnen leiden met
gespeelde emoties
 Role taking  kennen van interne factoren die gedrag bepalen
 Selman: role-taking theory:
o Fase 1: egocentrische of ongedifferentieerd perspectief:
0-5 jaar
Kinderen onbewust van ander perspectief
o Fase 2: informationeel perspectief:
6-8 jaar
Inzien dat anderen andere perspectieven hebben dan zijzelf maar denken
dat dat komt omdat ze andere informatie hebben
o Fase 3: zelf-reflectief perspectief:
8-10 jaar
Inzien dat anderen andere perspectieven hebben met dezelfde informatie
Zich verplaatsen in perspectief van andere en weten dat andere dit ook kan
Beide perspectieven nog niet in acht nemen
o Fase 4: mutueel perspectief:
10-12 jaar
Perspectief van ander en van zichzelf beschouwen
Perspectief van derde partij zien en weten hoe ieder op de ander zijn
perspectief zal reageren
o Fase 5: sociaal perspectief:
12-15 jaar
Naast eigen perspectief, dat van ander en dat van mogelijk derde partij kan
kind ook standpunten vergelijken met dat van sociaal systeem waarin men
functioneert, familie, school

Emotion understanding:

 Begrijpen van gevoelens van anderen belangrijke factor om te ontwikkelen tot evenwichtig
emotioneel iemand
 Manier waarop verzorger omgaat met baby mogelijks heel stimulerend om emoties te leren
begrijpen
 Helpt baby leren onderscheiden van gevoelens van zichzelf en hoe die eruit zien
 Wanneer doelgericht gedrag ontstaat, ook frustratie om het niet kunnen, voor baby tweede
belangrijke stap, aanvoelen dat emoties samenhangen met doelen
 Kleuter kent grote uitbreiding van taalmogelijkheden waaronder benoemen van gevoelens
en emoties, nog sterk situatie gebonden
 Redelijk goed voorspellen hoe andere kinderen zullen reageren op iets