Samenvatting doelgroepen 3

Samenvatting doelgroepen 3

Kinderen en jongeren met gedrags- en emotionele problemen:

Omschrijving:

 Kinderen met gedrags- en emotionele problemen worden door anderen als moeilijk of lastig
ervaren, ongerust over hun gedrag
 Negatieve gevolgen voor omgeving die maken dat kinderen met gedragsproblemen op
weinig begrip kunnen rekenen, gedrag wordt als storend ervaren
 Scholte, over probleemgedrag kunnen spreken wanneer ouders, leerkrachten en andere
personen gedrag beschouwen als strijdig met door hen én samenleving gehanteerde normen
en regels en/of wanneer deskundigen dit gedrag als problematisch beoordelen op basis van
valide kenmerken van psychische (on)gezondheid
 Rekening gehouden met oordeel van ouders en andere personen, alsook met geldende
regels en normen én met oordeel van deskundigen
 Term gedragsproblemen voornamelijk gebruikt bij kinderen, continuüm van druk, opstandig,
agressief, prikkelbaar, uitdagend, driftig, vijandig, antisociaal tot delinquent gedrag
 Belangrijk verschillende begrippen te verduidelijken en nuances aan te brengen
 Zichtbaar ongewoon of abnormaal gedrag:
o Storend gedrag of externaliserend gedrag: incidenten die opvallen, naar anderen
gericht
o Emotionele problemen: minder opvallend, kinderen hebben er zelf last van
o Somatoforme stoornissen: stoornissen die lichamelijk zijn, oorzaak ligt intern, eerst
uitsluiten of er niet werkelijk lichamelijke klachten zijn
 Internaliserende gedragsproblemen: op jezelf gericht bv: depressieve klachten, slaap- en
eetproblemen, suïcidegedachten, ongelukkig, krassen, onverzorgd, angstig
 Externaliserende gedragsproblemen: op anderen gericht bv: agressie, liegen
 Kijken waar gedrag vandaan komt, hypotheses stellen
 Ijsberg: topje van ijsberg  internaliserend en externaliserend gedrag, onderkant ijsberg 
amnese (levensverhaal) en context
 Discrepant ontwikkelingsprofiel  groot verschil tussen performaal en verbaal gedeelte
 Onderscheid tussen:
o Lichte, tijdelijke gedragsproblemen: reactie van kind op bepaalde verandering in
context
o Ernstig en langdurige problemen: gedragsstoornissen, kinderpsychiater moet
diagnose stellen
 Term gedragsprobleem is geen diagnose, maar symptoom dat weergeeft dat er onderliggend
probleem is
 Ernst problemen wordt bepaald doordat het gaat over langdurige of blijvende problemen of
over samen voorkomen van meerdere problemen
 Gedragsstoornissen  ernstige gedragsproblemen of probleemgedragingen, minder
situatiegebonden dan gedragsproblemen, maken deel uit van grote groep gedragsproblemen
 Niet alle gedragsproblemen zijn ernstig genoeg om als gedragsstoornissen benoemd te
worden
 Gedragsstoornissen worden omschreven binnen DSM (diagnostic en statistic manual of
mental diseases), diagnose mag enkel gesteld worden op basis van kenmerken die in DSM 5
terug te vinden zijn

, Gedrag is oppositioneel als kinderen zich verzetten tegen ouders, gedrag is antisociaal
wanneer normen en rechten worden overtreden
 Sinds DSM 5 is oppositionele-opstandige stoornis samen met normoverschrijdende
gedragsstoornis ondergebracht in onderdeel ‘disruptieve, impulsbeheersings- en andere
gedragsstoornissen’
 2 stoornissen belangrijk in DSM 5: oppositioneel opstandige gedragsstoornis en
normoverschrijdende gedragsstoornis
 Oppositioneel opstandige gedragsstoornis:
o 4 van 8 symptomen van DSM 5 aanwezig zijn om diagnose te geven
o Kinderen houden zich bijna nooit aan de regels en verzetten zich vaak tegen vragen
en opdrachten van volwassenen
o Dwarsliggen gaat vaak gepaard met prikkelbaar en opvliegend gedrag
o Gemengde stoornis van gedrag en emotie
o Risico op latere ontwikkeling van antisociale gedragsstoornis of ontwikkeling van
angst- of stemmingsstoornis
 Normoverschrijdende gedragsstoornis:
o Minstens 3 van 15 kenmerken voorkomen in afgelopen jaar, minstens 1 in afgelopen
6 maanden
o Stoornis waarbij antisociale gedragsproblemen het sterkst naar voren komen,
onbeheerst gedrag
o Gedragspatroon dat zich hardnekkig blijft herhalen, waarbij fundamentele rechten
van anderen of belangrijke bij leeftijd passende normen en regels geweld worden
aangedaan
o Handelingen waarbij duidelijke regels en afspraken worden geschonden
o Gedrag gaat vaak gepaard met problematisch functioneren op verschillende
domeinen zoals thuis, school en vrije tijd
o Richtlijnen voor behandeling meestal combinatie van oudertraining, cognitieve
gedragstherapie en systemische behandeling
 Onderscheid tussen ernst van de stoornis: milde symptomen komen voor in één situatie,
matige symptomen komen voor in minstens 2 situaties, ernstige symptomen in drie of
meerdere situaties
 Jeugddelinquentie  delicten gepleegd door minderjarigen
 Voorzieningen binnen jeugdhulp maken onderscheid tussen jongeren die uit problematische
leefsituatie (PLS), verontrustende situatie (VOS) komen en jongeren die als misdaad
omschreven feit (MOF) pleegden
 Delinquent gedrag:
o Continuüm van gedragingen waarbij inbreuk gepleegd wordt op regels, normen en
wetten en/of schade berokkend wordt aan individuen of maatschappij, ook
antisociaal gedrag, waarbij gedrag tegen bestaande samenleving gericht is
o Eigendomsdelicten: dingen ontvreemden van anderen
o Statusdelicten: feiten die strafbaar zijn omwille van status of leeftijd
o Gewelds- en zedendelicten: agressie, moord, aanranding
o Vernieling en openbare orde delicten: vandalisme, huisvredebreuk, discriminatie
o Verkeersdelicten: rijden onder invloed, joyriding
o Drugsdelicten: gebruik van harddrugs
 Ernstig delict wanneer er schade toegebracht wordt aan personen of er veel materiële
schade is

,  Gedragsproblemen en gedragsstoornissen zijn geen ontwikkelingsstoornissen,
kinderpsychiatrische stoornissen of opvoedingsproblemen
 Bij ontwikkelingsstoornissen verloopt ontwikkeling in 1 of meer domeinen vertraagd of
verstoord, vertonen wel vaak gedragsproblemen
 Gedragsproblemen  gedragingen van bepaald kind die op bepaald moment in de tijd, door
bepaalde personen uit omgeving van kind in welbepaalde socio-economische en culturele
context opgemerkt en storend, ongewenst of ongewoon worden benoemd

Aandachtspunten bij het omschrijven van gedrags- en emotionele problemen:

 Bij gedrags- en emotionele problemen gaat het vaak over zichtbaar ongewoon of abnormaal
gedrag dat storend kan zijn voor omgeving
 Criteria om waarneembaar gedrag in kaart te brengen:
o Ontwikkelingsperspectief: leeftijd kind, wat past bij leeftijd, kennis hebben van
normale ontwikkeling
o Continuümgedachte: alle kinderen hebben wel eens gedragsproblemen, zicht krijgen
op ernst, duur en frequentie
o Context: zicht krijgen op waar problemen zich voor doen, één situatie of meerdere
situaties
o Informant: persoon die gedragsproblemen meldt, verschil in
persoonlijkheidsfactoren, band met kind
o Andere criteria: leeftijdsadequaat, duur van probleemgedrag, omstandigheden,
socioculturele setting, hoeveelheid en frequentie van problemen, type problemen en
mate van voorkomen van die problemen in populatie, intensiteit van problemen,
verandering van gedrag, situatiegebondenheid
 Aan de hand van criteria ontleden waar gedrag vandaan, proberen gedrag zo objectief
mogelijk in kaart te brengen, alvorens je hypotheses kan formuleren op basis waarvan je kan
begeleiden

Epidemiologie:

 Epidemiologie  studie naar prevalentie en verspreiding van ziekte of toestand in populatie
 Prevalentie  het voorkomen op bepaald moment in tijd van ziekte of toestand in populatie
 Incidentieaantal nieuwe ‘gevallen’ binnen een bepaald tijdsbestek, per aantal personen
 Demografische variabelen die samenhangen met gedragsproblemen:
o Geslacht
o Leeftijd
o Socio-economische status van gezin
 80 % van 3-jarigen vertonen gedragsproblematiek, normaal gedrag
 Vroege starters: gedragsproblemen verdwijnen niet na 3 jaar, geen pauze in
gedragsproblemen, men gaat ervan uit dat problemen op latere leeftijd hardnekkig zijn en
groot risico op ontwikkeling van gedragsstoornissen in puberteit of volwassenheid
 Laatbloeiers: ontwikkelen gedragsproblemen in puberteit, neemt af wanneer puberteit
eindigt of evenveel problemen op latere leeftijd
 Belangrijk om preventief in te grijpen
 Gedrags- en emotionele problemen bij 10 % van 0 tot 18 jaar, maar 2% zoekt hulpverlening
 Gedragsproblemen vaker gesignaleerd bij jongens, tonen vaker externaliserend gedrag,
meisjes meer internaliserend, in puberteit evenveel jongens als meisjes
 Socio-economische status gezin: in lagere klassen risico op gedragsproblemen groter

, Monocausale verklaringsmodellen:

 Etiologie  leer van mogelijke oorzaken
 Oorzaken van gedrags- en emotionele problemen:
o Geen eenduidige oorzaken
o Vroeger: monocausaliteit  gedragsprobleem komt tot uiting omwille van 1
specifieke reden
o Nu: multicausaliteit  meerdere oorzaken van gedragsproblemen
 Algemene aspecten van behandeling:
o Proberen gedragsproblemen te laten verdwijnen, doel: blijvende verandering teweeg
brengen door problemen te verminderen in frequentie, ernst en omvang of
gedragsprobleem hanteerbaar te maken voor kind en omgeving
o Behandelingen dwingen meer respect af wanneer we op basis van wetenschappelijke
elementen weten dat ze werken, langdurige en positieve effecten teweeg brengen
 evidence-based
o Ook stilstaan bij practice-based, vanuit praktijk aangetoond dat behandeling werkt

Biologisch verklaringsmodel:

 Gedrag wordt intern gestuurd door biologische processen
 Steeds belangrijker doordat ontwikkeling in biologische processen kan bepaalt worden door
wetenschappelijk onderzoek
 Verklaring voor gedrag zoeken in samenspel van diverse biologische factoren
 Oorzaken:
o Neuroanatomisch  verklaring geven vanuit structuren van hersenen
o Neurochemisch  samengaan van chemische processen in hersenen die gedrag
beïnvloeden
o Genetica  zoeken of gedragsproblemen erfelijk zijn, onderscheiden welke genen
verantwoordelijk zijn voor gedrag
 Behandeling: farmacotherapie (medicatie)
 In kinderpsychiatrie vaakst vertrekken vanuit biologische invalshoek, specifiek
farmacotherapie, therapieën en ouders betrekken
 Eclecticisme, eclectisch kijken  verschillende denkvormen samensmelten tot iets nieuws,
eigen begeleidingsvorm creëren

Psychoanalyse:

 Freud
 Oorzaak gedragsprobleem intern in psyche gezocht, intrapsychisch:
o Onbewuste conflicten en traumatische ervaringen opgedaan tijdens eerste
levensjaren kunnen ervoor zorgen dat later gedrags- en emotionele problemen
kunnen ontwikkelen
 Begeleiding:
o Intrapsychische conflicten oplossen door waar men zich niet van bewust is, bewust
te maken, door speltechnieken of gesprek analytische technieken
o Zorgen voor inzicht in probleemgedrag
 Model wordt niet meer gebruikt als toonaangevend: kritiek dat dit enkel met jongeren kan
die bepaald begripsniveau hebben

Leertheorie: