Samenvatting Biomedisch Kader

Samenvatting Biomedisch Kader

Bouw en functie van de cel:

 Alle organismen bestaan uit cellen
 Onderlinge verschillen en duidelijke overeenkomsten tussen cellen
 Alle cellen bestaan uit begrenzing  celmembraan en geleiachtige inhoud, in geleiachtige
stof bevinden nucleïnezuren stoffen die belangrijk rol vervullen bij bepalen wat cel kan en
doet  dat is DNA of desoxyribonucleïnezuur

Bouw:

 Eencellige organismen: bacteriën
 Meeste cellen onderdeel van meercellig organisme
 Cellen met dezelfde vorm en functie liggen bij elkaar in weefsel
 Meeste organismen hebben organen voor uitvoeren van speciale taken, organen bestaan uit
verschillende soorten weefsels, meestal verbonden met organenstelsel met eigen taak:
maagdarmstelsel, zenuwstelsel, hormoonstelsel
 Meeste cellen bezitten organellen, nog kleiner moleculen, die bestaan uit meerdere atomen

Celschema:

 Cellen hebben algemeen bouwplan, vertonen
ook verschillen
 Elke cel eigen functie en zo goed mogelijk
aangepast hieraan
 Cellen bevatten cytoplasma omgeven door
celmembraan
 Cytoplasma  bestaat uit grondplasma en
organellen zoals celkern, mitochondriën,
lysosomen
 Plantaardige cellen hebben celwand om
celmembraan en in cytoplasma
bladgroenkorrels, dierlijke cellen geen
celwand en geen bladgroenkorrels
 Grondplasma  geleiachtige vloeistof en
groot aantal eiwitten, vetten, suiker en
mineralen

Plantaardige cel: dierlijke cel:




Celorganellen en hun functie:

 Celorganellen  onderdelen van cel

1

, Vergelijkbaar met organen in lichaam, specifieke functie




 Celkern:
o Alle eukaryote cellen hebben celkern, prokaryote niet
o Celkern bevat chromosomen, worden gekopieerd en aan dochtercellen
doorgegeven, verantwoordelijk voor erfelijke eigenschappen van organisme
o Chromosoom  bestaat uit complex van DNA en eiwitten, als cel niet deelt zijn het
lange dunne draden  chromatine die met microscoop enkel met bepaalde
technieken zichtbaar zijn, bij celdeling rollen draden op tot staafjes
o Binnen kern is nucleolus kernlichaam zichtbaar, aanmaak van ribosomen
o Rond kernplasma zit kernmembraan of dubbelmembraan, bevinden gaatjes
kernporiën hiermee kunnen grote moleculen celkern in en uit
 Mitochondriën:
o In eukaryote cel energie uit voedsel omgezet in ATP of adenosinetrifosfaat, fungeert
als opgeladen accu, worden gemaakt in mitochondriën
o Mitochondriën bestaan uit dubbelmembraan, grondplasma, DNA en veel enzymen
die mogelijk maken energie uit
voedsel om te zetten in ATP
o Bevat grondstoffen voor ATP: ADP en
P
 Ribosomen en ER:
o Informatie uit celkern in cytoplasma
vertaald, ribosomen vertalen
informatie uit celkern in eiwitten
o Ribosomen zelf ook eiwitten, in
celkern informatie opgeslagen om
ribosomen te maken
o In cytoplasma ribosomen losse
bolletjes gebonden aan systeem van membranen  endoplasmatisch reticulum of

2

, ER, staat in verbinding met andere celorganellen en zorgt voor transport van stoffen
binnen cel
o Op Ruw endoplasmatisch reticulum of Ruw-ER veel ribosomen
o Glad-ER weinig ribosomen, veel enzymen
o Enzymen actief in cel kunnen niet werken wanneer ze vrij
ronddrijven in cytoplasma, associatie aangaan met membraan het
glad-ER, voor bv aanmaak van koolhydraten en lipiden
 Golgi-systeem en lysosomen:
o Golgiapparaat  organel bestaat uit op elkaar gestapelde
membranen waaruit door afsnoering blaasjes kunnen ontstaan,
stoffen afkomstig van ER bewerkt en opgeslagen, voor transport van
stoffen  exocytose blaasjes gebruikt
o Golgiapparaat soort fabriek waar allerlei stoffen worden aangevoerd, bewerkt en
afgevoerd, voor bewerking van enzymen
o Lysosomen  blaasjes met enzymen die stoffen kunnen afbreken, versmelten met
voedselvacuolen of inhoud buiten de cel afgeven via proces exocytose
 Cytoskelet:
o Cel krijgt vorm en beweeglijkheid door eiwitdraden die aan celmembraan en
celorganellen vastzitten, eiwitstructuur vormt cyto- of celskelet
o Eiwitdraden van celskelet maken mogelijk sommige cellen lang te maken: bv
zenuwcellen

Functie van cellen:

 Functie cel af te lezen aan uiterlijk
 Uitstulping dient bv om te zwemmen, uitsteeksel kan opname van stoffen als functie hebben,
transporteren van slijm langs oppervlak van cel
 Belangrijk om vorm en functie samen te
bestuderen

Celmembraan:

 Celmembraan vormt grens tussen
cytoplasma en buitenwereld
 Voortdurend uitwisseling van stoffen
tussen grondplasma en omgeving
 Membraan houdt ook stoffen tegen
 Via celmembraan staan cellen in contact
met andere cellen
 Veel eiwitten, spelen rol bij onderscheid
tussen lichaamseigen en lichaamsvreemd
 Cellen kunnen op elkaar reageren, bv
afweerreactie, kan ook reactie zijn tot
gemeenschappelijk doel zoals samentrekken van spiercellen rond darm

Dubbele fosfolipidenlaag:

 Alle membranen in cel bestaan uit dubbele laag fosfolipiden
 In celmembraan bevindt zich ook eiwitten en cholesterol



3

,  Fosfolipiden  bestaan uit glycerolmolecuul met twee vetzuren, fosfaatgroep en aminozuur
(choline)
 De choline en fosfaat zijn hydrofiel  water aantrekken en vet afstoten
 Vetzuren zijn hydrofoob  water afstoten en vet aantrekken

Membraaneiwitten:

 In plasmamembraan verschillende eiwitten, meeste
overspannen breedte van plasmamembraan
 Andere membraaneiwitten gedeeltelijk in fosfolipide
dubbellaag van membraan ingebed of losjes aan binnen of
buitenoppervlak ervan gebonden
 Kunnen fungeren als receptoren, kanalen, dragerstoffen of als
herkenning
 Receptoreiwitten  gevoelig voor specifieke extracellulaire
stoffen die aan eiwitten binden waardoor activiteit cel wordt
gewijzigd bv: door binding hormoon insuline gaan cellen meer
glucosemoleculen per tijdseenheid opnemen
 Kanaaleiwitten  maken mogelijk dat water, ionen en andere
opgeloste stoffen het vetgedeelte van membraan kunnen
omzeilen bv: verplaatsing van calciumiconen door kanalen is noodzakelijk voor
spiersamentrekking en voortgeleiding van zenuwimpulsen
 Dragereiwitten  binden aan opgeloste stoffen en vervoeren deze door plasmamembraan ,
soms wel soms geen energie nodig bv: dragereiwitten brengen natrium- en kaliumionen cel
uit
 Herkenningseiwitten  maken aan immuunsysteem kenbaar of cel wel of niet lichaamseigen
is en of deze afwijkend of gezond is

Transportfunctie van celmembraan:

 Doorlaatbaarheid of permeabiliteit van plasmamembraan is eigenschap die bepaalt welke
stoffen het cytoplasma in of uit kunnen gaan
 Impermeabel  kan niet door membraan heen
 Permeabel  alle stoffen zonder problemen door membraan passeren
 Celmembranen zijn selectief permeabel, sommige stoffen vrij passeren en anderen
tegengehouden, wordt bepaald door omvang, elektrische lading, vorm molecuul en
oplosbaarheid van stof in vet, door combinatie van deze factoren
 Verplaatsing stof door membraan kan passief of actief zijn
 Passieve processen  ionen en moleculen door plasmamembraan getransporteerd zonder
dat cel energie kost
 Actief transport  kost cel energie, in vorm van ATP

Passief transport:

 Diffusie :
o Ionen en moleculen voortdurend in beweging, op hun weg botsen ze tegen elkaar of
obstakels
o Diffusie  netto verplaatsing van moleculen met relatief hoge concentratie (veel
botsingen) naar relatief lage concentratie (minder botsingen)



4