Godsdienst
Inhoud
Deel 1: fundamenten van het leerplan Rooms-Katholieke godsdienst...................................................3
1. Visie op het vak Rooms-Katholieke godsdienst..............................................................................3
1.1 Kort historische achtergrond....................................................................................................3
1.2 Kinderen in een complexe wereld............................................................................................3
1.3 Integratie en impact.................................................................................................................4
1.4 Een schoolvak...........................................................................................................................4
1.5 Doel van de godsdienstles........................................................................................................4
1.6 Inhoud van de godsdienstles....................................................................................................4
1.7 Een communicatieproces..........................................................................................................4
1.8 Actieve deelname.....................................................................................................................5
1.9 Een moeilijk en dubbel opdracht..............................................................................................5
2. Het kind in zijn levensbeschouwelijke en religieuze groei..............................................................6
2.1 Geloven is participatief geheugen............................................................................................6
2.2 Uitgroeien tot een gelovig persoon: drievoudige structuur......................................................6
2.3 Van kleuter naar lager..............................................................................................................7
3. Levensbeschouwelijke communicatie vanuit levensvragen............................................................7
3.1 Fundamentele levensvragen.....................................................................................................7
3.2 Het levensbeschouwelijk gesprek aangaan..............................................................................8
4. opbouw van het leerplan rooms-katholieke godsdienst: een eerste aanzet (zie canvas).............10
4.1 Drie fundamenten als basis (leerplan p. 15 – 38)....................................................................10
4.2 Componenten van groei........................................................................................................10
4.3 Levensvragen per component................................................................................................11
4.4 Twaalf onderwerpen per cyclus..............................................................................................11
Deel 2: de Bijbel....................................................................................................................................12
1. Situering in het leerplan rooms – katholieke godsdienst..............................................................12
2. De Bijbel: een boek om van te leven............................................................................................12
2.1 Een verzameling van boeken..................................................................................................12
2.1.2 Opbouw en canon van de Bijbel..........................................................................................13
2.2 Een boek dat anders is dan andere boeken................................................................................15
2.2.1 De bijbel is veelzijdig............................................................................................................15
2.2.2 De Bijbel is een gegroeid geschrift.......................................................................................15
2.2.3 De Bijbel is het heilige Schrift...............................................................................................15
1
, 2.2.4 De Bijbel vertelt van toen, voor nu en straks.......................................................................15
2.2.5 De Bijbel vertelt op een eigen wijze.....................................................................................15
2.3 De Bijbel lezen is voortdurend interpreteren.............................................................................16
2.3.1 Hermeneutiek......................................................................................................................16
2.3.2 Het geopenbaarde woord van God......................................................................................16
2.3.3 Een symbolische, hermeneutisch Bijbellezing.....................................................................16
3 Vier grote verhalen: Jozef, Mozes, Elia en Paulus..........................................................................17
3.1 situering in het leerplan rooms-katholieke godsdienst...........................................................17
3.2 De geloofsgeschiedenis van het Oude testament...................................................................18
3.3 het verhaal van Jozef..............................................................................................................20
3.4 Het verhaal van Mozes...........................................................................................................21
3.5 Het verhaal van Elia................................................................................................................24
3.6 Het verhaal van Paulus...........................................................................................................25
Deel 3: Lichtjes, verhalen, symbolen: feesten is van alle tijden............................................................26
1. Feest vieren..................................................................................................................................26
1.1 Vieren, vandaag en morgen....................................................................................................26
1.2 Oorsprong van vieren.............................................................................................................27
1.3 Betekenis van vieren...............................................................................................................27
1.4 Een eigen taalspel...................................................................................................................28
1.5 Mijlpalen in het leven.............................................................................................................28
1.6 Crisis en opleving....................................................................................................................28
1.7 De waarde van vieren op school.............................................................................................28
2. Symbolen en rituelen....................................................................................................................29
2.1 Situering in het leerplan rooms – katholieke godsdienst........................................................29
2.2 Een symbool zegt zoveel meer….............................................................................................29
2.3 Teken of symbool....................................................................................................................29
2.4 Ritueel van het licht................................................................................................................30
2.5 Christendom en symboliek.....................................................................................................30
2.6 Islam en symboliek.................................................................................................................30
2.7 Jodendom en symboliek.........................................................................................................30
2.8 Symboliek in andere godsdiensten.........................................................................................30
2.9 Symbooldidactiek...................................................................................................................31
3. Liturgisch en pastoraal jaar...........................................................................................................31
3.1 Situering in het leerplan rooms – katholieke godsdienst........................................................31
3.2 Het ene jaar is het andere niet …............................................................................................32
3.3 Feesten: het jaar rond.............................................................................................................33
2
, 4. Sacramenten.................................................................................................................................34
4.1 Een stapje dichter bij God.......................................................................................................34
4.2 De zeven sacramenten............................................................................................................35
Deel 4: Helden! Mensen die de wereld mooier maken........................................................................36
1. De goede doen..............................................................................................................................36
1.1 Een beetje held zijn.................................................................................................................36
1.2 Situering in het leerplan rooms-katholieke godsdienst..........................................................37
2. Waarom zij helden waren.............................................................................................................37
2.1 Mahatma Gandhi....................................................................................................................37
2.2 Nelson Mandela......................................................................................................................37
2.3 Moeder Teresa........................................................................................................................37
2.4 Pater Damiaan........................................................................................................................37
2.5 Martin Luther King en Barack Obama.....................................................................................38
Deel 5: Kerk en andere gemeenschappen............................................................................................38
1. Bewogen en zoekende mensen vinden elkaar..............................................................................38
1.1 Situering in het leerplan rooms-katholieke godsdienst..........................................................38
1.2 Het belang van een geloofsgemeenschap..............................................................................38
2. De rooms-katholieke kerk.............................................................................................................38
2.1 Geografische structuur...........................................................................................................38
2.2 Van leek tot paus....................................................................................................................38
2.3 Het kerkgebouw.....................................................................................................................39
Deel 1: fundamenten van het leerplan Rooms-
Katholieke godsdienst
1. Visie op het vak Rooms-Katholieke godsdienst
1.1 Kort historische achtergrond.
Vroeger was godsdienst een echte cathecheseles, het maakte van jouw een betere Christen. Het was
vooral vanbuiten leren.
Vanaf 2004 werd het leerplan verplicht en aangepast. Het leerplan wordt steeds bijgewerkt zodat het
zich aanpast aan de hedendaagse context en noden. Pas is er ‘Interlevensbeschouwelijk
competenties op school’ aan toegevoegd.
1.2 Kinderen in een complexe wereld
De kinderen leven in een geseculariseerde en gepluraliseerde wereld. Het vak godsdienst sluit dus
niet meer aan bij de achtergrond en leefwereld van de kinderen.
Groeiende verscheidenheid EN groeiende uniformisering en globalisering (alles wordt aan alles
gelijk).
De mensen zijn steeds opzoek en de verschillende godsdiensten leven heel dicht bij elkaar. Dit maakt
het ook voor kinderen heel moeilijk en ingewikkeld.
3
, Godsdienst onderwijs vraagt dus een dynamische visie en een grote professionaliteit.
1.3 Integratie en impact
Alles wat je vertelt komt bij elk kind heel anders binnen, ze hebben een andere achtergrond.
Door de verscheidenheid krijgt elk kind andere doelen.
bv. Katholieke kinderen gaan verdiepen in het Christendom, niet-Katholieke kinderen moeten
alleen maar kennismaken met het Christendom.
Op basis hiervan, verbreden alle leerlingen hun blik. Maar het Christendom blijft het uitgangspunt.
1.4 Een schoolvak
Doel van school: de leerlingen laten groeien als mens.
Doel godsdienst: de leerlingen laten groeien op levensbeschouwelijk en/of religieus vlak. Het wil de
mens helpen te zoeken naar de zin van het leven. Godsdienst is niet alleen kennis overgeven maar
ook de mens veranderen in zijn denken en kunnen.
1.5 Doel van de godsdienstles
De leerlingen begeleiden in hun levensbeschouwelijk en religieuze groei, ongeacht de traditie waarin
het kind staat. De leerkracht begeleidt hen in dit proces.
Met Christendom in de hoofdrol.
! Doel is niet bekeren tot het Christendom, maar kennismaken/verdiepen in het Christendom.
1.6 Inhoud van de godsdienstles
Er zijn drie delen die altijd aanwezig zijn in een godsdienstles:
1) De ervaringen van de leerlingen:
Aansluiten bij de leefwereld, motiveer de leerlingen, maar blijf hier niet in hangen! Ga
verder.
2) Het Christelijke verhaal:
= de rode draad doorheen de lessen.
In de verhalen staan ervaringen van mensen.
Ze moeten Jezus leren kennen in zijn liefde, dienstbaarheid,…
! Dit zijn niet altijd Bijbelverhalen.
3) Het gesprek met andere godsdiensten en levensbeschouwingen:
Je betrekt/vergelijkt met andere godsdiensten, vertrek altijd vanuit het Christendom en ga
dan naar andere godsdiensten. (als je geen moslims in de klas hebt, zal de Islam een kleinere
rol spelen.) DE DIALOOG
1.7 Een communicatieproces
Communicatie in de godsdienst les is een methode, een aanpak. En communicatie is de inhoud van
het leerproces. Communicatie biedt een wisselwerking tussen de leerlingen-leerkracht-leerinhoud.
Hoofd: iets bijleren
Hart: bekoren, inspireren
Handen: zelf laten beleven
Als leerkracht leidt je het gesprek en betrek je alle godsdiensten (afhankelijk van de diversiteit van de
klas).
4
Inhoud
Deel 1: fundamenten van het leerplan Rooms-Katholieke godsdienst...................................................3
1. Visie op het vak Rooms-Katholieke godsdienst..............................................................................3
1.1 Kort historische achtergrond....................................................................................................3
1.2 Kinderen in een complexe wereld............................................................................................3
1.3 Integratie en impact.................................................................................................................4
1.4 Een schoolvak...........................................................................................................................4
1.5 Doel van de godsdienstles........................................................................................................4
1.6 Inhoud van de godsdienstles....................................................................................................4
1.7 Een communicatieproces..........................................................................................................4
1.8 Actieve deelname.....................................................................................................................5
1.9 Een moeilijk en dubbel opdracht..............................................................................................5
2. Het kind in zijn levensbeschouwelijke en religieuze groei..............................................................6
2.1 Geloven is participatief geheugen............................................................................................6
2.2 Uitgroeien tot een gelovig persoon: drievoudige structuur......................................................6
2.3 Van kleuter naar lager..............................................................................................................7
3. Levensbeschouwelijke communicatie vanuit levensvragen............................................................7
3.1 Fundamentele levensvragen.....................................................................................................7
3.2 Het levensbeschouwelijk gesprek aangaan..............................................................................8
4. opbouw van het leerplan rooms-katholieke godsdienst: een eerste aanzet (zie canvas).............10
4.1 Drie fundamenten als basis (leerplan p. 15 – 38)....................................................................10
4.2 Componenten van groei........................................................................................................10
4.3 Levensvragen per component................................................................................................11
4.4 Twaalf onderwerpen per cyclus..............................................................................................11
Deel 2: de Bijbel....................................................................................................................................12
1. Situering in het leerplan rooms – katholieke godsdienst..............................................................12
2. De Bijbel: een boek om van te leven............................................................................................12
2.1 Een verzameling van boeken..................................................................................................12
2.1.2 Opbouw en canon van de Bijbel..........................................................................................13
2.2 Een boek dat anders is dan andere boeken................................................................................15
2.2.1 De bijbel is veelzijdig............................................................................................................15
2.2.2 De Bijbel is een gegroeid geschrift.......................................................................................15
2.2.3 De Bijbel is het heilige Schrift...............................................................................................15
1
, 2.2.4 De Bijbel vertelt van toen, voor nu en straks.......................................................................15
2.2.5 De Bijbel vertelt op een eigen wijze.....................................................................................15
2.3 De Bijbel lezen is voortdurend interpreteren.............................................................................16
2.3.1 Hermeneutiek......................................................................................................................16
2.3.2 Het geopenbaarde woord van God......................................................................................16
2.3.3 Een symbolische, hermeneutisch Bijbellezing.....................................................................16
3 Vier grote verhalen: Jozef, Mozes, Elia en Paulus..........................................................................17
3.1 situering in het leerplan rooms-katholieke godsdienst...........................................................17
3.2 De geloofsgeschiedenis van het Oude testament...................................................................18
3.3 het verhaal van Jozef..............................................................................................................20
3.4 Het verhaal van Mozes...........................................................................................................21
3.5 Het verhaal van Elia................................................................................................................24
3.6 Het verhaal van Paulus...........................................................................................................25
Deel 3: Lichtjes, verhalen, symbolen: feesten is van alle tijden............................................................26
1. Feest vieren..................................................................................................................................26
1.1 Vieren, vandaag en morgen....................................................................................................26
1.2 Oorsprong van vieren.............................................................................................................27
1.3 Betekenis van vieren...............................................................................................................27
1.4 Een eigen taalspel...................................................................................................................28
1.5 Mijlpalen in het leven.............................................................................................................28
1.6 Crisis en opleving....................................................................................................................28
1.7 De waarde van vieren op school.............................................................................................28
2. Symbolen en rituelen....................................................................................................................29
2.1 Situering in het leerplan rooms – katholieke godsdienst........................................................29
2.2 Een symbool zegt zoveel meer….............................................................................................29
2.3 Teken of symbool....................................................................................................................29
2.4 Ritueel van het licht................................................................................................................30
2.5 Christendom en symboliek.....................................................................................................30
2.6 Islam en symboliek.................................................................................................................30
2.7 Jodendom en symboliek.........................................................................................................30
2.8 Symboliek in andere godsdiensten.........................................................................................30
2.9 Symbooldidactiek...................................................................................................................31
3. Liturgisch en pastoraal jaar...........................................................................................................31
3.1 Situering in het leerplan rooms – katholieke godsdienst........................................................31
3.2 Het ene jaar is het andere niet …............................................................................................32
3.3 Feesten: het jaar rond.............................................................................................................33
2
, 4. Sacramenten.................................................................................................................................34
4.1 Een stapje dichter bij God.......................................................................................................34
4.2 De zeven sacramenten............................................................................................................35
Deel 4: Helden! Mensen die de wereld mooier maken........................................................................36
1. De goede doen..............................................................................................................................36
1.1 Een beetje held zijn.................................................................................................................36
1.2 Situering in het leerplan rooms-katholieke godsdienst..........................................................37
2. Waarom zij helden waren.............................................................................................................37
2.1 Mahatma Gandhi....................................................................................................................37
2.2 Nelson Mandela......................................................................................................................37
2.3 Moeder Teresa........................................................................................................................37
2.4 Pater Damiaan........................................................................................................................37
2.5 Martin Luther King en Barack Obama.....................................................................................38
Deel 5: Kerk en andere gemeenschappen............................................................................................38
1. Bewogen en zoekende mensen vinden elkaar..............................................................................38
1.1 Situering in het leerplan rooms-katholieke godsdienst..........................................................38
1.2 Het belang van een geloofsgemeenschap..............................................................................38
2. De rooms-katholieke kerk.............................................................................................................38
2.1 Geografische structuur...........................................................................................................38
2.2 Van leek tot paus....................................................................................................................38
2.3 Het kerkgebouw.....................................................................................................................39
Deel 1: fundamenten van het leerplan Rooms-
Katholieke godsdienst
1. Visie op het vak Rooms-Katholieke godsdienst
1.1 Kort historische achtergrond.
Vroeger was godsdienst een echte cathecheseles, het maakte van jouw een betere Christen. Het was
vooral vanbuiten leren.
Vanaf 2004 werd het leerplan verplicht en aangepast. Het leerplan wordt steeds bijgewerkt zodat het
zich aanpast aan de hedendaagse context en noden. Pas is er ‘Interlevensbeschouwelijk
competenties op school’ aan toegevoegd.
1.2 Kinderen in een complexe wereld
De kinderen leven in een geseculariseerde en gepluraliseerde wereld. Het vak godsdienst sluit dus
niet meer aan bij de achtergrond en leefwereld van de kinderen.
Groeiende verscheidenheid EN groeiende uniformisering en globalisering (alles wordt aan alles
gelijk).
De mensen zijn steeds opzoek en de verschillende godsdiensten leven heel dicht bij elkaar. Dit maakt
het ook voor kinderen heel moeilijk en ingewikkeld.
3
, Godsdienst onderwijs vraagt dus een dynamische visie en een grote professionaliteit.
1.3 Integratie en impact
Alles wat je vertelt komt bij elk kind heel anders binnen, ze hebben een andere achtergrond.
Door de verscheidenheid krijgt elk kind andere doelen.
bv. Katholieke kinderen gaan verdiepen in het Christendom, niet-Katholieke kinderen moeten
alleen maar kennismaken met het Christendom.
Op basis hiervan, verbreden alle leerlingen hun blik. Maar het Christendom blijft het uitgangspunt.
1.4 Een schoolvak
Doel van school: de leerlingen laten groeien als mens.
Doel godsdienst: de leerlingen laten groeien op levensbeschouwelijk en/of religieus vlak. Het wil de
mens helpen te zoeken naar de zin van het leven. Godsdienst is niet alleen kennis overgeven maar
ook de mens veranderen in zijn denken en kunnen.
1.5 Doel van de godsdienstles
De leerlingen begeleiden in hun levensbeschouwelijk en religieuze groei, ongeacht de traditie waarin
het kind staat. De leerkracht begeleidt hen in dit proces.
Met Christendom in de hoofdrol.
! Doel is niet bekeren tot het Christendom, maar kennismaken/verdiepen in het Christendom.
1.6 Inhoud van de godsdienstles
Er zijn drie delen die altijd aanwezig zijn in een godsdienstles:
1) De ervaringen van de leerlingen:
Aansluiten bij de leefwereld, motiveer de leerlingen, maar blijf hier niet in hangen! Ga
verder.
2) Het Christelijke verhaal:
= de rode draad doorheen de lessen.
In de verhalen staan ervaringen van mensen.
Ze moeten Jezus leren kennen in zijn liefde, dienstbaarheid,…
! Dit zijn niet altijd Bijbelverhalen.
3) Het gesprek met andere godsdiensten en levensbeschouwingen:
Je betrekt/vergelijkt met andere godsdiensten, vertrek altijd vanuit het Christendom en ga
dan naar andere godsdiensten. (als je geen moslims in de klas hebt, zal de Islam een kleinere
rol spelen.) DE DIALOOG
1.7 Een communicatieproces
Communicatie in de godsdienst les is een methode, een aanpak. En communicatie is de inhoud van
het leerproces. Communicatie biedt een wisselwerking tussen de leerlingen-leerkracht-leerinhoud.
Hoofd: iets bijleren
Hart: bekoren, inspireren
Handen: zelf laten beleven
Als leerkracht leidt je het gesprek en betrek je alle godsdiensten (afhankelijk van de diversiteit van de
klas).
4
