Examen basismethodieken 1
Inhoudsopgave
Social Casework in de 21ste eeuw.................................................................................................................... 4
Ten geleide. Taken voor de 21ste eeuw............................................................................................................ 4
Hoofdstuk 1. Welke woorden gebruiken sociaal werkers?..............................................................................6
Hoofdstuk 2. Welke waarden inspireren en sturen social casework?..............................................................7
2.1 De internationale definitie als vertrekpunt....................................................................................................7
2.2 Een gewijzigde maatschappelijke context.....................................................................................................7
2.3 Waarden in het sociaal werk vroeger en nu..................................................................................................8
2.4 Waarden in het sociaal werk..........................................................................................................................9
2.5 Vragen en opdrachten i.v.m waarden..........................................................................................................10
Hoofdstuk 3. Hoe verloopt het proces (niet) in social casework?...................................................................11
3.1 Inleidende begrippen....................................................................................................................................11
3.2 Op zoek naar een werkbaar procesmodel....................................................................................................12
3.3 EDDA: een nieuwe naam voor een bekende verhaalsvorm.........................................................................13
3.4 De EDDA- actoren in het proce: what’s in a name?.....................................................................................13
3.5 De relatie als voedingsbodem of vehikel voor het proces............................................................................16
3.6 Nuttige procesinstrumenten........................................................................................................................17
3.6.1 Stroomdiagram.....................................................................................................................................17
3.7 Vragen en opdrachten ivm proces...............................................................................................................17
Hoofdstuk 4. Exploreren in het social casework............................................................................................ 19
4.1 Inleiding........................................................................................................................................................19
4.2 Wat is exploreren?.......................................................................................................................................19
4.3 Exploratie als proces....................................................................................................................................19
4.3.1 EDDA- actoren in het exploratieproces................................................................................................19
4.3.2 Fasen in het exploratieproces..............................................................................................................21
4.3.3 Exploreren in de proloog......................................................................................................................21
4.3.4 Exploreren tijdens het onthaal.............................................................................................................21
4.3.5 Exploreren tijdens de aanmelding........................................................................................................22
4.3.6 Exploreren tijdens het intakegesprek...................................................................................................23
4.3.7 Exploreren op andere procesmomenten.............................................................................................25
4.4Exploreren als vaardigheid............................................................................................................................25
4.4.1 De explorerende taal van de intake.....................................................................................................25
4.4.2 Balancerende duo’s..............................................................................................................................25
4.5 Nuttige exploratie- instrumenten.................................................................................................................26
4.5.1 Exploratiechecklist (p.110)...................................................................................................................26
4.5.2 Aanmeldingsformulier..........................................................................................................................26
4.5.3 intakeformulier.....................................................................................................................................26
4.5.4 Life- eventlijn........................................................................................................................................26
1
, 4.5.5 Ecogram................................................................................................................................................26
4.5.6 Genogram.............................................................................................................................................26
4.6 Vragen en opdrachten ivm exploreren.........................................................................................................27
Hoofdstuk 5. Dialogisch diagnosticeren in het social casework.....................................................................29
5.1 Inleiding........................................................................................................................................................29
5.2 Wat is dialogisch diagnosticeren?................................................................................................................29
5.2.1 Probleemanalyse, diagnosestelling en indicatiestelling.......................................................................29
5.2.2 Dialogisch diagnosticeren.....................................................................................................................30
5.3 Dialogisch diagnosticeren als proces...........................................................................................................31
5.3.1 EDDA- actoren in het dialogisch diagnostisch proces..........................................................................31
5.3.2 Een dialoog met de cliënt en zijn omgeving.........................................................................................31
5.3.3 Een dialoog met de social caseworker.................................................................................................32
5.3.4 Een dialoog met de organisatie............................................................................................................32
5.3.5 Een dialoog met de verwijzer...............................................................................................................33
5.3.6 Een dialoog met de maatschappelijke context....................................................................................33
5.3.7 Een dialoog met theorieën en referentiekaders..................................................................................34
5.4 Dialogisch diagnosticeren als vaardigheid...................................................................................................36
5.4.1 Inleiding................................................................................................................................................36
5.4.2 Inzicht krijgen en bijbrengen als vaardigheid.......................................................................................36
5.4.3 Uitzicht krijgen en geven op gewenste verandering............................................................................38
5.4.4 Vooruitzicht ontwikkelen op gerichte actie..........................................................................................39
5.5 Vragen en opdrachten ivm dialogisch diagnosticeren.................................................................................40
Hoofdstuk 6. Actie in het social casework..................................................................................................... 43
6.1 Inleiding 6.2 Wat is actie?............................................................................................................................43
6.2.1 Begripsomschrijving..............................................................................................................................43
6.2.2 Uitgangspunten....................................................................................................................................43
6.3 Actie als proces.............................................................................................................................................44
6.3.1 EDDA- actoren in het actieproces.........................................................................................................44
6.3.2 Een keuzeproces van strategieën.........................................................................................................45
6.3.3 Proces met de cliënt en/ of omgeving..................................................................................................46
6.3.4 Een keuzeproces in kerntaken..............................................................................................................46
6.3.5 Actie is een proces dat balanceert tussen draaglast en draagkracht...................................................49
6.3.6 Een proces dat balanceert tussen autonomie en verbondenheid.......................................................49
6.4 Actie als vaardigheid....................................................................................................................................50
6.4.1 Ondersteunende vaardigheden............................................................................................................50
6.4.2 Direct beïnvloede vaardigheden..........................................................................................................51
6.4.3 Beschrijvende en ventilerende vaardigheden......................................................................................52
6.4.4 Inzicht bijbrengende of reflectieve vaardigheden................................................................................52
6.4.5 Signalerende vaardigheden..................................................................................................................53
6.4.6 Managementvaardigheden..................................................................................................................54
6.4.7 Creatieve vaardigheden........................................................................................................................54
6.5 Nuttige actie- instrumenten.........................................................................................................................55
6.5.1 Actiechecklist........................................................................................................................................55
6.5.2 Ecogram en genogram..........................................................................................................................55
6.5.3 Huiswerkopdrachten............................................................................................................................55
6.6 ‘A’- uitdagingen voor de EDDA- actoren......................................................................................................55
6.7 Vragen en opdrachten ivm actie..................................................................................................................56
Contextuele hulpverlening........................................................................................................................... 60
2
,Hoofdstuk 1. Het begrip context................................................................................................................... 60
1.1 Inleiding........................................................................................................................................................60
1.2 De context....................................................................................................................................................60
1.3 Genogrammen.............................................................................................................................................60
1.4 Overdracht binnen families..........................................................................................................................61
1.4.1 Erfelijke aanleg......................................................................................................................................61
1.4.2 Sociale omgevingsfactoren...................................................................................................................61
1.4.3 Gewoonten en gebruiken.....................................................................................................................61
1.4.4 Normen en waarden.............................................................................................................................61
1.5 Ten slotte......................................................................................................................................................61
Hoofdstuk 2. Relationele ethiek en de vier dimensies...................................................................................62
2.1 Inleiding........................................................................................................................................................62
2.2 Geven en ontvangen....................................................................................................................................62
2.3 De vier dimensies van de relationele werkelijkheid.....................................................................................63
2.3.1 Eerste dimensie: de feiten....................................................................................................................64
2.3.2 Tweede dimensie: psychologie.............................................................................................................64
2.3.3 Derde dimensie: interacties..................................................................................................................64
2.3.4 Vierde dimensie: relationele ethiek.....................................................................................................64
2.3.5 De samenhang tussen de vier dimensies.............................................................................................65
2.4 Ten slotte......................................................................................................................................................65
Hoofdstuk 3. Erkenning................................................................................................................................ 66
3.1 Inleiding........................................................................................................................................................66
3.2 Erkenning van onrecht.................................................................................................................................66
3.3 Erkenning van de verdienste........................................................................................................................66
3.4 Erkenning vanuit de context.........................................................................................................................66
3.5 Ten slotte......................................................................................................................................................67
Hoofdstuk 4. De dialoog............................................................................................................................... 68
4.1 Inleiding........................................................................................................................................................68
4.2 De dialoog....................................................................................................................................................68
4.3 Het gebruik van hulpbronnen.......................................................................................................................68
4.4 Mogelijke vragen..........................................................................................................................................68
4.5 Ontschuldigen..............................................................................................................................................69
4.6 Ten slotte......................................................................................................................................................69
Hoofdstuk 5. Intergenerationele verbondenheid.......................................................................................... 70
5.1 Inleiding........................................................................................................................................................70
5.2 Meerdere generaties....................................................................................................................................70
5.3 De historiciteit van de problematiek............................................................................................................70
5.4 Familie- erfgoed: legaten en delegaten.......................................................................................................70
5.4.1 Legaten.................................................................................................................................................70
5.4.2 Delegaten..............................................................................................................................................71
5.5 Ten slotte......................................................................................................................................................71
3
, Hoofdstuk 6. Meerzijdig gerichte partijdigheid.............................................................................................72
6.1 Inleiding........................................................................................................................................................72
6.2 Meerzijdig gerichte partijdigheid.................................................................................................................72
6.3 Mogelijke valkuilen......................................................................................................................................72
6.4 Ten slotte......................................................................................................................................................72
Hoofdstuk 7. Het begrip loyaliteit................................................................................................................. 73
7.1 Inleiding........................................................................................................................................................73
7.2 Existentiële loyaliteit....................................................................................................................................73
7.3 Verworven loyaliteit.....................................................................................................................................74
7.4 Gespleten loyaliteit......................................................................................................................................74
7.5 Loyaliteitsconflicten.....................................................................................................................................74
7.6 Onzichtbare loyaliteit...................................................................................................................................75
7.7 Over-loyaal zijn.............................................................................................................................................75
7.8 Ten slotte......................................................................................................................................................75
7.9 Aanvullend....................................................................................................................................................76
Hoofdstuk 8. Passend en niet- passend geven.............................................................................................. 79
8.1 Inleiding........................................................................................................................................................79
8.2 Het belang van geven...................................................................................................................................79
8.3 Passend geven..............................................................................................................................................79
8.4 Niet- passend geven.....................................................................................................................................79
8.5 Vormen van destructieve parentificatie.......................................................................................................79
8.5.1 Het kind als ouder.................................................................................................................................80
8.5.2 Het kind als ouder van de ouder..........................................................................................................80
8.5.3 Het kind als partner..............................................................................................................................80
8.5.4 Het perfecte kind..................................................................................................................................80
8.5.5 De zondebok.........................................................................................................................................81
8.5.6 Het kind dat kind moet blijven.............................................................................................................81
8.6 Ten slotte......................................................................................................................................................81
Social Casework in de 21ste eeuw
Ten geleide. Taken voor de 21ste eeuw
• Eclectische benadering
keuzes maken uit verschillende kaders, niet vasthouden aan één kader, nieuwe
maatschappelijke visies, maatschappelijk werk past zich hieraan aan.
• Dilemma’s zo oud als MW zelf
• Het gaat om de relatie tussen zorgen en activeren,
moeten we enkel zorgen voor mensen die minder mogelijkheden hebben of
moeten we ze ook activeren?
• tussen emanciperen en disciplineren
• en tussen materiële en immateriële hulp
4
Inhoudsopgave
Social Casework in de 21ste eeuw.................................................................................................................... 4
Ten geleide. Taken voor de 21ste eeuw............................................................................................................ 4
Hoofdstuk 1. Welke woorden gebruiken sociaal werkers?..............................................................................6
Hoofdstuk 2. Welke waarden inspireren en sturen social casework?..............................................................7
2.1 De internationale definitie als vertrekpunt....................................................................................................7
2.2 Een gewijzigde maatschappelijke context.....................................................................................................7
2.3 Waarden in het sociaal werk vroeger en nu..................................................................................................8
2.4 Waarden in het sociaal werk..........................................................................................................................9
2.5 Vragen en opdrachten i.v.m waarden..........................................................................................................10
Hoofdstuk 3. Hoe verloopt het proces (niet) in social casework?...................................................................11
3.1 Inleidende begrippen....................................................................................................................................11
3.2 Op zoek naar een werkbaar procesmodel....................................................................................................12
3.3 EDDA: een nieuwe naam voor een bekende verhaalsvorm.........................................................................13
3.4 De EDDA- actoren in het proce: what’s in a name?.....................................................................................13
3.5 De relatie als voedingsbodem of vehikel voor het proces............................................................................16
3.6 Nuttige procesinstrumenten........................................................................................................................17
3.6.1 Stroomdiagram.....................................................................................................................................17
3.7 Vragen en opdrachten ivm proces...............................................................................................................17
Hoofdstuk 4. Exploreren in het social casework............................................................................................ 19
4.1 Inleiding........................................................................................................................................................19
4.2 Wat is exploreren?.......................................................................................................................................19
4.3 Exploratie als proces....................................................................................................................................19
4.3.1 EDDA- actoren in het exploratieproces................................................................................................19
4.3.2 Fasen in het exploratieproces..............................................................................................................21
4.3.3 Exploreren in de proloog......................................................................................................................21
4.3.4 Exploreren tijdens het onthaal.............................................................................................................21
4.3.5 Exploreren tijdens de aanmelding........................................................................................................22
4.3.6 Exploreren tijdens het intakegesprek...................................................................................................23
4.3.7 Exploreren op andere procesmomenten.............................................................................................25
4.4Exploreren als vaardigheid............................................................................................................................25
4.4.1 De explorerende taal van de intake.....................................................................................................25
4.4.2 Balancerende duo’s..............................................................................................................................25
4.5 Nuttige exploratie- instrumenten.................................................................................................................26
4.5.1 Exploratiechecklist (p.110)...................................................................................................................26
4.5.2 Aanmeldingsformulier..........................................................................................................................26
4.5.3 intakeformulier.....................................................................................................................................26
4.5.4 Life- eventlijn........................................................................................................................................26
1
, 4.5.5 Ecogram................................................................................................................................................26
4.5.6 Genogram.............................................................................................................................................26
4.6 Vragen en opdrachten ivm exploreren.........................................................................................................27
Hoofdstuk 5. Dialogisch diagnosticeren in het social casework.....................................................................29
5.1 Inleiding........................................................................................................................................................29
5.2 Wat is dialogisch diagnosticeren?................................................................................................................29
5.2.1 Probleemanalyse, diagnosestelling en indicatiestelling.......................................................................29
5.2.2 Dialogisch diagnosticeren.....................................................................................................................30
5.3 Dialogisch diagnosticeren als proces...........................................................................................................31
5.3.1 EDDA- actoren in het dialogisch diagnostisch proces..........................................................................31
5.3.2 Een dialoog met de cliënt en zijn omgeving.........................................................................................31
5.3.3 Een dialoog met de social caseworker.................................................................................................32
5.3.4 Een dialoog met de organisatie............................................................................................................32
5.3.5 Een dialoog met de verwijzer...............................................................................................................33
5.3.6 Een dialoog met de maatschappelijke context....................................................................................33
5.3.7 Een dialoog met theorieën en referentiekaders..................................................................................34
5.4 Dialogisch diagnosticeren als vaardigheid...................................................................................................36
5.4.1 Inleiding................................................................................................................................................36
5.4.2 Inzicht krijgen en bijbrengen als vaardigheid.......................................................................................36
5.4.3 Uitzicht krijgen en geven op gewenste verandering............................................................................38
5.4.4 Vooruitzicht ontwikkelen op gerichte actie..........................................................................................39
5.5 Vragen en opdrachten ivm dialogisch diagnosticeren.................................................................................40
Hoofdstuk 6. Actie in het social casework..................................................................................................... 43
6.1 Inleiding 6.2 Wat is actie?............................................................................................................................43
6.2.1 Begripsomschrijving..............................................................................................................................43
6.2.2 Uitgangspunten....................................................................................................................................43
6.3 Actie als proces.............................................................................................................................................44
6.3.1 EDDA- actoren in het actieproces.........................................................................................................44
6.3.2 Een keuzeproces van strategieën.........................................................................................................45
6.3.3 Proces met de cliënt en/ of omgeving..................................................................................................46
6.3.4 Een keuzeproces in kerntaken..............................................................................................................46
6.3.5 Actie is een proces dat balanceert tussen draaglast en draagkracht...................................................49
6.3.6 Een proces dat balanceert tussen autonomie en verbondenheid.......................................................49
6.4 Actie als vaardigheid....................................................................................................................................50
6.4.1 Ondersteunende vaardigheden............................................................................................................50
6.4.2 Direct beïnvloede vaardigheden..........................................................................................................51
6.4.3 Beschrijvende en ventilerende vaardigheden......................................................................................52
6.4.4 Inzicht bijbrengende of reflectieve vaardigheden................................................................................52
6.4.5 Signalerende vaardigheden..................................................................................................................53
6.4.6 Managementvaardigheden..................................................................................................................54
6.4.7 Creatieve vaardigheden........................................................................................................................54
6.5 Nuttige actie- instrumenten.........................................................................................................................55
6.5.1 Actiechecklist........................................................................................................................................55
6.5.2 Ecogram en genogram..........................................................................................................................55
6.5.3 Huiswerkopdrachten............................................................................................................................55
6.6 ‘A’- uitdagingen voor de EDDA- actoren......................................................................................................55
6.7 Vragen en opdrachten ivm actie..................................................................................................................56
Contextuele hulpverlening........................................................................................................................... 60
2
,Hoofdstuk 1. Het begrip context................................................................................................................... 60
1.1 Inleiding........................................................................................................................................................60
1.2 De context....................................................................................................................................................60
1.3 Genogrammen.............................................................................................................................................60
1.4 Overdracht binnen families..........................................................................................................................61
1.4.1 Erfelijke aanleg......................................................................................................................................61
1.4.2 Sociale omgevingsfactoren...................................................................................................................61
1.4.3 Gewoonten en gebruiken.....................................................................................................................61
1.4.4 Normen en waarden.............................................................................................................................61
1.5 Ten slotte......................................................................................................................................................61
Hoofdstuk 2. Relationele ethiek en de vier dimensies...................................................................................62
2.1 Inleiding........................................................................................................................................................62
2.2 Geven en ontvangen....................................................................................................................................62
2.3 De vier dimensies van de relationele werkelijkheid.....................................................................................63
2.3.1 Eerste dimensie: de feiten....................................................................................................................64
2.3.2 Tweede dimensie: psychologie.............................................................................................................64
2.3.3 Derde dimensie: interacties..................................................................................................................64
2.3.4 Vierde dimensie: relationele ethiek.....................................................................................................64
2.3.5 De samenhang tussen de vier dimensies.............................................................................................65
2.4 Ten slotte......................................................................................................................................................65
Hoofdstuk 3. Erkenning................................................................................................................................ 66
3.1 Inleiding........................................................................................................................................................66
3.2 Erkenning van onrecht.................................................................................................................................66
3.3 Erkenning van de verdienste........................................................................................................................66
3.4 Erkenning vanuit de context.........................................................................................................................66
3.5 Ten slotte......................................................................................................................................................67
Hoofdstuk 4. De dialoog............................................................................................................................... 68
4.1 Inleiding........................................................................................................................................................68
4.2 De dialoog....................................................................................................................................................68
4.3 Het gebruik van hulpbronnen.......................................................................................................................68
4.4 Mogelijke vragen..........................................................................................................................................68
4.5 Ontschuldigen..............................................................................................................................................69
4.6 Ten slotte......................................................................................................................................................69
Hoofdstuk 5. Intergenerationele verbondenheid.......................................................................................... 70
5.1 Inleiding........................................................................................................................................................70
5.2 Meerdere generaties....................................................................................................................................70
5.3 De historiciteit van de problematiek............................................................................................................70
5.4 Familie- erfgoed: legaten en delegaten.......................................................................................................70
5.4.1 Legaten.................................................................................................................................................70
5.4.2 Delegaten..............................................................................................................................................71
5.5 Ten slotte......................................................................................................................................................71
3
, Hoofdstuk 6. Meerzijdig gerichte partijdigheid.............................................................................................72
6.1 Inleiding........................................................................................................................................................72
6.2 Meerzijdig gerichte partijdigheid.................................................................................................................72
6.3 Mogelijke valkuilen......................................................................................................................................72
6.4 Ten slotte......................................................................................................................................................72
Hoofdstuk 7. Het begrip loyaliteit................................................................................................................. 73
7.1 Inleiding........................................................................................................................................................73
7.2 Existentiële loyaliteit....................................................................................................................................73
7.3 Verworven loyaliteit.....................................................................................................................................74
7.4 Gespleten loyaliteit......................................................................................................................................74
7.5 Loyaliteitsconflicten.....................................................................................................................................74
7.6 Onzichtbare loyaliteit...................................................................................................................................75
7.7 Over-loyaal zijn.............................................................................................................................................75
7.8 Ten slotte......................................................................................................................................................75
7.9 Aanvullend....................................................................................................................................................76
Hoofdstuk 8. Passend en niet- passend geven.............................................................................................. 79
8.1 Inleiding........................................................................................................................................................79
8.2 Het belang van geven...................................................................................................................................79
8.3 Passend geven..............................................................................................................................................79
8.4 Niet- passend geven.....................................................................................................................................79
8.5 Vormen van destructieve parentificatie.......................................................................................................79
8.5.1 Het kind als ouder.................................................................................................................................80
8.5.2 Het kind als ouder van de ouder..........................................................................................................80
8.5.3 Het kind als partner..............................................................................................................................80
8.5.4 Het perfecte kind..................................................................................................................................80
8.5.5 De zondebok.........................................................................................................................................81
8.5.6 Het kind dat kind moet blijven.............................................................................................................81
8.6 Ten slotte......................................................................................................................................................81
Social Casework in de 21ste eeuw
Ten geleide. Taken voor de 21ste eeuw
• Eclectische benadering
keuzes maken uit verschillende kaders, niet vasthouden aan één kader, nieuwe
maatschappelijke visies, maatschappelijk werk past zich hieraan aan.
• Dilemma’s zo oud als MW zelf
• Het gaat om de relatie tussen zorgen en activeren,
moeten we enkel zorgen voor mensen die minder mogelijkheden hebben of
moeten we ze ook activeren?
• tussen emanciperen en disciplineren
• en tussen materiële en immateriële hulp
4