SAMENVATTING School en pedagogische psychologie

Schoolpsychologie en pedagogische psychologie
2022 – 2023

,Inleiding gedrags- en emotionele problemen
Wat zijn gedrags- en emotionele problemen?
Terminologie
Gedrags- en emotionele problemen = kinderen die zich zichtbaar ongewoon of abnormaal gedragen
of die zichtbaar ongewone of abnormale reacties vertonen, en dat afgezien van de ernst, de oorzaak
of de context van het gedrag of de emotie
 Ook wanneer lichamelijke klachten onvoldoende verklaard kunnen worden door
lichamelijke ziekte

Onderscheid:
- Lichte, tijdelijke problemen -> als reactie op nieuwe situatie
- Gedragingen in bepaalde situatie, bij bepaalde personen
- Leeftijdsgebonden of fase gebonden gedragingen
- Ernstige problemen
o Langdurig/ blijvend
o In combinatie met andere problemen
o En/of ernstig lijden tot gevolg hebben bij het kind en/of de directe omgeving

Aandachtspunten bij het definiëren van gedrags- en emotionele problemen
Rekening houden met volgende aspecten:
 Ontwikkelingsperspectief
= weten wanneer gedrag of emoties wel/ niet gepast zijn aan de leeftijd
Vb: woedebuien en drukgedrag bij kleuter tov volwassenen

 Continuümgedachte
= Geen kwalitatief verschil in gedrag, maar wel verschil in ernst, intensiteit en chroniciteit.
---> Kinderen met gedrags- en emotionele problemen vertonen deze gedragingen frequenter,
intenser, langduriger en in verschillende situaties

 Context
= bekijken van gedrag en emoties van kinderen in de situatie waarin ze zich voordoen
= de setting, activiteiten en pedagogische aanpak hebben grote impact op gedrag van kind
---> kan ervoor zorgen dat in ene setting wel problemen zijn en andere niet
Vb: kind met ADHD zal minder opvallen in een gezin dat heel gestructureerd leeft tov een
gizin dat chaotischer leeft

 Informant
= wie beoordeelt het gedrag?
Vb: gescheiden ouders kunnen een verschillend beeld hebben van hun kind, ook leerkrachte




Classificatie van gedrags- en emotionele problemen
= systematisch ordenen en groeperen van gedragsproblemen op basis van gelijke eigenschappen en
onderlinge relaties
Doel: gemeenschappelijke taal
Vb: verwijzen we naar dezelfde gedragskenmerken wanneer we spreken van aandachtsproblemen?
 2 soorten systemen

,Klinisch-psychiatrische classificatiesystemen
DSM-5 = Diagnostic and statistical manual of Mental Disorders of the Amercian Psychiatric
Association
 Overzicht van alle in de westerse wereld erkende klinische geestelijke
gezondheidsstoornissen en andere aandoeningen die een reden voor zorg kunnen zijn
 Stoornissen worden geoperationaliseerd door middel van criteria
o Dieganose stellen
 Bepaald aantal criteria moeten positief gescoord zijn
 Criteria van andere stoornissen moeten uitgesloten kunnen worden
 Nadelen:
o Soms te veel los gezien van omgeving en context van het kind
o Valide voor andere culturen?
 Elke client en zijn systeem is uniek, dat vereist maatwerk
 Taal van hulpverleners onder elkaar, niet gebruiken voor clienten

Empirisch-statische classificatiesystemen  Niet kennen

Epidemiologisch onderzoek naar gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en
jongeren
= systematische studie naar
- Prevalentie (= het voorkomen op een bepaald moment in de tijd)
- Verspreiding in een bepaalde bevolkingsgroep
- Factoren die het voorkomen en de verspreiding beïnvloeden

Uit onderzoek:
o Prevalentie van gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren ligt hoog
o Gedrags- en emotionele problemen hangen nauw samen met:
• Geslacht: Prevalentiecijfers liggen bij jongens hoger dan bij meisjes
• Leeftijd: Jongere kinderen laten andere gedragsproblemen zien dan oudere
• SES: Prevalentie van gedragsproblemen is hoger bij kinderen uit zwakke sociale
milieus
o Gedragsproblemen van kinderen zijn vrij stabiel
---> blijven aanwezig
---> nemen vaak in frequentie en intensiteit toe wanneer niet tijdig wordt ingegrepen
o Zijn er nu meer gedragsproblemen dan vroeger?
 Weinig empirische bewijzen

Etiologie van gedrags- en emotionele problemen
= verklaringsmodellen voor gedrags- en emotionele problemen bij kinderen en jongeren
 Hoe zien verklaringsmodellen eruit?
Waarom is het belangrijk om gedrags- en emotionele problemen bij kinderen grondig te
onderzoeken?
- Problemen zijn divers: frequentie, ernst, duur en uitgebreidheid
- Als je kinderen met deze problemen goed wil begeleiden, moet je eerst begrijpen waarom
sommige kinderen deze problemen ontwikkelen en anderen niet
Belangrijk onderzoeksdomein dat inzicht verwerft: ontwikkelingspsychopathologie
= wetenschappelijke studie naar het ontstaan en het beloop bam stoorissen.
= problemen zijn product van voorgeschiedenis, waarvan verschillende factoren elkaar beïnvloede

, Ontwikkelingspsychologie = de wetenschappelijke studie van groep, verandering en stabiliteit
doorheen de verschillende levensfasen
Aandacht voor het grensgebied: niet-klinisch voorlopers van psychopathologie




 Middelste stuk: begin je te merken dat er problemen komen  PC gaat hier op in

Uitgangspunten van verklaringsmodellen voor psychopathologie
 Multicausaliteit van gedragsproblemen
= er zijn altijd meerdere oorzaken/ combinatie
 Operationalisering in termen van risicofactoren en protectieve factoren
= er zijn altijd factoren die gaan bijdragen aan het ontstaan en instand houden en factoren
die dat gaan beperken
 Cumulatiehypothese
= de kans op ontwikkeling of bestendiging van gedragsproblemen wordt groter naarmate er
meer risico- en minder protectieve factoren aanwezig zijn

Examenvraag: welke 2 grote factoren spelen in op de ontwikkeling? -> risico en protectieve factoren
(verschillende niveaus uitleggen)




Deze factoren zijn te situeren in het kind, het gezin en de bredere omgeving/ sociale context: