Samenvatting Arts en Maatschappij
Psychologie ...................................................................................................................................................... 4
15-2 Medische psychologie: ontwikkeling infants en peuters ........................................................................... 4
Algemene cijfers psychische problematiek ......................................................................................................... 4
Inleiding medische psychologie .......................................................................................................................... 5
Ontwikkeling infant en peuter ............................................................................................................................ 8
Lichamelijke ontwikkeling ............................................................................................................................. 8
Motorische ontwikkeling ............................................................................................................................. 10
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 11
Emotionele en sociale ontwikkeling ............................................................................................................ 16
Impact pandemie op ontwikkeling van baby’s ............................................................................................ 19
16-2 Medische psychologie: ontwikkeling kleuters, lagere schoolleeftijd en adolescenten ............................ 19
Inleiding ............................................................................................................................................................ 19
Kleutertijd ......................................................................................................................................................... 23
Fysieke ontwikkelingen ............................................................................................................................... 23
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 25
Socio-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................... 27
Morele ontwikkeling .................................................................................................................................... 28
Lagere schoolleeftijd......................................................................................................................................... 28
Fysieke ontwikkeling.................................................................................................................................... 28
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 30
Socio-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................... 31
Adolescenten .................................................................................................................................................... 33
Fysieke ontwikkeling.................................................................................................................................... 33
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 35
Sociale ontwikkeling .................................................................................................................................... 36
16-2 Medische psychologie: ontwikkeling jongvolwassenen .......................................................................... 37
Jongvolwassenen .............................................................................................................................................. 37
Lichamelijke ontwikkeling ........................................................................................................................... 38
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 38
Sociaal-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................ 40
17-2 Medische psychologie: ontwikkeling volwassenen en ouderen .............................................................. 43
Volwassenen ..................................................................................................................................................... 43
Lichamelijke ontwikkeling ........................................................................................................................... 43
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 43
Sociaal-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................ 46
Ouderen ............................................................................................................................................................ 49
Lichamelijke ontwikkeling ........................................................................................................................... 49
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 50
Sociaal-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................ 50
17-2 Medische psychologie: persoonlijkheid .................................................................................................. 51
Wat is persoonlijkheid? ............................................................................................................................... 51
, Verschillende theorieën .................................................................................................................................... 53
Psychodynamische benadering ................................................................................................................... 53
Trekbenadering ........................................................................................................................................... 57
Sociaal-cognitieve benadering ..................................................................................................................... 61
Fenomenologische of humanistische benadering ............................................................................................ 63
03-3 Ziektegedrag en ziektebeleving bij kinderen en jongeren ....................................................................... 65
Ziektebegrip en ziektebeleving ......................................................................................................................... 65
Ziektebegrip ................................................................................................................................................. 65
Ziektebeleving ............................................................................................................................................. 67
Impact van een chronische ziekte kind op het gezin ........................................................................................ 68
Impact van een chronisch zieke ouder op het kind ........................................................................................... 69
18-3 Psychosomatiek bij kinderen en adolescenten ....................................................................................... 70
Psychosomatiek bij kinderen en adolescenten ................................................................................................. 70
Psychologische aspecten bij somatische ziekten .............................................................................................. 73
Diversiteit ...................................................................................................................................................... 77
14-2 Inleiding A&M ........................................................................................................................................ 77
14-2 Inleiding diversiteit en PASKON .............................................................................................................. 77
11-3 Superdiversiteit ...................................................................................................................................... 81
Kwantitatieve dimensie: diversiteit groeit overal, het sterkst in de steden ...................................................... 82
Superdiversiteit: kwalitatieve breuk ................................................................................................................. 82
Superdiversiteit als (omstreden proces van) normalisering van diversiteit ...................................................... 83
11-3 Migratie en gezondheid .......................................................................................................................... 86
21-2 Sociologie: definities van verslaving ....................................................................................................... 91
Slavernij ............................................................................................................................................................ 91
Verslaving ......................................................................................................................................................... 91
21-2 Informele controlemechanismen ........................................................................................................... 96
Epidemiologie in België .................................................................................................................................... 96
Onderzoek naar gecontroleerd gebruik ............................................................................................................ 96
Cocaïnestudie in Antwerpen 1996-1999........................................................................................................... 98
Drugbeleid in België.......................................................................................................................................... 99
22-2 Gezondheidspromotie .......................................................................................................................... 100
Begrip gezondheid .......................................................................................................................................... 101
Modellen en theorieën ................................................................................................................................... 103
22-2 Tabakspreventie ................................................................................................................................... 109
24-2 Alcohol bij minderjarigen ..................................................................................................................... 117
24-2 Het verhaal van Adam en Eva ............................................................................................................... 124
,24-2 Stimulantia bij studenten ..................................................................................................................... 136
Literatuur ........................................................................................................................................................ 136
Medische bijsluiter.......................................................................................................................................... 136
Medicalisering ................................................................................................................................................ 137
Doctoraatsonderzoek ..................................................................................................................................... 138
Discussie en aanbevelingen ............................................................................................................................ 141
24-2 Epidemiologie van drugsgebruik........................................................................................................... 141
Rioolwater als informatiebron over druggebruik ........................................................................................... 141
Achtergrond ............................................................................................................................................... 141
18-3 Getuigenissen AA ................................................................................................................................. 144
22-3 Responsiecollege arts en maatschappij ................................................................................................ 144
25-2 Introductie bio-ethiek .......................................................................................................................... 145
Filosofie .......................................................................................................................................................... 145
Ethiek .............................................................................................................................................................. 145
Bio-ethiek ....................................................................................................................................................... 146
Utilitarisme ..................................................................................................................................................... 147
Deontologische ethiek .................................................................................................................................... 149
Ethiek van de rechtvaardigheid ...................................................................................................................... 150
Deugdethiek ................................................................................................................................................... 151
Zorgethiek ...................................................................................................................................................... 151
Bio-ethische praktijk ....................................................................................................................................... 152
,Psychologie
Psychologie
15-2 Medische psychologie: ontwikkeling infants en peuters
Algemene cijfers psychische problematiek
1:3 mensen hebben psychologische klachten, 1:5 minderjarigen en 1:7 volwassenen hebben
een stoornis; vooral: stemmingsproblematiek, angstproblematiek, alcoholafhankelijkheid.
9 op 10 Vlamingen in contact met psychische problemen
• 51% bij zichzelf
• 56% bij familie
• 56% bij vriend
50% duurt langer dan een jaar, 2:3 heeft hulp gezocht.
• 75% eerst bij huisarts
• Psychiatrie
Meer dan 50% medicatie, meer dan 30% alleen therapie, 25% een combinatie; combinatie is
wel het meest effectief.
Taboe: 1:3 zoekt hulp, 50% verzwijgt het probleem op het werk, 1:4 spreekt er met niemand
over, 1:5 voelt zich schuldig.
Veel artsen: burn-out, alcoholmisbruik, zelfmedicatie.
Pandemie: toename van psychische problemen bij jongeren, zorgverleners, etc.
Vrouwen eerder angststoornissen, mannen eerder middelenmisbruik.
Psychische stoornissen gelijke ziektelast als hart- en vaatziekten.
,Inleiding medische psychologie
Agenda van arts en patiënt kunnen verschillen. Als arts: goed luisteren naar vraag patiënt, je
kan problemen zien aan een patiënt die niet van belang zijn voor de patiënt zelf. De
hulpvraag en het behandelplan moeten een match zijn op het einde van de consultatie.
Factoren die kunnen meespelen bij zowel de arts als de patiënt:
1. Hoe je je als persoon ontwikkeld hebt
2. Persoonlijkheid
Mens is het resultaat van zijn ontwikkeling
• Ontwikkeling is niet alleen voor kinderen, maar duurt het hele leven
• Ontwikkeling duidt op onomkeerbare verandering
• Dynamisch proces beïnvloed door uzelf als persoon en interactie met de omgeving
• Resultaat van deze ‘groei’ bepaalt hoe je ziekte en stress beleeft
Nature vs nurture
• Nature: biologische, aangeboren eigenschappen, de erfelijke eigenschappen die we
van bij de conceptie van onze ouders hebben meegekregen
• Nurture: invloed van de fysieke en sociale wereld op onze biologische make-up en
psychologische ervaringen voor en na de geboorte
• Verschillende visies: stabiliteit (vooral invloed van nature) en plasticiteit (grotere
invloed van nurture)
• Tweelingenonderzoek: verschillende tweelingen samen en apart laten opgroeien, om
te zien hoeveel invloed nurture heeft (eeneiige tweelingen, twee-eiige tweelingen;
niet iedereen die op dezelfde plek opgroeit heeft dezelfde ontwikkeling)
, Kijken naar gedrag
• Objectief observeren
• Feiten vs interpretatie van elkaar leren scheiden
• Gestructureerde observatie
• Ongestructureerde observatie
Basisprincipe observatie
• Vertrouwelijkheid en discretie, informed consent
• Objectiviteit: als snel vorm je een beeld van iemand; een patiënt gedraagt zich rond
jou misschien anders dan normaal, is meer gespannen, etc.; wees bewust van je
referentiekader
• Gelijke kansen (cultureel sensitief zijn): leer te kijken met een neutrale/open blik
• Wees positief, focus op sterktes; zeker in een medische context; focus niet alleen op
de klachten van een patiënt; sterktes kunnen worden gebruikt in een behandeling
• Holistische benadering, kijk naar het hele kind; kijk niet alleen naar de klachten
• Hou rekening met de gevoelens van het kind;
• Minimaliseer afleiding
• Oefenen!
Kijken naar ontwikkeling
• Uiterlijk
• Bewustzijnsniveau/reactievermogen
• Motorische activiteit (zowel grove als fijne)
• Taal/spraak
• Zintuigen (reacties op prikkels)
• Denken/kennis
• Aandacht/activiteit/impulsiviteit/frustratietolerantie
• Contact
Risico- en protectieve factoren
• Risicofactoren: wat zijn elementen die aanwezig zijn in het leven van het kind die een
invloed kunnen hebben
• Protectieve factoren: welke elementen zijn beschermend
Als er veel risicofactoren zijn, maar deze risicofactoren kunnen worden gecompenseerd door
protectieve factoren, hoeven perspectieven niet slecht te zijn.
Psychologie ...................................................................................................................................................... 4
15-2 Medische psychologie: ontwikkeling infants en peuters ........................................................................... 4
Algemene cijfers psychische problematiek ......................................................................................................... 4
Inleiding medische psychologie .......................................................................................................................... 5
Ontwikkeling infant en peuter ............................................................................................................................ 8
Lichamelijke ontwikkeling ............................................................................................................................. 8
Motorische ontwikkeling ............................................................................................................................. 10
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 11
Emotionele en sociale ontwikkeling ............................................................................................................ 16
Impact pandemie op ontwikkeling van baby’s ............................................................................................ 19
16-2 Medische psychologie: ontwikkeling kleuters, lagere schoolleeftijd en adolescenten ............................ 19
Inleiding ............................................................................................................................................................ 19
Kleutertijd ......................................................................................................................................................... 23
Fysieke ontwikkelingen ............................................................................................................................... 23
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 25
Socio-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................... 27
Morele ontwikkeling .................................................................................................................................... 28
Lagere schoolleeftijd......................................................................................................................................... 28
Fysieke ontwikkeling.................................................................................................................................... 28
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 30
Socio-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................... 31
Adolescenten .................................................................................................................................................... 33
Fysieke ontwikkeling.................................................................................................................................... 33
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 35
Sociale ontwikkeling .................................................................................................................................... 36
16-2 Medische psychologie: ontwikkeling jongvolwassenen .......................................................................... 37
Jongvolwassenen .............................................................................................................................................. 37
Lichamelijke ontwikkeling ........................................................................................................................... 38
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 38
Sociaal-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................ 40
17-2 Medische psychologie: ontwikkeling volwassenen en ouderen .............................................................. 43
Volwassenen ..................................................................................................................................................... 43
Lichamelijke ontwikkeling ........................................................................................................................... 43
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 43
Sociaal-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................ 46
Ouderen ............................................................................................................................................................ 49
Lichamelijke ontwikkeling ........................................................................................................................... 49
Cognitieve ontwikkeling .............................................................................................................................. 50
Sociaal-emotionele ontwikkeling ................................................................................................................ 50
17-2 Medische psychologie: persoonlijkheid .................................................................................................. 51
Wat is persoonlijkheid? ............................................................................................................................... 51
, Verschillende theorieën .................................................................................................................................... 53
Psychodynamische benadering ................................................................................................................... 53
Trekbenadering ........................................................................................................................................... 57
Sociaal-cognitieve benadering ..................................................................................................................... 61
Fenomenologische of humanistische benadering ............................................................................................ 63
03-3 Ziektegedrag en ziektebeleving bij kinderen en jongeren ....................................................................... 65
Ziektebegrip en ziektebeleving ......................................................................................................................... 65
Ziektebegrip ................................................................................................................................................. 65
Ziektebeleving ............................................................................................................................................. 67
Impact van een chronische ziekte kind op het gezin ........................................................................................ 68
Impact van een chronisch zieke ouder op het kind ........................................................................................... 69
18-3 Psychosomatiek bij kinderen en adolescenten ....................................................................................... 70
Psychosomatiek bij kinderen en adolescenten ................................................................................................. 70
Psychologische aspecten bij somatische ziekten .............................................................................................. 73
Diversiteit ...................................................................................................................................................... 77
14-2 Inleiding A&M ........................................................................................................................................ 77
14-2 Inleiding diversiteit en PASKON .............................................................................................................. 77
11-3 Superdiversiteit ...................................................................................................................................... 81
Kwantitatieve dimensie: diversiteit groeit overal, het sterkst in de steden ...................................................... 82
Superdiversiteit: kwalitatieve breuk ................................................................................................................. 82
Superdiversiteit als (omstreden proces van) normalisering van diversiteit ...................................................... 83
11-3 Migratie en gezondheid .......................................................................................................................... 86
21-2 Sociologie: definities van verslaving ....................................................................................................... 91
Slavernij ............................................................................................................................................................ 91
Verslaving ......................................................................................................................................................... 91
21-2 Informele controlemechanismen ........................................................................................................... 96
Epidemiologie in België .................................................................................................................................... 96
Onderzoek naar gecontroleerd gebruik ............................................................................................................ 96
Cocaïnestudie in Antwerpen 1996-1999........................................................................................................... 98
Drugbeleid in België.......................................................................................................................................... 99
22-2 Gezondheidspromotie .......................................................................................................................... 100
Begrip gezondheid .......................................................................................................................................... 101
Modellen en theorieën ................................................................................................................................... 103
22-2 Tabakspreventie ................................................................................................................................... 109
24-2 Alcohol bij minderjarigen ..................................................................................................................... 117
24-2 Het verhaal van Adam en Eva ............................................................................................................... 124
,24-2 Stimulantia bij studenten ..................................................................................................................... 136
Literatuur ........................................................................................................................................................ 136
Medische bijsluiter.......................................................................................................................................... 136
Medicalisering ................................................................................................................................................ 137
Doctoraatsonderzoek ..................................................................................................................................... 138
Discussie en aanbevelingen ............................................................................................................................ 141
24-2 Epidemiologie van drugsgebruik........................................................................................................... 141
Rioolwater als informatiebron over druggebruik ........................................................................................... 141
Achtergrond ............................................................................................................................................... 141
18-3 Getuigenissen AA ................................................................................................................................. 144
22-3 Responsiecollege arts en maatschappij ................................................................................................ 144
25-2 Introductie bio-ethiek .......................................................................................................................... 145
Filosofie .......................................................................................................................................................... 145
Ethiek .............................................................................................................................................................. 145
Bio-ethiek ....................................................................................................................................................... 146
Utilitarisme ..................................................................................................................................................... 147
Deontologische ethiek .................................................................................................................................... 149
Ethiek van de rechtvaardigheid ...................................................................................................................... 150
Deugdethiek ................................................................................................................................................... 151
Zorgethiek ...................................................................................................................................................... 151
Bio-ethische praktijk ....................................................................................................................................... 152
,Psychologie
Psychologie
15-2 Medische psychologie: ontwikkeling infants en peuters
Algemene cijfers psychische problematiek
1:3 mensen hebben psychologische klachten, 1:5 minderjarigen en 1:7 volwassenen hebben
een stoornis; vooral: stemmingsproblematiek, angstproblematiek, alcoholafhankelijkheid.
9 op 10 Vlamingen in contact met psychische problemen
• 51% bij zichzelf
• 56% bij familie
• 56% bij vriend
50% duurt langer dan een jaar, 2:3 heeft hulp gezocht.
• 75% eerst bij huisarts
• Psychiatrie
Meer dan 50% medicatie, meer dan 30% alleen therapie, 25% een combinatie; combinatie is
wel het meest effectief.
Taboe: 1:3 zoekt hulp, 50% verzwijgt het probleem op het werk, 1:4 spreekt er met niemand
over, 1:5 voelt zich schuldig.
Veel artsen: burn-out, alcoholmisbruik, zelfmedicatie.
Pandemie: toename van psychische problemen bij jongeren, zorgverleners, etc.
Vrouwen eerder angststoornissen, mannen eerder middelenmisbruik.
Psychische stoornissen gelijke ziektelast als hart- en vaatziekten.
,Inleiding medische psychologie
Agenda van arts en patiënt kunnen verschillen. Als arts: goed luisteren naar vraag patiënt, je
kan problemen zien aan een patiënt die niet van belang zijn voor de patiënt zelf. De
hulpvraag en het behandelplan moeten een match zijn op het einde van de consultatie.
Factoren die kunnen meespelen bij zowel de arts als de patiënt:
1. Hoe je je als persoon ontwikkeld hebt
2. Persoonlijkheid
Mens is het resultaat van zijn ontwikkeling
• Ontwikkeling is niet alleen voor kinderen, maar duurt het hele leven
• Ontwikkeling duidt op onomkeerbare verandering
• Dynamisch proces beïnvloed door uzelf als persoon en interactie met de omgeving
• Resultaat van deze ‘groei’ bepaalt hoe je ziekte en stress beleeft
Nature vs nurture
• Nature: biologische, aangeboren eigenschappen, de erfelijke eigenschappen die we
van bij de conceptie van onze ouders hebben meegekregen
• Nurture: invloed van de fysieke en sociale wereld op onze biologische make-up en
psychologische ervaringen voor en na de geboorte
• Verschillende visies: stabiliteit (vooral invloed van nature) en plasticiteit (grotere
invloed van nurture)
• Tweelingenonderzoek: verschillende tweelingen samen en apart laten opgroeien, om
te zien hoeveel invloed nurture heeft (eeneiige tweelingen, twee-eiige tweelingen;
niet iedereen die op dezelfde plek opgroeit heeft dezelfde ontwikkeling)
, Kijken naar gedrag
• Objectief observeren
• Feiten vs interpretatie van elkaar leren scheiden
• Gestructureerde observatie
• Ongestructureerde observatie
Basisprincipe observatie
• Vertrouwelijkheid en discretie, informed consent
• Objectiviteit: als snel vorm je een beeld van iemand; een patiënt gedraagt zich rond
jou misschien anders dan normaal, is meer gespannen, etc.; wees bewust van je
referentiekader
• Gelijke kansen (cultureel sensitief zijn): leer te kijken met een neutrale/open blik
• Wees positief, focus op sterktes; zeker in een medische context; focus niet alleen op
de klachten van een patiënt; sterktes kunnen worden gebruikt in een behandeling
• Holistische benadering, kijk naar het hele kind; kijk niet alleen naar de klachten
• Hou rekening met de gevoelens van het kind;
• Minimaliseer afleiding
• Oefenen!
Kijken naar ontwikkeling
• Uiterlijk
• Bewustzijnsniveau/reactievermogen
• Motorische activiteit (zowel grove als fijne)
• Taal/spraak
• Zintuigen (reacties op prikkels)
• Denken/kennis
• Aandacht/activiteit/impulsiviteit/frustratietolerantie
• Contact
Risico- en protectieve factoren
• Risicofactoren: wat zijn elementen die aanwezig zijn in het leven van het kind die een
invloed kunnen hebben
• Protectieve factoren: welke elementen zijn beschermend
Als er veel risicofactoren zijn, maar deze risicofactoren kunnen worden gecompenseerd door
protectieve factoren, hoeven perspectieven niet slecht te zijn.
