SAMENVATTING MEDIA- &
AUTEURSRECHT
DEEL 1: ALGEMEEN KADER MEDIA-EN AUTEURSRECHT
HOOFDSTUK 1 : MEDIARECHT
INTERNATIONAAL NIVEAU
RAAD VAN EUROPA
Na verwoestende tweede wereldoorlog = grote behoefte aan een organisatie die zich zou richten op het
bevorderen van mensenrechten en democratie.
• → 1949: oprichting Raad van Europa door Europese landen (GEEN onderdeel van de Europese Unie)
• Belangrijk doel: het bevorderen van de eenheid tussen lidstaten met name door het sluiten van
onderlinge verdragen (zoals Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de
Fundamentele Vrijheden (EVRM) dat door alle lidstaten is getekend.)
• Naast mensenrechten ook actief op vlak van culturele diversiteit in Europa (architectuur, tv- en
filmproducties)
• De raad telt 47 lidstaten (dus veel meer lidstaten dan de EU)
• De raad bestaat uit:
- Comité van Ministers
- Parlementaire Vergadering
EUROPEES VERDRAG VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS EN DE FUNDAMENTELE VRIJHEDEN (EVRM)
= ook kort na WOII afgekondigd (1950)
• Organiseerde een internationaal superviserend toezicht op de naleving van de EVRM-grondrechten
• Sinds 1998 kunnen burgers en organisaties zich als slachtoffer van een schending van een EVRM-
grondrecht rechtstreeks richten tot het Europees hof voor de rechten van de mens (EHRM) in
Straatsburg
• Comité van ministers
- Ziet er op toe dat de lidstaten uitvoering geven aan de voor hen bindende uitspraken van het
EHRM.
• Ook Belgische wetgevers, het bestuur en de Belgische rechtscolleges moeten zich hierop afstemmen
• Waarborg voor mensenrechten – centrale mensenrechten:
- Recht op leven
- Verbod van foltering
- Recht op persoonlijke vrijheid en veiligheid
- Recht op een eerlijk proces
- Bescherming van privacy
- Recht op vereniging
1
, - Vrijheid van expressie en informatie
HET EUROPEES HOF VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS (EHRM)
= het permanente rechtsorgaan van de Raad van Europa
• Moet erop toezien dat het Europees verdrag inzake mensenrechten (EVRM) en bijhorende protocollen
worden nageleefd.
• Telt 47 rechters
• Kan niet alleen door de Staten ingeschakeld worden: ook door particulieren wanneer alle interne
verhaalmogelijkheden zijn uitgeput.
• Arresten zijn bindend = ze zetten de regeringen ertoe aan de slachtoffers niet alleen geldelijk te
vergoeden maar ook hun wetgeving en bestuurspraktijk te wijzigen.
DE EUROPESE UNIE
= een uniek economisch en politiek partnerschap van landen in Europa die samen een groot deel van dit
continent beslaan.
• Bestaat momenteel uit 27 landen (Brexit:31 januari 2020)
• Voorloper: Europese Economische Gemeenschap (EEG) – 1958
- In eerste instantie economische samenwerking
- Landen die handel drijven met elkaar worden van elkaar afhankelijk en zo dus niet in conflict
raken met elkaar
- Zes landen: België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg en Nederland
- Nieuwe naam (EU) in 1993
• Tot nu toe gezorgd voor meer dan 70 jaar duurzame vrede in Europa
• Mensenrechten beschermd door het Handvest van de grondrechten van de EU
- = omvatten het recht om gevrijwaard te blijven van discriminatie op grond van geslacht, ras,
etnische afstamming, godsdienst, overtuiging, beperking, leeftijd of seksuele geaardheid
- = het recht op de bescherming van persoonsgegevens
- = het recht op toegang tot rechter
- == basis van de EU en staan beschreven in het verdrag van Lissabon en het Handvest van de
grondrechten.
Tot de belangrijkste EU-instellingen horen:
• Het Europees parlement
= het wetgevend orgaan van de EU.
- Wordt om de 5 jaar rechtstreeks gekozen door stemrechtigden in de EU (laatste verkiezingen: mei
2019)
- 3 hoofdtaken:
▪ Het goedkeuren van de EU-wetgeving samen met de Raad van de EU, op basis van
voorstellen van de Europese Commissie
▪ Het houden van democratisch toezicht op alle EU-instellingen
▪ Het vast stellen van de begroting van de EU, samen met de raad
2
, • De Europese Raad
= hierin komen EU-leiders bijeen om de politieke agenda van de EU te bepalen
= hoogste niveau van politieke samenwerking tussen EU-landen
- Charles Michel is momenteel voorzitter
- Bepaalt de algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten van de EU
- Maakt geen deel uit van de wetgevende instellingen van de EU (dus niet betrokken bij het
onderhandelen over en aannemen van EU-wetten)
- EU-leiders houden om 3 maanden een top-ontmoeting
• Raad van de Europese Unie
= hierbij vaardigen de regeringen van de EU-landen elk 1 minister af om wetsvoorstellen te bespreken,
wijzigen en goed te keuren, en het beleid te coördineren.
- De daar gemaakte afspraken zijn bindend voor nationale regeringen
- Samen met Europees parlement: wetgevende macht van EU
- Mag niet worden verward met:
▪ Europese raad: de driemaandelijkse vergaderingen van de EU-leiders waarop deze de
grote lijnen van het EU-beleid uitzetten.
▪ De Raad van Europa: die helemaal geen EU-instelling is
• De Europese Commissie
= de politiek onafhankelijke, uitvoerende tak van de EU
- Als enige verantwoordelijk voor het opstellen van voorstellen voor nieuwe Europese wetgeving
- Voert de besluiten van het Europees Parlement en de Raad van de EU uit
- Commissie stelt dus nieuwe wetgeving voor, parlement en raad kan die goedkeuren
- Voorzitter: Ursula von der Leyen
• Het Hof van Justitie van de Europese Unie (HJEU)
= zorgt ervoor dat het EU-recht in alle EU-landen op dezelfde manier wordt geïnterpeteerd en
toegepast
HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE (HJEU)
In Luxemburg (niet verwarren met EHRM in Straatsburg!)
= ziet erop toe dat de EU-landen en -instellingen zich aan de EU-wetgeving houden en doet uitspraak in zaken
die bij het Hof aa hangig zijn gemaakt.
In meeste gevallen gaat het om:
• Interpretatie van wetgeving
- Interpretatie kan van land tot land verschillen
- Als nationale rechter twijfelt, kan hij het Hof om uitleg verzoeken
- Prejudiciële beslssing: om te bepalen of de nationale wetgeving en praktijken verenigbaar zijn
met de EU-wetgeving
3
, • Handhaving van wetgeving
- Inbreukprocedure: wordt gestart tegen de regering van een EU-land die de EU-wetgeving niet
toepast.
- Ingeleid door Europese Commissie of ander EU-land
- Kan leiden tot geldboete
• Nietigverklaring van EU-wetgeving
- Beroep tot nietigverklaring: als EU-land, Raad van de EU, Europese Commissie of soms
Europees parlement meent dat bepaalde EU-wetgeving in strijd is met Eu-verdragen of
grondrechten: Hof verzoeken deze nietig te verklaren
- Kan ook door particulieren of ondernemingen
• Afdwinging van maatregelen
- Beroep wegens nalatigheid: volgens het Verdrag moeten parlement, raad en commissie in
bepaalde omstandigheden bepaalde beslissingen nemen.
- Doen ze dat niet? EU-land, EU-instellingen en soms particulieren kunnen dit aanklagen bij het
Hof.
• Sanctionering van een EU-instelling
- Vordering tot schadevergoeding: personen of bedrijven die schade hebben geleden als gevolg
van een handeling of nalatigheid van de EU of haar personeel kunnen bij het Gerecht een
vordering tot schadevergoeding instellen.
NATIONAAL NIVEAU
• Media behoort tot de bevoegdheid van de gemeenschappen
• Belangrijkste wetgeving ivm media is terug te vinden in het Mediadecreet
Verschillende actoren in Vlaanderen werken mee aan of adviseren het mediabeleid:
• Vlaamse regering (Vlaams minister van media: Benjamin Dalle)
• Vlaams parlement: commissie voor cultuur, jeugd, sport en media
• Vlaamse overheid: beleidsdomein cultuur, jeugd, sport en media
• Strategische Adviesraad voor cultuur, jeugd, sport en media
• Vlaams Audiovisueel Fond (VAF)
• Belangenbehartigers
• Mediasector
Bij aanvang van regeerperiode (5 jaar) en bij start van elk begrotingsjaar:
• Leden van de Vlaamse Regering maken beleidsdocumenten op met strategische keuzes en concrete
beleidsvoorstellen voor de komende periode.
• Regeerakkoord: hierin schrijft Vlaamse Regering strategische keuzes bij de start van nieuw
regeerperiode.
• Regeerakkoord = een geheel van afspraken tussen parlementaire fracties die samen over een
meerderheid in het Vlaams Parlement beschikken, over het beleid dat een nieuwe Vlaamse Regering
zal voeren.
• Meest recente: regeerakkoord 2019-2024
4
AUTEURSRECHT
DEEL 1: ALGEMEEN KADER MEDIA-EN AUTEURSRECHT
HOOFDSTUK 1 : MEDIARECHT
INTERNATIONAAL NIVEAU
RAAD VAN EUROPA
Na verwoestende tweede wereldoorlog = grote behoefte aan een organisatie die zich zou richten op het
bevorderen van mensenrechten en democratie.
• → 1949: oprichting Raad van Europa door Europese landen (GEEN onderdeel van de Europese Unie)
• Belangrijk doel: het bevorderen van de eenheid tussen lidstaten met name door het sluiten van
onderlinge verdragen (zoals Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens en de
Fundamentele Vrijheden (EVRM) dat door alle lidstaten is getekend.)
• Naast mensenrechten ook actief op vlak van culturele diversiteit in Europa (architectuur, tv- en
filmproducties)
• De raad telt 47 lidstaten (dus veel meer lidstaten dan de EU)
• De raad bestaat uit:
- Comité van Ministers
- Parlementaire Vergadering
EUROPEES VERDRAG VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS EN DE FUNDAMENTELE VRIJHEDEN (EVRM)
= ook kort na WOII afgekondigd (1950)
• Organiseerde een internationaal superviserend toezicht op de naleving van de EVRM-grondrechten
• Sinds 1998 kunnen burgers en organisaties zich als slachtoffer van een schending van een EVRM-
grondrecht rechtstreeks richten tot het Europees hof voor de rechten van de mens (EHRM) in
Straatsburg
• Comité van ministers
- Ziet er op toe dat de lidstaten uitvoering geven aan de voor hen bindende uitspraken van het
EHRM.
• Ook Belgische wetgevers, het bestuur en de Belgische rechtscolleges moeten zich hierop afstemmen
• Waarborg voor mensenrechten – centrale mensenrechten:
- Recht op leven
- Verbod van foltering
- Recht op persoonlijke vrijheid en veiligheid
- Recht op een eerlijk proces
- Bescherming van privacy
- Recht op vereniging
1
, - Vrijheid van expressie en informatie
HET EUROPEES HOF VOOR DE RECHTEN VAN DE MENS (EHRM)
= het permanente rechtsorgaan van de Raad van Europa
• Moet erop toezien dat het Europees verdrag inzake mensenrechten (EVRM) en bijhorende protocollen
worden nageleefd.
• Telt 47 rechters
• Kan niet alleen door de Staten ingeschakeld worden: ook door particulieren wanneer alle interne
verhaalmogelijkheden zijn uitgeput.
• Arresten zijn bindend = ze zetten de regeringen ertoe aan de slachtoffers niet alleen geldelijk te
vergoeden maar ook hun wetgeving en bestuurspraktijk te wijzigen.
DE EUROPESE UNIE
= een uniek economisch en politiek partnerschap van landen in Europa die samen een groot deel van dit
continent beslaan.
• Bestaat momenteel uit 27 landen (Brexit:31 januari 2020)
• Voorloper: Europese Economische Gemeenschap (EEG) – 1958
- In eerste instantie economische samenwerking
- Landen die handel drijven met elkaar worden van elkaar afhankelijk en zo dus niet in conflict
raken met elkaar
- Zes landen: België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg en Nederland
- Nieuwe naam (EU) in 1993
• Tot nu toe gezorgd voor meer dan 70 jaar duurzame vrede in Europa
• Mensenrechten beschermd door het Handvest van de grondrechten van de EU
- = omvatten het recht om gevrijwaard te blijven van discriminatie op grond van geslacht, ras,
etnische afstamming, godsdienst, overtuiging, beperking, leeftijd of seksuele geaardheid
- = het recht op de bescherming van persoonsgegevens
- = het recht op toegang tot rechter
- == basis van de EU en staan beschreven in het verdrag van Lissabon en het Handvest van de
grondrechten.
Tot de belangrijkste EU-instellingen horen:
• Het Europees parlement
= het wetgevend orgaan van de EU.
- Wordt om de 5 jaar rechtstreeks gekozen door stemrechtigden in de EU (laatste verkiezingen: mei
2019)
- 3 hoofdtaken:
▪ Het goedkeuren van de EU-wetgeving samen met de Raad van de EU, op basis van
voorstellen van de Europese Commissie
▪ Het houden van democratisch toezicht op alle EU-instellingen
▪ Het vast stellen van de begroting van de EU, samen met de raad
2
, • De Europese Raad
= hierin komen EU-leiders bijeen om de politieke agenda van de EU te bepalen
= hoogste niveau van politieke samenwerking tussen EU-landen
- Charles Michel is momenteel voorzitter
- Bepaalt de algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten van de EU
- Maakt geen deel uit van de wetgevende instellingen van de EU (dus niet betrokken bij het
onderhandelen over en aannemen van EU-wetten)
- EU-leiders houden om 3 maanden een top-ontmoeting
• Raad van de Europese Unie
= hierbij vaardigen de regeringen van de EU-landen elk 1 minister af om wetsvoorstellen te bespreken,
wijzigen en goed te keuren, en het beleid te coördineren.
- De daar gemaakte afspraken zijn bindend voor nationale regeringen
- Samen met Europees parlement: wetgevende macht van EU
- Mag niet worden verward met:
▪ Europese raad: de driemaandelijkse vergaderingen van de EU-leiders waarop deze de
grote lijnen van het EU-beleid uitzetten.
▪ De Raad van Europa: die helemaal geen EU-instelling is
• De Europese Commissie
= de politiek onafhankelijke, uitvoerende tak van de EU
- Als enige verantwoordelijk voor het opstellen van voorstellen voor nieuwe Europese wetgeving
- Voert de besluiten van het Europees Parlement en de Raad van de EU uit
- Commissie stelt dus nieuwe wetgeving voor, parlement en raad kan die goedkeuren
- Voorzitter: Ursula von der Leyen
• Het Hof van Justitie van de Europese Unie (HJEU)
= zorgt ervoor dat het EU-recht in alle EU-landen op dezelfde manier wordt geïnterpeteerd en
toegepast
HET HOF VAN JUSTITIE VAN DE EUROPESE UNIE (HJEU)
In Luxemburg (niet verwarren met EHRM in Straatsburg!)
= ziet erop toe dat de EU-landen en -instellingen zich aan de EU-wetgeving houden en doet uitspraak in zaken
die bij het Hof aa hangig zijn gemaakt.
In meeste gevallen gaat het om:
• Interpretatie van wetgeving
- Interpretatie kan van land tot land verschillen
- Als nationale rechter twijfelt, kan hij het Hof om uitleg verzoeken
- Prejudiciële beslssing: om te bepalen of de nationale wetgeving en praktijken verenigbaar zijn
met de EU-wetgeving
3
, • Handhaving van wetgeving
- Inbreukprocedure: wordt gestart tegen de regering van een EU-land die de EU-wetgeving niet
toepast.
- Ingeleid door Europese Commissie of ander EU-land
- Kan leiden tot geldboete
• Nietigverklaring van EU-wetgeving
- Beroep tot nietigverklaring: als EU-land, Raad van de EU, Europese Commissie of soms
Europees parlement meent dat bepaalde EU-wetgeving in strijd is met Eu-verdragen of
grondrechten: Hof verzoeken deze nietig te verklaren
- Kan ook door particulieren of ondernemingen
• Afdwinging van maatregelen
- Beroep wegens nalatigheid: volgens het Verdrag moeten parlement, raad en commissie in
bepaalde omstandigheden bepaalde beslissingen nemen.
- Doen ze dat niet? EU-land, EU-instellingen en soms particulieren kunnen dit aanklagen bij het
Hof.
• Sanctionering van een EU-instelling
- Vordering tot schadevergoeding: personen of bedrijven die schade hebben geleden als gevolg
van een handeling of nalatigheid van de EU of haar personeel kunnen bij het Gerecht een
vordering tot schadevergoeding instellen.
NATIONAAL NIVEAU
• Media behoort tot de bevoegdheid van de gemeenschappen
• Belangrijkste wetgeving ivm media is terug te vinden in het Mediadecreet
Verschillende actoren in Vlaanderen werken mee aan of adviseren het mediabeleid:
• Vlaamse regering (Vlaams minister van media: Benjamin Dalle)
• Vlaams parlement: commissie voor cultuur, jeugd, sport en media
• Vlaamse overheid: beleidsdomein cultuur, jeugd, sport en media
• Strategische Adviesraad voor cultuur, jeugd, sport en media
• Vlaams Audiovisueel Fond (VAF)
• Belangenbehartigers
• Mediasector
Bij aanvang van regeerperiode (5 jaar) en bij start van elk begrotingsjaar:
• Leden van de Vlaamse Regering maken beleidsdocumenten op met strategische keuzes en concrete
beleidsvoorstellen voor de komende periode.
• Regeerakkoord: hierin schrijft Vlaamse Regering strategische keuzes bij de start van nieuw
regeerperiode.
• Regeerakkoord = een geheel van afspraken tussen parlementaire fracties die samen over een
meerderheid in het Vlaams Parlement beschikken, over het beleid dat een nieuwe Vlaamse Regering
zal voeren.
• Meest recente: regeerakkoord 2019-2024
4
