Religie, zingeving & levensbeschouwing
Introductie
Dilemma’s in de toegepaste psychologie
Jurre ( , 48j) is opgenomen in psychiatrisch ziekenhuis (= psychotisch). Zijn echtgenote vraagt om
duidelijkheid waarom Jurre hun woonkamer in brand wou steken. Jurre is nog niet aanspreekbaar. Je
weet dus niet of je toestemming hebt van Jurre om aan zijn vrouw dingen te vertellen.
Stella ( , 35j) haalt 49/100 voor een test. Ze heeft 50/100 nodig om door te gaan. Ze is
gemotiveerd en het zou veel voor haar zelfvertrouwen betekenen mocht ze in dit bedrijf mogen
starten. Mag je motivatie meetellen als een extra punt?
Flip ( , 15j) komt verschillende malen niet op gesprek. De ouders bellen met de vraag of hij altijd
komt opdagen. Ben je eerlijk tegen de ouders?
Moreel dilemma
Een omstandigheid waarin morele verplichtingen van een persoon (lijken te) vereisen dat hij twee
verschillende, maar incompatibele handelingen stelt, zodat het onmogelijk is om alle vereiste
handelingen te stellen. (Beauchamp & Childress, 2009)
➢ Incompatibel: er dient een keuze gemaakt te worden tussen twee soorten acties
➢ Intuïtief aangevoeld & gewrongen gevoel (‘Er klopt iets niet.’)
➢ Aan de basis liggen doorgaans enkele normen/waarden die in het specifieke geval niet met
elkaar te verenigen zijn
Waarden en normen
• Morele waarde:
- Iets waarvan men vindt dat ze goed, belangrijk of nastrevenswaardig is
- Zo wil men in het leven staan
- Algemeen meer complexer ideaal, men kan hier niet altijd naar handelen
• Morele norm:
- Gedragsregel, schrijft voor hoe men zich moet gedragen (= definiëring van waarde)
- Met een bepaald draagvlak in de groep
▪ Vb. ‘vegetariër zijn’ heeft de laatste jaren terrein gewonnen in de groep
1
, Religie, zingeving & levensbeschouwing
Waarden: bevorderen, beschermen, bieden…
= Waarden en normen die frequent aan bod komen in de zorg
Moreel versus praktisch dilemma
• Moreel: vraag -> ‘Wat zou ik moeten doen?’ -> criteria van Rothfusz (2010)
- Minstens 2 alternatieven waaruit gekozen moet worden
- Concrete mogelijkheden waaruit je moet kiezen
- Alternatieven hebben te maken met waarden en normen. Het gaat dus niet om de vraag hoe
je iets moet aanpakken.
▪ Vb. Is het correct om bij deze persoon die nog niet volledig nuchter is na een
overmatige inname van alcohol, een test af te nemen? Hoewel dat de dokter me
verplicht dit wel te doen.
- Een dilemma voor jou als psychologisch consulent, het incident botste namelijk met jouw
waarden en normen. Het is bovendien een dilemma voor een concreet individu, niet voor
‘psychologisch consulenten in het algemeen’.
- Vb. Moet ik een diagnostisch onderzoek uitvoeren bij cliënt X, aangezien er een aantal voor-
en nadelen (ethische aspect) zijn waar ik rekening mee moet houden.
• Praktisch: vraag -> ‘Ik weet de richting, maar hoe?’
- Vb. Ik weet dat ik een diagnostisch onderzoek zal afnemen bij cliënt X, maar weet nog niet
hoe ik dit het best zal aanpakken.
2
Introductie
Dilemma’s in de toegepaste psychologie
Jurre ( , 48j) is opgenomen in psychiatrisch ziekenhuis (= psychotisch). Zijn echtgenote vraagt om
duidelijkheid waarom Jurre hun woonkamer in brand wou steken. Jurre is nog niet aanspreekbaar. Je
weet dus niet of je toestemming hebt van Jurre om aan zijn vrouw dingen te vertellen.
Stella ( , 35j) haalt 49/100 voor een test. Ze heeft 50/100 nodig om door te gaan. Ze is
gemotiveerd en het zou veel voor haar zelfvertrouwen betekenen mocht ze in dit bedrijf mogen
starten. Mag je motivatie meetellen als een extra punt?
Flip ( , 15j) komt verschillende malen niet op gesprek. De ouders bellen met de vraag of hij altijd
komt opdagen. Ben je eerlijk tegen de ouders?
Moreel dilemma
Een omstandigheid waarin morele verplichtingen van een persoon (lijken te) vereisen dat hij twee
verschillende, maar incompatibele handelingen stelt, zodat het onmogelijk is om alle vereiste
handelingen te stellen. (Beauchamp & Childress, 2009)
➢ Incompatibel: er dient een keuze gemaakt te worden tussen twee soorten acties
➢ Intuïtief aangevoeld & gewrongen gevoel (‘Er klopt iets niet.’)
➢ Aan de basis liggen doorgaans enkele normen/waarden die in het specifieke geval niet met
elkaar te verenigen zijn
Waarden en normen
• Morele waarde:
- Iets waarvan men vindt dat ze goed, belangrijk of nastrevenswaardig is
- Zo wil men in het leven staan
- Algemeen meer complexer ideaal, men kan hier niet altijd naar handelen
• Morele norm:
- Gedragsregel, schrijft voor hoe men zich moet gedragen (= definiëring van waarde)
- Met een bepaald draagvlak in de groep
▪ Vb. ‘vegetariër zijn’ heeft de laatste jaren terrein gewonnen in de groep
1
, Religie, zingeving & levensbeschouwing
Waarden: bevorderen, beschermen, bieden…
= Waarden en normen die frequent aan bod komen in de zorg
Moreel versus praktisch dilemma
• Moreel: vraag -> ‘Wat zou ik moeten doen?’ -> criteria van Rothfusz (2010)
- Minstens 2 alternatieven waaruit gekozen moet worden
- Concrete mogelijkheden waaruit je moet kiezen
- Alternatieven hebben te maken met waarden en normen. Het gaat dus niet om de vraag hoe
je iets moet aanpakken.
▪ Vb. Is het correct om bij deze persoon die nog niet volledig nuchter is na een
overmatige inname van alcohol, een test af te nemen? Hoewel dat de dokter me
verplicht dit wel te doen.
- Een dilemma voor jou als psychologisch consulent, het incident botste namelijk met jouw
waarden en normen. Het is bovendien een dilemma voor een concreet individu, niet voor
‘psychologisch consulenten in het algemeen’.
- Vb. Moet ik een diagnostisch onderzoek uitvoeren bij cliënt X, aangezien er een aantal voor-
en nadelen (ethische aspect) zijn waar ik rekening mee moet houden.
• Praktisch: vraag -> ‘Ik weet de richting, maar hoe?’
- Vb. Ik weet dat ik een diagnostisch onderzoek zal afnemen bij cliënt X, maar weet nog niet
hoe ik dit het best zal aanpakken.
2
