Samenvatting leerstoornissen, deel van Annelies/Evelien

LEERSTOORNISSEN (ANNELIES)
HC 1: FIJNE MOTOTRIEK

Neuro-motorisch functiesysteem:




 Vormt de basis voor:
- Grove motoriek
- Lateralisatieontwikkeling
- Fijne motoriek
- Oogbewegingen + oog-handcoördinatie
 Visuele waarneming
 Visuomotoriek
 Grafomotoriek
- Oriëntatie in de ruimte

Grove motoriek:
 Oprichting
 Gekruiste bewegingn
 Bilaterale coördinatie
 Voortbewegen
 Vangen en werpen

Vakgebied kiné

LATERALISATIE ONTWIKKELING

= is de gespecialiseerde en verfijnde samenwerking van de beide hersenhelften
= het ervaren van verschillen in de ruimtelijke organisatie van het lichaam tussen links en rechts.

 Ons lichaam heeft een middenlijn, een ‘virtuele grens’ die de ene kant van de andere scheidt
(craniocaudaal).


ONTWIKKELING VAN LATERALISATIE
start bij het ontdekken van twee kanten: een kind leert door te experimenten en te bewegen het onderscheid
voelen tussen de twee lichaamshelften.

4 leerlijnen:
 Intermanuele lateralisatie: voorkeurshand en steunhand
 Intramanuele lateralisatie: sturende en steunende vingers
 Overzicht krijgen over het werkveld
 Leren kruisen van de lichaamsmiddenlijn

Leerlijnen ontwikkelen zich ongv gelijktijdig

,VOORKEURSHAND EN STEUNHAND
Voorkeurshand ontwikkelt bewegende functies.
Andere hand wordt meer steunende hand.

 Beide handen leren samenwerken op hun eigen manier.
 Handen moeten elkaars taak (tijdelijk) kunnen overnemen.

Leerlijn intermanuele lateralisatie:




Inzoomen:
Meebewegen: normaal op kleuterleeftijd en normaal tot 8 jaar, maar omwille van leren schrijven in het eerste
leerjaar: belangrijk om steunende hand te leren gebruiken.

Functionele asymmetrie (elk zijn functie): van statisch naar dynamisch
 Van ‘onhandig’ naar ‘handig’
 Dankzij intermanuele lateralisatie: functionele verschillen leren kennen tussen beide lichaamshelften:
start van lichaamsbesef van de linker- en rechterzijde

Oefenen maar!
 Zie FM-doos
 Remediëren:
- Oefenen van onderliggende vaardigheden:
 Starten met goede symmetrie (zie 11.4)
 Oprichting! Goed actief rechtop zitten is de basis


STURENDE EN STEUNENDE VINGERS
Sturende vingers: vingers aan de duimzijde + duim à samenwerking om bewegingen nauwkeurig te kunnen
uitvoeren

Steunende vingers: vingers aan de pinkzijde (+ pink) zorgen voor ondersteuning
 de pinkmuis + pols steunen op het werkblad
 van statische naar dynamische steun

Intramanuele lateralisatie = samenwerking tussen bewegingsfunctie en steunfunctie in de hand.

+ in beide handen (voorkeurshand en steunende hand)

Oefenen maar!
 Stimuleren: allerlei handvaardigheidsactiviteiten

,  Remediëren:
- Functioneel oefenen:
 Zie FM-doos
 Move-2-write®

(vb. insteekmozaïek, kralen rijgen,…)




LATERALISATIEONTWIKKELING IN RELATIE TOT RICHTINGEN IN HET WERKVELD
Richtingen vanuit het object tussen de handen (baby-peuter):
 Focus op ontwikkelende grove motoriek: van reflexpatronen (O-6m) naar zitten en kruipen tot staan
en stappen
 Ontwikkeling van manipulatie (bimanueel)
 Het kind focust op het speelgoed tussen zijn handen en organiseert van hieruit zijn wereld



Richtingen vanuit hoofd-rompbewegingen:
 2-3j: het kind kan vrijer bewegen in verschillende richtingen. Het hoofd beweegt nog mee met de
schouders en ogen. Het kind kan objecten benaderen en organiseert de wereld vanuit zichzelf.
- De blik volgt de verticale lijn van zijn middellijn. Met wat opzij gebeurt, houdt het kind geen
rekening.
 Door te bewegen met zijn lichaam, kan het kind zijn kijkrichting wel verleggen naar de zijkant.
- Ligt er materiaal links: linkerhand gebruiken, start de beweging rechts om naar de middellijn te
komen: rechterhand
 compensatie met de romp om de middellijn niet te kruisen

Richtingen vanuit beide handen tegelijk:
 4-5j: het kind leert dat het werkveld ook 2 kanten heeft die elkaars tegengestelden zijn
- Duim in oppositie
- De handen manipuleren elk aan hun kant, maar middenzone is onduidelijk
- Het kind gebruikt zijn lichaam om de middellijn te verplaatsen, het overkruist deze nog niet
 5-6j: symmetriefase
- De lichaamsmiddenlijn wordt duidelijk en krijgt een plaats in het werkveld  onzichtbare muur
- Links-rechts richtingen kunnen gespiegeld worden
- De middenlijn wordt ontdekt, maar nog niet overschreden
- Het kind ontwikkelt een voorkeursrichting: start vanuit de middenlijn naar links  of naar rechts

- Het gevaar: het kind begrijpt het beeld, maar ook het spiegelbeeld en kan dit ook verwarren
 De concrete wereld is duidelijk
 De abstracte wereld (getallen en letters) is heel verwarrend




Richtingen over de middenlijn heen:
 Eerst met voorkeurshand: tot aan de andere schouder, verder: wisselen van hand

, - Heen-en-weer: eerst heen, dan weer (soms met bijbehorend hand)
- Het kind moet nu beide handen leren gebruiken om de middenlijn te kruisen
- De gekruiste coördinatie ontwikkelt verder
 Elk werkveld (linker- en rechterhand) lateraliseert, maar nog geen integratie van beide werkvelden
- Steunzijde en bewegingszijde + start dynamische functionele asymmetrie

Bidirectionele integratie:
 Belangrijk om het kind te stimuleren om met beide handen de middenlijn te kruisen
 Volledige lateralisatie:
- 7-12j
- Bewegingsvrijheid
- Ordening in de ruimte: onafhankelijk van de handvoorkeur
- Het kind kan nu tweerichtingdenken en –werken
- Dynamisch functionele asymmetrie: wordt automatisme
- Cognitief-perceptueel: het kind kan in 2 richtingen waarnemen en denken, zonder verwarring.
 het mentale beeld van de ruimte ontwikkelt verder: het kind kan een ander perspectief
innemen en begrijpen!

Oefenen maar!
 Spelen/leren in de grote ruimte !
 Ervaringsgericht werken
 Schrijfdans®
 Brain Gym®

De lateralisatieontwikkeling hoeft niet geïsoleerd gestimuleerd/geremedieerd te worden. Vaak is er een link
met andere vaardigheden.

Brain gym:




ONTWIKKELING VAN HET KRUISEN VAN DE LICHAAMSMIDDENLIJN
Moeite om de middenlijn te kruisen met voorkeurshand = geroteerde of hangende (zit)houding
 Lichaamsmiddenlijn: van kop tot teen
 Werkveldmiddenlijn: virtuele lijn over het midden van het werkvlek

Bewuste acties ≠ automatisme




Aandacht voor compensaties (houding, bewegingen,…) om het niet-kruisen te verdoezelen