Dierhygiëne
Deel 4: bioveiligheid
Lessen zijn enorm belangrijk, wordt gecontroleerd door Europa. Vooral toepassen in
landbouwdieren sector.
Bioveiligheid
1. Wat is het belang van bioveiligheid?
• Alle maatregelen die de insleep en de verspreiding van een ziekte moeten
voorkomen
• Preventie en bescherming, reduceren van infectiedruk
• Externe en interne bioveiligheid
• Vermijden en reduceren van gebruik van medicatie (zeker antibiotica)
o Gebruik van geneesmiddelen reduceren: om resistentie van bacteriën
voorkomen, kosten vermijden, residuen vermijden in producten, garanderen
volksgezondheid, ook zoönoses vermijden (salmonella)
• Economisch voordeel, betere opbrengst, minder kosten
o Als je dieren gezond zijn gaan ze het economisch beter doen
Bioveiligheid is de belangrijkste basis!
Bioveiligheid lijdt tot minder ziekte etc. belangrijk schema!
• Hoelang overleeft een virus? Hoe komt een virus binnen?
• Goede wetenschappelijk onderbouwde strategie nodig per ziekteverwekker.
• Door strenge bioveiligheidsmaatregelen heeft de overheid kunnen vermijden dat de
Afrikaanse varkenspest varkens heeft aangetast.
- Bioveiligheidsmaatregelen moeten rekening houden met de belangrijkste
transmissieroutes!
o Algemene bioveiligheidsmaatregel: voetbad, ontsmetting voor de laarzen
o Bedrijfseigen kledij
- Welke pathogenen zijn van tel? Wat zijn de betrokken transmissieroutes?
, - Algemeen bioveiligheidsbeleid versus…
- … specifieke bioveiligheidsmaatregelen voor het bekomen van 1 specifiek pathogeen
o Ophokplicht bij influenza
Bioveiligheid als onderdeel van ziektebestrijdingsprogramma’s:
- Doel: reductie (eradicatie) van bepaalde ziekten of pathogenen
- Onderdelen: preventie, monitoring, bestrijding
- Gestuurd vanuit de overheid
- Voorbeelden: IBR-rund, Salmonella bestrijding
o IBR: ontsteking van de trachea en de neus (bovenste luchtwegen) veroorzaakt
door een zeer besmettelijk virus. Waren ernstig ziek. Hoge morbiditeit en
soms ook hoge mortaliteit. Alle bedrijven (met runderen) moesten bloed
nemen en vaccineren tegen IBR. IBR vrije bedrijven worden erkend door een
statuut.
o Wordt gestuurd en gesubsidieerd door de overheid.
- Vaccineren wordt gezien als een preventiemaatregel à niet geschikt om IBR volledig
weg te krijgen.
Bioveiligheid als onderdeel van monitoringsprogramma’s:
- Continu monitoring in officiële programma’s
o Ziektes die af en toe nog voorkomen op laag niveau.
o Aankoop onderzoek bij aankoop van een rund.
- Aujeszky bestrijding bij varkens
o Van alle varkens moest bloed genomen worden.
o België is vrij van Aujeszky
2. Wat zijn de principes van bioveiligheid? (Afzondering,
infectiedruk, transmissieroutes)
1. Scheiding hoge van lage risicogroepen (zwangere, volwassen, jongen dieren)
o Vermijd contact tussen infectieuze dieren en gevoelige dieren
o Vermijd indirect (via kleding etc.) contact tussen beide groepen
o Indien scheiding niet te garanderen: toepassen van quarantaine,
beschermende kledij, ontsmetting, …
2. Verlaag de infectiedruk
o Infectiedruk = het aanwezige aantal ziekte verwekkers per dieren in de
ruimte.
o Hou de infectiedruk op een laag niveau zodat de immuniteit kan opgebouwd
worden
o Bioveiligheid is dus geen 0-100% verhaal (niet zwart-wit)
3. Identificeer de belangrijkste transmissieroutes
o Bepaal de relevante routes van besmetting
o Bepaal zo de juiste bioveiligheidsstrategie
o Per ziekte is deze route anders
,Mensen zijn de tweede belangrijste transmissie factor.
4. Risico is de combinatie van kans op besmetting en de frequentie van voorkomen van
transmissieroutes
5. Grotere groepen dieren vormen een groter risico
o Hogere kans op hogere infectiedruk
o Intensievere productie kan leiden tot een daling van de immuniteit
o Grotere veeteeltbedrijven hebben dus sterker bioveiligheidsplan nodig
3. Interne en externe bioveiligheid
1. Externe bioveiligheid (insleep vermijden)
o Aankoop van dieren en dierlijke producten
o Transport van dieren, mest en karkassen
o Aanvoer van water, voeder en gereedschap
o Toegang van bezoekers
o Ongedierte en vogels
o Geografische lokalisatie (ver genoeg van andere bedrijven)
2. Interne bioveiligheid (verspreiding doorheen het bedrijf vermijden)
o Ziekte management
o All-in/all-out
o Bezettingsgraad
o Compartimentalisatie en werkvolgorde: gebruik van protocollen
o Reinigen en ontsmetten
Vb. hygiënesluis: maatregel externe bioveiligheid
- Bedrijfseigenkledij
- Eerst wassen dan…
- Ontsmetten
, vb. interne bioveiligheid:
kadaverhuisje.
Het is een huisje om over een
dood dier te doen. Elk
varkensbedrijf is verplicht er één
te hebben.
4. Bioveiligheid meten en evalueren
Bioveiligheid meten en evalueren: measure first, manage after. Gebruik van checklijsten
specifiek per diersoort. Identificatie van de zwakke punten à opstellen actieplan!
Meetmethodes:
- Bacteriologisch onderzoek:
o Gebeurt na reinigen en ontsmetten
o Totale bacteriële telling
o Microbiologische indicatorbacteriën: enterococcen, E coli, MRSA, Salmonella
o Sneltesten beschikbaar
o Gram negatieve bacteriën zijn minder gevoelig voor desinfectantia dan
virussen (indicator)
o Agar contact platen (ACP): tellen en identificeren van de CFU’s
o Gebruik van swabs
- Adenosine trifosfaat monitoring:
o Uitgevoerd na reiniging
o ATP is aanwezig in alle prokaryoten en eukaryoten (alle soorten
levensvormen)
o Gebasseerd op activatie van het enzym luciferase met vorming van luceferine
o Mogelijk om de effectiviteit van een reiniging/ontsmetting te testen
o Geen identificatie van de besmetting mogelijk
- Visuele inspectie:
o Aanwezigheid van visueel organisch materiaal
- Identificeer de moeilijke locaties
o Waar stapelt vervuiling op, waar is het moeilijk te reinigen?
o Pas een specifiek protocol toe
- Elk gebouw, infrastructuur stelt andere reinigings- en ontsmettinseisen
o Impact verschillende materialen
o Slijtage van gebruikte materialen
Deel 4: bioveiligheid
Lessen zijn enorm belangrijk, wordt gecontroleerd door Europa. Vooral toepassen in
landbouwdieren sector.
Bioveiligheid
1. Wat is het belang van bioveiligheid?
• Alle maatregelen die de insleep en de verspreiding van een ziekte moeten
voorkomen
• Preventie en bescherming, reduceren van infectiedruk
• Externe en interne bioveiligheid
• Vermijden en reduceren van gebruik van medicatie (zeker antibiotica)
o Gebruik van geneesmiddelen reduceren: om resistentie van bacteriën
voorkomen, kosten vermijden, residuen vermijden in producten, garanderen
volksgezondheid, ook zoönoses vermijden (salmonella)
• Economisch voordeel, betere opbrengst, minder kosten
o Als je dieren gezond zijn gaan ze het economisch beter doen
Bioveiligheid is de belangrijkste basis!
Bioveiligheid lijdt tot minder ziekte etc. belangrijk schema!
• Hoelang overleeft een virus? Hoe komt een virus binnen?
• Goede wetenschappelijk onderbouwde strategie nodig per ziekteverwekker.
• Door strenge bioveiligheidsmaatregelen heeft de overheid kunnen vermijden dat de
Afrikaanse varkenspest varkens heeft aangetast.
- Bioveiligheidsmaatregelen moeten rekening houden met de belangrijkste
transmissieroutes!
o Algemene bioveiligheidsmaatregel: voetbad, ontsmetting voor de laarzen
o Bedrijfseigen kledij
- Welke pathogenen zijn van tel? Wat zijn de betrokken transmissieroutes?
, - Algemeen bioveiligheidsbeleid versus…
- … specifieke bioveiligheidsmaatregelen voor het bekomen van 1 specifiek pathogeen
o Ophokplicht bij influenza
Bioveiligheid als onderdeel van ziektebestrijdingsprogramma’s:
- Doel: reductie (eradicatie) van bepaalde ziekten of pathogenen
- Onderdelen: preventie, monitoring, bestrijding
- Gestuurd vanuit de overheid
- Voorbeelden: IBR-rund, Salmonella bestrijding
o IBR: ontsteking van de trachea en de neus (bovenste luchtwegen) veroorzaakt
door een zeer besmettelijk virus. Waren ernstig ziek. Hoge morbiditeit en
soms ook hoge mortaliteit. Alle bedrijven (met runderen) moesten bloed
nemen en vaccineren tegen IBR. IBR vrije bedrijven worden erkend door een
statuut.
o Wordt gestuurd en gesubsidieerd door de overheid.
- Vaccineren wordt gezien als een preventiemaatregel à niet geschikt om IBR volledig
weg te krijgen.
Bioveiligheid als onderdeel van monitoringsprogramma’s:
- Continu monitoring in officiële programma’s
o Ziektes die af en toe nog voorkomen op laag niveau.
o Aankoop onderzoek bij aankoop van een rund.
- Aujeszky bestrijding bij varkens
o Van alle varkens moest bloed genomen worden.
o België is vrij van Aujeszky
2. Wat zijn de principes van bioveiligheid? (Afzondering,
infectiedruk, transmissieroutes)
1. Scheiding hoge van lage risicogroepen (zwangere, volwassen, jongen dieren)
o Vermijd contact tussen infectieuze dieren en gevoelige dieren
o Vermijd indirect (via kleding etc.) contact tussen beide groepen
o Indien scheiding niet te garanderen: toepassen van quarantaine,
beschermende kledij, ontsmetting, …
2. Verlaag de infectiedruk
o Infectiedruk = het aanwezige aantal ziekte verwekkers per dieren in de
ruimte.
o Hou de infectiedruk op een laag niveau zodat de immuniteit kan opgebouwd
worden
o Bioveiligheid is dus geen 0-100% verhaal (niet zwart-wit)
3. Identificeer de belangrijkste transmissieroutes
o Bepaal de relevante routes van besmetting
o Bepaal zo de juiste bioveiligheidsstrategie
o Per ziekte is deze route anders
,Mensen zijn de tweede belangrijste transmissie factor.
4. Risico is de combinatie van kans op besmetting en de frequentie van voorkomen van
transmissieroutes
5. Grotere groepen dieren vormen een groter risico
o Hogere kans op hogere infectiedruk
o Intensievere productie kan leiden tot een daling van de immuniteit
o Grotere veeteeltbedrijven hebben dus sterker bioveiligheidsplan nodig
3. Interne en externe bioveiligheid
1. Externe bioveiligheid (insleep vermijden)
o Aankoop van dieren en dierlijke producten
o Transport van dieren, mest en karkassen
o Aanvoer van water, voeder en gereedschap
o Toegang van bezoekers
o Ongedierte en vogels
o Geografische lokalisatie (ver genoeg van andere bedrijven)
2. Interne bioveiligheid (verspreiding doorheen het bedrijf vermijden)
o Ziekte management
o All-in/all-out
o Bezettingsgraad
o Compartimentalisatie en werkvolgorde: gebruik van protocollen
o Reinigen en ontsmetten
Vb. hygiënesluis: maatregel externe bioveiligheid
- Bedrijfseigenkledij
- Eerst wassen dan…
- Ontsmetten
, vb. interne bioveiligheid:
kadaverhuisje.
Het is een huisje om over een
dood dier te doen. Elk
varkensbedrijf is verplicht er één
te hebben.
4. Bioveiligheid meten en evalueren
Bioveiligheid meten en evalueren: measure first, manage after. Gebruik van checklijsten
specifiek per diersoort. Identificatie van de zwakke punten à opstellen actieplan!
Meetmethodes:
- Bacteriologisch onderzoek:
o Gebeurt na reinigen en ontsmetten
o Totale bacteriële telling
o Microbiologische indicatorbacteriën: enterococcen, E coli, MRSA, Salmonella
o Sneltesten beschikbaar
o Gram negatieve bacteriën zijn minder gevoelig voor desinfectantia dan
virussen (indicator)
o Agar contact platen (ACP): tellen en identificeren van de CFU’s
o Gebruik van swabs
- Adenosine trifosfaat monitoring:
o Uitgevoerd na reiniging
o ATP is aanwezig in alle prokaryoten en eukaryoten (alle soorten
levensvormen)
o Gebasseerd op activatie van het enzym luciferase met vorming van luceferine
o Mogelijk om de effectiviteit van een reiniging/ontsmetting te testen
o Geen identificatie van de besmetting mogelijk
- Visuele inspectie:
o Aanwezigheid van visueel organisch materiaal
- Identificeer de moeilijke locaties
o Waar stapelt vervuiling op, waar is het moeilijk te reinigen?
o Pas een specifiek protocol toe
- Elk gebouw, infrastructuur stelt andere reinigings- en ontsmettinseisen
o Impact verschillende materialen
o Slijtage van gebruikte materialen
