5 TIMMERS ERVARINGSORDENING
• De grondlegger: Dorothea Timmers-Huigens
• Kinder- en jeugdpsycholoog, pedagoog en antropoloog, praktisch theoloog
• Theorie van de ervaringsordening is ontstaan in 1969, vanuit haar werk als pedagoog
in een Nederlandse instelling voor mensen met een verstandelijke beperking.
• Sluit aan bij ‘emancipatie’ en ‘burgerschap’ , ook al is deze theorie al heel lang
geleden ontstaan
• Vanaf 1972: ook toepassing van de theorie in de eerstelijnsgezondheidszorg.
• In een moderner jasje gegoten door 3 zonen van Dorothea en wordt vandaag nog
steeds toegepast.
• 2010 Teo opgericht als kennis- en expertisecentrum voor ervaringsordening
• Centraal: ervaringsordening
o Mens door middel van aangeboren dynamische psyche in staat ervaringen op
4 wijzen te ordenen
o 4 manieren van ordenen die samenwerken, samen voorhanden zijn en
gelijktijdig werken
• Gebruikt in beeldvorming mensen met beperking
o Beschrijven van hoe iemand ervaringen ordent → beter zicht op hoe iemand
in werkelijkheid staat
o Profielschets
5.1 DE 4 WIJZEN VAN ERVARINGSORDENING
5.1.1 De ordeningswijzen: een circulair systeem
Wij, mensen, hebben een heel dynamisch psyche. We zijn in staat om alle ervaringen
doorheen de dag, ons leven,.. te ordenen!
• Lichaamsgebonden EOW
= geeft informatie over de veiligheid van het fysieke bestaan
‘Is mijn lichaam veilig?’
• Associatieve EOW
= geeft informatie over de betrouwbaarheid van de concrete en momentane
werkelijkheid
‘Is mijn omgeving betrouwbaar?’
• Structurerende EOW
= geeft informatie over de samenhang van gebeurtenissen of episodes van een
gebeurtenis
‘Ken ik de samenhang tussen episodes?’
• Vormgevende EOW
= geeft informatie over de eigenheid van het ik en de mate waarin men zichzelf kan
zijn
‘Mag ik mezelf zijn?’
41
,Een circulair systeem, geen fasen
Geen nummertjes, geen fasen, wel allemaal opties, een circulair systeem
Cliënt klimt niet op van het ene niveau naar het andere!
Het zijn vier manieren van ervaringen ordenen die aanwezig zijn en we kunnen gebruiken.
De ene keer wat meer het ene dan het andere. Het moet allemaal in harmonie zijn. Bij
mensen met een ernstige beperking is deze samenhang er niet altijd en is het dus niet in
harmonie. Dan kan het zijn dat één ervaringsordening harder doorweegt en dan is er sprake
van dominantie van een bepaalde ordening. Dit kan zorgen voor een blokkade
Metafoor: steen die je in het water gooit → krijg je verschillende kringen.
-De steen die je in het water gooit = ik
-Het water = de werkelijkheid
De cirkels kunnen niet zonder elkaar, ze hebben elkaar nodig en zijn met elkaar verbonden.
Betekenis in orthopedagogische context:
“Begrijpen wat gecommuniceerd wordt met probleemgedrag, vraagt niet om instemming met
dat wat uitgedrukt wordt, maar om inleving in de ervaringsordening die ten grondslag ligt aan
het gedrag.”
Co-regulatie = Afstemmen op de ordeningswijze van de ander, je afstemmen op je cliënt, je
moet weten waar de blokkades zitten en je daar op afstemmen! (metafoor = de brug van de
beleving, begeleider en cliënt aan de andere kant van de burg, in het midden is het
meetingpoint. Daar kunnen ze samen komen door zich op elkaar af te stemmen en elkaar
heel goed te stemmen, zo kan je goed begeleiden!)
Voorbeeld Monique: ernstig beperkte vrouw, haar lichaamsgebonden ervaring was dominant.
Je moest altijd even haar handen vastnemen, zacht tegen haar praten,… Op een dag begon
ze zichzelf te verminken en men wist niet wat er scheelde… uiteindelijk bleek de poetsvrouw
het probleem te zijn. Ze waren haar vergeten zeggen dat ze eerst even tot bij Monique moest
gaan en aanraken, haar op haar gemak stellen… ze was heel bang en begon zich dan ook
af te reageren op haar lichaam, omdat dit dominant was!
5.1.2 De ordeningswijzen: dominantie
Geen sprake van harmonieuze samenwerking → dominantie van bepaalde
ervaringsordening
42
, Nee moet zeggen op 1 v/d basisvragen →alle andere ordeningen ingezet om ‘ja’ als
antwoord te krijgen
• Ordening waarbij je ‘nee’ moet zeggen wordt dan dominant
• Komt op de voorgrond omdat de nee moet veranderen in een ja
Dominante ordening zal andere ordeningen aan het werk zetten om dat antwoord ‘ja’ te
bekomen zodat de ordening weer harmonieus kunnen samenwerken
Verandering plaatsvinden en stelt alles in het werk om tot die veranderingen te komen
• Kan van korte duur zijn en onbewust verlopen
• Kan langer duren en bewust de werkelijkheid moet organiseren
• Andere moeten inschakelen m die verandering teweeg te brengen
5.1.3 De ordeningswijzen: toelichting
5.1.3.1 Lichaamsgebonden ervaringsordening
• Het eigen lichaam als basis van elke ervaring
‘een krop in je keel’, ‘een buikgevoel’
• Lichaamsgebonden ordenen en de relatie tot de ander
“Wie dominant lichaamsgebonden ordent, maakt geen /moeilijk contact met personen die hij
niet lichamelijk kan waarnemen”
bv: Monique kan geen contact leggen met iemand die niet dichtbij genoeg komt, of met haar
zus die er op dat moment niet is!
Snoezelen, zintuigprikkeling,… heel belangrijk voor lichaamsgebonden ervaringen voor
ernstige beperkingen.
5.1.3.2 De associatieve ordening
• Geeft informatie over de betrouwbaarheid van de concrete en momentane
werkelijkheid, categoriseren,…
• Gewoontevorming: de werkelijkheid wordt voorspelbaar: als ik… dan dat…
• Associëren is bijzonder belangrijk voor de menselijke ontwikkeling
Bv: vast slaapritueel (eerst tanden poetsen,… dan dat,…) , associëren van mimiek
aan emoties (dus je moet zien dat het overeenkomt) , bij kleuterschool kan een liedje
gelinkt worden aan ‘tijd om op te ruimen’
• Associaties ontstaan door regelmaat, maar te grote regelmaat houdt gevaar in
Bv: je kan ook vastlopen in de regelmaat, je moet het soms ook kunnen lossen als
begeleider. Ook de cliënt kan soms dan daarin vastlopen en heel gefrustreerd zijn als
er wordt afgeweken van de gewoonte.
5.1.3.3 De gestructureerde ervaringsordening
• Structurerende ervaringsordening steunt op associatieve ervaringsordening
• Bewust denken, willen en oordelen: via structurerend ordenen naar zelfbewustzijn
• De menselijke mogelijkheid om steeds meer afstand te nemen van zichzelf, alles op
een rijtje zetten
Bv: aah ik zal die les nu kijken dan kan ik die dag mijn lief zien en dan gaan
werken,…
• Ook van belang voor mensen met ernstig verstandelijke beperking, het dan aan de
begeleider om dit mogelijk te maken omdat ze het zelf niet goed kunnen aangeven.
43
• De grondlegger: Dorothea Timmers-Huigens
• Kinder- en jeugdpsycholoog, pedagoog en antropoloog, praktisch theoloog
• Theorie van de ervaringsordening is ontstaan in 1969, vanuit haar werk als pedagoog
in een Nederlandse instelling voor mensen met een verstandelijke beperking.
• Sluit aan bij ‘emancipatie’ en ‘burgerschap’ , ook al is deze theorie al heel lang
geleden ontstaan
• Vanaf 1972: ook toepassing van de theorie in de eerstelijnsgezondheidszorg.
• In een moderner jasje gegoten door 3 zonen van Dorothea en wordt vandaag nog
steeds toegepast.
• 2010 Teo opgericht als kennis- en expertisecentrum voor ervaringsordening
• Centraal: ervaringsordening
o Mens door middel van aangeboren dynamische psyche in staat ervaringen op
4 wijzen te ordenen
o 4 manieren van ordenen die samenwerken, samen voorhanden zijn en
gelijktijdig werken
• Gebruikt in beeldvorming mensen met beperking
o Beschrijven van hoe iemand ervaringen ordent → beter zicht op hoe iemand
in werkelijkheid staat
o Profielschets
5.1 DE 4 WIJZEN VAN ERVARINGSORDENING
5.1.1 De ordeningswijzen: een circulair systeem
Wij, mensen, hebben een heel dynamisch psyche. We zijn in staat om alle ervaringen
doorheen de dag, ons leven,.. te ordenen!
• Lichaamsgebonden EOW
= geeft informatie over de veiligheid van het fysieke bestaan
‘Is mijn lichaam veilig?’
• Associatieve EOW
= geeft informatie over de betrouwbaarheid van de concrete en momentane
werkelijkheid
‘Is mijn omgeving betrouwbaar?’
• Structurerende EOW
= geeft informatie over de samenhang van gebeurtenissen of episodes van een
gebeurtenis
‘Ken ik de samenhang tussen episodes?’
• Vormgevende EOW
= geeft informatie over de eigenheid van het ik en de mate waarin men zichzelf kan
zijn
‘Mag ik mezelf zijn?’
41
,Een circulair systeem, geen fasen
Geen nummertjes, geen fasen, wel allemaal opties, een circulair systeem
Cliënt klimt niet op van het ene niveau naar het andere!
Het zijn vier manieren van ervaringen ordenen die aanwezig zijn en we kunnen gebruiken.
De ene keer wat meer het ene dan het andere. Het moet allemaal in harmonie zijn. Bij
mensen met een ernstige beperking is deze samenhang er niet altijd en is het dus niet in
harmonie. Dan kan het zijn dat één ervaringsordening harder doorweegt en dan is er sprake
van dominantie van een bepaalde ordening. Dit kan zorgen voor een blokkade
Metafoor: steen die je in het water gooit → krijg je verschillende kringen.
-De steen die je in het water gooit = ik
-Het water = de werkelijkheid
De cirkels kunnen niet zonder elkaar, ze hebben elkaar nodig en zijn met elkaar verbonden.
Betekenis in orthopedagogische context:
“Begrijpen wat gecommuniceerd wordt met probleemgedrag, vraagt niet om instemming met
dat wat uitgedrukt wordt, maar om inleving in de ervaringsordening die ten grondslag ligt aan
het gedrag.”
Co-regulatie = Afstemmen op de ordeningswijze van de ander, je afstemmen op je cliënt, je
moet weten waar de blokkades zitten en je daar op afstemmen! (metafoor = de brug van de
beleving, begeleider en cliënt aan de andere kant van de burg, in het midden is het
meetingpoint. Daar kunnen ze samen komen door zich op elkaar af te stemmen en elkaar
heel goed te stemmen, zo kan je goed begeleiden!)
Voorbeeld Monique: ernstig beperkte vrouw, haar lichaamsgebonden ervaring was dominant.
Je moest altijd even haar handen vastnemen, zacht tegen haar praten,… Op een dag begon
ze zichzelf te verminken en men wist niet wat er scheelde… uiteindelijk bleek de poetsvrouw
het probleem te zijn. Ze waren haar vergeten zeggen dat ze eerst even tot bij Monique moest
gaan en aanraken, haar op haar gemak stellen… ze was heel bang en begon zich dan ook
af te reageren op haar lichaam, omdat dit dominant was!
5.1.2 De ordeningswijzen: dominantie
Geen sprake van harmonieuze samenwerking → dominantie van bepaalde
ervaringsordening
42
, Nee moet zeggen op 1 v/d basisvragen →alle andere ordeningen ingezet om ‘ja’ als
antwoord te krijgen
• Ordening waarbij je ‘nee’ moet zeggen wordt dan dominant
• Komt op de voorgrond omdat de nee moet veranderen in een ja
Dominante ordening zal andere ordeningen aan het werk zetten om dat antwoord ‘ja’ te
bekomen zodat de ordening weer harmonieus kunnen samenwerken
Verandering plaatsvinden en stelt alles in het werk om tot die veranderingen te komen
• Kan van korte duur zijn en onbewust verlopen
• Kan langer duren en bewust de werkelijkheid moet organiseren
• Andere moeten inschakelen m die verandering teweeg te brengen
5.1.3 De ordeningswijzen: toelichting
5.1.3.1 Lichaamsgebonden ervaringsordening
• Het eigen lichaam als basis van elke ervaring
‘een krop in je keel’, ‘een buikgevoel’
• Lichaamsgebonden ordenen en de relatie tot de ander
“Wie dominant lichaamsgebonden ordent, maakt geen /moeilijk contact met personen die hij
niet lichamelijk kan waarnemen”
bv: Monique kan geen contact leggen met iemand die niet dichtbij genoeg komt, of met haar
zus die er op dat moment niet is!
Snoezelen, zintuigprikkeling,… heel belangrijk voor lichaamsgebonden ervaringen voor
ernstige beperkingen.
5.1.3.2 De associatieve ordening
• Geeft informatie over de betrouwbaarheid van de concrete en momentane
werkelijkheid, categoriseren,…
• Gewoontevorming: de werkelijkheid wordt voorspelbaar: als ik… dan dat…
• Associëren is bijzonder belangrijk voor de menselijke ontwikkeling
Bv: vast slaapritueel (eerst tanden poetsen,… dan dat,…) , associëren van mimiek
aan emoties (dus je moet zien dat het overeenkomt) , bij kleuterschool kan een liedje
gelinkt worden aan ‘tijd om op te ruimen’
• Associaties ontstaan door regelmaat, maar te grote regelmaat houdt gevaar in
Bv: je kan ook vastlopen in de regelmaat, je moet het soms ook kunnen lossen als
begeleider. Ook de cliënt kan soms dan daarin vastlopen en heel gefrustreerd zijn als
er wordt afgeweken van de gewoonte.
5.1.3.3 De gestructureerde ervaringsordening
• Structurerende ervaringsordening steunt op associatieve ervaringsordening
• Bewust denken, willen en oordelen: via structurerend ordenen naar zelfbewustzijn
• De menselijke mogelijkheid om steeds meer afstand te nemen van zichzelf, alles op
een rijtje zetten
Bv: aah ik zal die les nu kijken dan kan ik die dag mijn lief zien en dan gaan
werken,…
• Ook van belang voor mensen met ernstig verstandelijke beperking, het dan aan de
begeleider om dit mogelijk te maken omdat ze het zelf niet goed kunnen aangeven.
43
