Samenvatting sociale instituties

Sociale instituties

1 Welzijn in de verzorgingsstaat
1.1 Begrip verzorgingsstaat / welvaartsstaat
1.1.1 Betekenis
 Verzorgingsstaat als garantieformule
 Verzorgingsstaat als rechtsvorm
 Welvaartsstaat = de samenlevingsvorm van sommige rijke geïndustrialiseerde
landen waarbij een aantal grondrechten van de burger effectief gewaarborgd
worden. Deze grondrechten zijn bedoeld om zijn materiële welvaart en zijn
kansen tot ontplooiing te bevorderen. Dit alles gebeurt binnen de
parlementaire democratie en met behoud van de vrijemarkteconomische
productiewijze.
 Uitbouw welvaartsstaat door ook sociale grondrechten (naast gewone
rechten)

1.1.2 Kenmerken van de welvaartsstaat
 Hoog welvaartspeil
o Hooggeorganiseerde economische ontwikkeling  hoge
levensstandaard
o Voorwaarde behoud: voortdurende eco groei + volledige
werkgelegenheid
 Overheidsoptreden
o Sociaal beschermen
 Sociale zekerheid
 Organisaties (dienstverlening)
 Verwezenlijking van grondrechten
o Voorkomen van problemen
 Preventieve solidariteit (sociale zekerheid)
 Uitbouwen zorgapparaat (sociale instituties)
 Vrije markt en overleg
o Beslissingen op basis van overleg
o Sociaal overleg tussen vertegenwoordigers van ondernemingen +
organisaties die belangen van burgers verdedigen + overheid
 Binnen democratie
o Niet autoritair, wel parlementaire democratie
o Overleg en inspraak

,1.1.3 De welvaartsstaat is niet-staats en is verzuild
 Niet-staats
o Sociale organisaties (middenveld) zijn sterk betrokken bij:
 Besluitvorming
 Partitair: sociaal overleg tssn vertegenwoordigers &
wergevers, werknemers
 Tripartiet: aangevuld met vertegenwoordigers van
overheid
 Uitvoering
 Sociaal beleid uitgevoerd door verenigingen en
organisaties
 Uitbetaling uitkeringen
 Overheid: controleren
 Vb: besluiten over pensioen + betalen de pensioenen
 Verzuild middenveld
o Verzuiling: maatschappelijke initiatieven vanuit ideologie
 Liberaal
 Sociaal
 Katholiek
o Ontzuiling: koepels nog sterk maar je kan bij verschillende zijn, niet
meer voor je hele leven vast onder een zuil, politieke minder aanwezig
o Nieuwe sociale bewegingen
 Vanuit bepaald thema (niet vanuit ideologie)
 Greenpeace
 11.11.11
 Onafhankelijke ziekenfondsen

1.1.4 Korte historische schets
 Aanzet: industriële revolutie  toename arbeidsproductiviteit + stijging
welvaart.
Veranderingen pol-maatsch vlak
Begin: kindersterfte en hongersnood (Daens)
 5 fasen
1. De sociale kwestie (1800-1880)
 Invloed Franse Revolutie
 Iets betere levensstandaard door industrialisatie
 Weinig tussenkomt overheid
 Veel uitbuiting, weinig rechten, hongersnood, kinderarbeid
 Vanuit solidariteit ontstaan coöperatieven en ‘voorlopers’ van
ziekenfondsen en vakbonden (vb: De Vooruit in Gent)
2. Sociale wetten ter bescherming van de arbeiders (1880-1919)
 Door opstanden en stakingen: leerplicht, zondagsrust, verbod
op kinderarbeid
 Ontwikkeling stemrecht: meervoudig stemrecht (1893) –
enkelvoudig mannelijk stemrecht (1919)
 Arbeiders beter organiseren  oprichting vakbonden
 Lokale ziekenfondsen (vrijwillig)

,3. Sociaal overleg (tussen WO1 en WO2)
 Economische crisis, toenemende werkloosheid
 Opkomst totalitaire regimes in Europa (vb: communisme in
Rusland)
 Groeiend besef aan nood van ingrijping overheid in economie
 Overheid moet zorgen voor werk door te investeren in
infrastructuur (gebouwen, wegen, fabrieken…)

 Nationale arbeidsconferentie (1936) na grote stakingen
 Structurering sociaal overleg  meebouwen sociaal
beleid
o Betaald jaarlijks verlof, erkenning vakbonden en
40-urenweek in ongezonde/gevaarlijke
fabrieken
o Pensioenen en kinderbijslag verplicht
4. Concrete uitbouw en bloei van de welvaartsstaat (na WO2 – 1973)
 Sociale zekerheid georganiseerd en verplicht
 WV, ZIV, KB: vakbonden, ziekenfondsen en patronale
compensatiekassen zorgden voor uitbetaling
 Uitbouw overleg werkgevers & werknemers
 Uitbouw zorgvoorzieningen
 Jaren 60: welvarende maatschappij met vangnet ter
ondersteuning
 Door druk vanuit maatschappij:
 1948 vrouwenstemrecht
 optrekken leerplicht 14-16-18
5. Naar actieve welvaartsstaat (eind 20e eeuw)
 1973: oliecrisis & later economische crisis  stilstand
welvaartsstaat & besparingen
 traditionele welvaartsstaat moet opnieuw bekeken worden
 uit sz valt, opgevangen door vangnet: bestaansminimum (nu:
leefloon)
 welvaartsstaat biedt bescherming, maar betaalbaarheid sz
onder druk door:
 demografische veranderingen
o vergrijzing: druk op penioenen, oplossing: langer
werken
o ontgroeining
 andere manier van leven
o sz gebaseerd op leefwijze van vroeger (1
kostwinner)
o nu: samengestelde gezinnen, 2 kostwinners,
flexibelere carrière…
 globalisering
o flexibelere jobs: buitenland
o

, 1.1.5 De actieve welvaartsstaat
 Via sociale zekerheid & zorgnetwerk biedt maatschappij bescherming tegen
inkomensverlies en kosten verbonden aan bepaalde risisco’s
 Traditioneel welvaartsmodel: kritische blik (in vraag gesteld) door:
o Demografische veranderingen (vergrijzing)
o Veranderde leefpatronen (vrouwenarbeid, eenoudergezin)
o Verregaande economische globalisering & flexibilisering
Toenemende
druk  Succesverhaal <-> schaduwkant:
o Toenemede druk van fiscale & sociale lasten
o Vergrijzing  grotere last actieve bevolking
o Internationale concurrentie + baanverlies aan ‘lageloonlanden’

 Ontstaan activeringsidee = extra aandacht aan:
o Arbeidsbemiddeling
o Beroepsopleiding
o Maatregelen om tewerkstelling voor sociaal zwakkere groepen te
bevorderen
 Motto: ‘niet de mensen vis geven, maar ze leren vissen’
o Via overheidsmaatregelen mensen integreren via werk
o In plaats van uitkeringen geven
 Proactief beleid
o Anticiperen op toekomstig banenverlies in sectoren die het moeilijk
hebben
o Bijscholing werkzoekende en werknemers
 Minimaliseren blijvende werkloosheid
 Minimaliseren jobverlies bij herstructurering
 Doelstelling: verhoging van de activiteitsgraad via:
o Strengere aanpak werkzoekende
o Jongeren vlugger werken
o Minder brugpensioen
o Langer laten werken
o Kostenbesparing door privatisering
 Vormt basis ‘Generatiepact’ (+ Di Rupo en Michel)
o Hulp bij activering via
 VDAB, IBO, wijkwerk
 Activering zorgt voor discussie door onvoldoende aandacht voor:
o Kwaliteit van arbeid
o Combinatie gezin & arbeid (vrouw onbetaalde zorgende rol, wnr ze
werken moet dit vervangen worden)
o Vrijwilligerswerk
o Onbetaalde zorgarbeid in gezin/buurt
o Moeilijk werk vinden door discriminatie op arbeidsmarkt
 Vanaf 50+
 Andere afkomst/taal/religie
 Mensen met beperking
 Jonge vrouwen met kinderwens