Samenvatting Recht

DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING TOT HET RECHT

1 Recht: begripsomschrijving
Recht = een geheel van gedragsregels die afdwingbaar gesteld zijn door de overheid
 Regels zijn te ruim  gedragsregels
 Gedragsregels: zeggen wat anders kan, maar niet anders mag
o Vb: stoppen voor rood licht
 Afdwingbaar gesteld door overheid
o Afdwingbaar: aanwezigheid van sancties
o Alle rechtsregels zijn afdwingbare gedragsregels, maar
niet alle afdwingbare gedragsregels zijn rechtsregels!
 Vb: spelregels voetbal afdwingbaar,
beleefdheidsregels
 Dus afdwingbaar door overheid (staatsapparaat)
o Afdwingbaar ≠ gemaakt door de overheid
 Vb: kotbaas die huurcontract opstelt
 Sanctie ≠ straf
o Alle straffen zijn wel sancties, maar niet alle sancties zijn straffen
 Straf: gevangenis, werkstraf, geldboete
 Enkel bij misdrijven
 Betalen aan overheid
 Sancties: schadevergoeding
 Betalen aan persoon die schade heeft ervaren
 Dubbel afdwingbare regels
o Zowel morele regel (geweten) als rechtsregel (overheid)

2 Doel van recht
Orde & rechtszekerheid
 Orde: zonder zou er chaos zijn
 Rechtszekerheid: mensen weten beter waar ze aan toe zijn en wat hen te wachten
staat wanneer ze zich op een bepaalde manier gedragen
 ! betekent niet noodzakelijk rechtvaardigheid !

3 Bronnen van recht
= verschillende vormen waarin rechtsregels kunnen worden uitgedrukt (zie titels)

3.1 De wetgeving in ruime zin
3.1.1 Omschrijving
 Federale wetten
o Wetgeving gestemd door federale parlement ( “wet” )
 Decreten en ordonnanties
o Wetgeving gestemd door deelstaatparlementen
 Beslissingen van de uitvoerende macht
o Koninklijke/Ministeriële Besluiten, gemeentelijke en provinciale besluiten…

,3.1.2 Waar vind je de wetgeving?
 Belgisch Staatsblad
o Maar niet altijd recentste versie  geconsolideerde wetgeving (juridat.be)
 Gemeentelijke en provinciale wetgeving
o Provincies: Bestuursmemoriaal
o Gemeenten: aanplakking of online

3.2 De gewoonte
 Rechtsgewoonten = gevestigde, ongeschreven gebruiken die door de gemeenschap
als bindende rechtsregels worden beschouwd

3.3 Algemene rechtsbeginselen
 Ongeschreven gedragsregels die op een bepaald ogenblik essentieel worden geacht
voor de samenleving
o Vb: bescherming van de zwakken

3.4 De rechtspraak
 Geheel van rechterlijke uitspraken:
o Vonnissen (rechtbanken) & arresten (hoven) & uitspraken van andere
rechtscolleges
 Uitspraak rechter is enkel binden voor partijen die bij rechtszaak betrokken zijn
o Gezaghebbende bron
o Vaak belangrijke aanvulling op de wet

3.5 Rechtsleer
 Geschriften van juristen
o Geheel van publicaties waarin rechtsgeleerden hun opvattingen over recht
meedelen
o Gezaghebbende rechtsbron
 Op zich niet algemeen bindend, maar kan grote invloed uitoefenen op
wetgeving en rechters

3.6 Private regelgeving
 Overeenkomsten tussen twee personen die bindend is voor beide partijen
o Geldige overeenkomsten zijn een bron van recht(sregels), althans voor
contracterende partijen

,4 Indeling van het recht
4.1 Klassieke indeling in publiekrecht en privaatrecht




4.1.1 Het publiekrecht
Regelt organisatie en werking van overheid en de relatie van overheid met de burgers.
Rechtstakken:
 Grondwettelijk recht of staatsrecht
o Fundamentele regels: inrichting en werking van verschillende staatsmachten
& fundamentele rechten en vrijheden van de burgers (mensenrechten)
 Bestuursrecht of administratief recht
o Werking en structuur van de organen van de uitvoerende macht
 Wegwijs in verschillende administratieve diensten en hun werking,
alsook het statuut van de ambtenaren die er werken
 Vb: dienst leefmilieu of stedenbouw van een gemeente
 Strafrecht
o Regels met betrekking tot het opleggen van strafsancties
 Fiscaal recht
o Heffen en innen van belastingen
 Vb: BTW, hypotheek, inkomstenbelastingen
 Gerechtelijk recht of procesrecht
o Bevat regels over:
 Organisatie, bevoegdheid en werking van rechtscolleges
 Manier waarop men moet procederen
 Rechtsmiddelen die tegen rechterlijke uitspraak kunnen worden
aangewend (beroep, verzet)
 Uitvoering van rechterlijke uitspraken
o Verdere indeling
 Gerechtelijk privaatrecht : van toepassing op geschillen van
privaatrechtelijke aard
 Strafprocesrecht of strafvorderingsrecht: schrijft voor hoe misdrijven
worden vervolgd en bestraft

, 4.1.2 Het privaatrecht
Regelt verhoudingen tussen burgers onderling
Rechtstakken:
 Handelsrecht
o Handelaars en daden van koophandel
 Burgerlijk recht
o Verhouding tussen burgers
o Regelt:
 Personenrecht
 Rechten en plichten ten opzichte van anderen
 Familierecht of gezinsrecht
 Verhoudingen tussen echtgenoten, tussen ouders en kinderen,
tussen personen die uit de echt scheiden of uit de echt
gescheiden zijn, en tussen ongehuwd samenwonenden
 Huwelijksvermogensrecht
 Verhouding tussen gehuwden, op vlak van vermogen
 Overeenkomstenrecht
 Verhoudingen die ontstaan op basis van een overeenkomst
 Vb: huurder-verhuurder of koper-verkoper
 Onrechtmatige daad
 Verhoudingen die ontstaan obv onrechtmatige daad
 Zakenrecht
 Rechten die burgers kunnen laten gelden tov allerhande
soorten goederen
 Erfrecht
 Erfrechtelijke verhouding tussen erflater en erfgenamen
o Terug te vinden in Burgerlijk Wetboek en afzonderlijke wetteksten

4.1.3 Gemengde rechtstakken
 Arbeidsrecht
o Regelt (arbeids)verhoudingen tussen werkgevers en werknemers
 Sociale zekerheidsrecht
o Regelt de verschillende sociale voorzieningen
 Vb: werkeloosheid, ziekte, invaliditeit, moederschap, ouderdom…

4.2 Indeling op basis van normerende waarde
4.2.1 Aanvullend recht
 Recht waarvan je mag afwijken, op voorwaarde dat de partijen een andere regeling
hebben getroffen
o (= rechtsregels die je naast je mag neerleggen, maar alleen maar indien men
(op voorhand) andere, afwijkende regeling heeft afgesproken)
o Vb: wettelijk huwelijksvermogensstelsel  huwelijkscontract met scheiding
van goederen (dia 11 ppt1)