Psychologie
Deel 1: psychologie als wetenschap
1. Wetenschappelijkheid van de psychologie
1.1. Een definitie van psychologie
Psychologie = de wetenschappelijke studie van het gedrag en de
onderliggende mentale processen.
4 elementen:
- de wetenschappelijkheid,
- de studie,
- het gedrag en
- de mentale processen.
1.2. Wat maakt psychologie tot een wetenschap?
1.2.1. Criteria:
- Objectief waarneembaar: iedereen kan tot dezelfde bevindingen
komen als dezelfde onderzokesmethode zou gebruikt worden
- Systematische observatie: de wetenschapper moet de methode van
de observatie op voorhand hebben vastgelegt en beschreven, het
mag geen toevallige observatie zijn
- Eenduidig: er kan maar één verklaring zijn voor deze situatie. De
vastgestelde feiten moeten zo worden uitgelegd dat de andere
verklaringen voor hetzelfde verband uitgesloten zijn
1.2.2. Wetenschappelijke methode 5 stappen
Stap 1: het ontwikkelen van een hypothese
Men start met het expliciet formuleren van het verband dat men vermoedt
tussen variabelen.
Hypothese = veronderstelling over hoe 1 of meerdere factoren zich
tegenover elkaar verhouden
Stap 2: een verband onderzoeken is een gecontroleerd experiment
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen onafhankelijke en afhankelijke
variabelen.
Variabelen zijn feiten die variëren afhankelijk van een aantal condities
Onafhankelijke variabelen = condities die men gaat manipuleren
Afhankelijke variabelen = de uitkomst
1
,Stap 3: verzamelen van de onderzoeksresultaten op een objectieve manier
De wetenschapper moet vermijden dat zijn observatie zo subjectief is dat
hij enkel die resultaten opmerkt die zijn hypothese bevestigen
Stap 4: analyse van de gegevens
Bij de analyse wordt nagegaan of de verzamelde data de hypothese
bevestigen of tegenspreken
Stap 5: bekendmaken en bediscussiëren van de resultaten
Vragen naar representativiteit, significatie, betrouwbaarheid en valideit
komen hier naar boven
- Representativiteit: is de groep die betrokken is bij het onderzoek wel
een goede vertegenwoordiging van de hele groep waarover een
uitspraak wordt gedaan
- Significatie: is de mate waarin de onafhankelijke variabele de
afhankelijke beïnvloedt wel voldoende?
- Betrouwbaar: bekom je dezelfde resultaten als je het onderzoek op
dezelfd emanier maar later of bij een andere steekproef herhaalt
- Validiteit: heb je de begrippen wel goed vertaald in je experiment,
zijn de begrippen uit het experiment wel echt gemeten?
1.2.3. Doelstellingen van de psychologie
- Theoretische psyvhologie: hierbij is de wetenschappelijke werkwijze
belangrijk heeft drie doelstellingen:
o Beschrijven: fenomenen eerst nauwkeurig beschrijven
o Verklaren: oorzaken van verschijnselen opzoeken
o Voorspellen: als de oorzaak van het fenomeen gekent is, weten
we dat de gevolgen zich kunnen herhalen als de oorzaak nog
eens optreedt.
- Toegepaste psychologie: men wil het gedrag vooral gaan
beïnvloeden. Praktijkgerichte orthopedagogen kunnen steunen op de
kennis van het menselijke gedrag als ze mensen begeleiden naar
verandering
2
,1.3. Een definitie van gedrag
Gedrag = is een zinvolle reactie op een zinvolle stimulus
1.3.1. Onderscheid betekenisloze en zinvolle stimulus en
reactie
We maken een onderscheid tussen betekenislozen en zinvolle stimulus en
reactie:
Betekenisloze: persoon geeft geen betekenis aan een stimulus
Vb. “er is veel wind”
Betekenisvolle: persoon geeft betekenis aan een stimulus
Vb. “ik vind veel wind niet aangenaam”
Anderzijds maken we ook een onderscheid tussen een automatische
fysiologische reactie en de zinvolle reactie of een reactie die de persoon
bewust of onbewust gekozen heeft
Vb. ik krijg kippenvel van de sensatie van de wind op mijn huid (=
fysiologische reactie-
Vb. ik blijf niet stilstaan in dee wind, ik ga naar een aangenamere plek (=
zinvolle reactie)
1.3.2. Onderscheid objectief waarneembaar en interpretatie
Stimulus en fysiologische reactie zijn objectief waarneembare afspecten
(niet altijd met blote oog)
“welke interne processen maken dat een stimulus omgezet wordt in een
zinvolle situatie en dan leidt tot een zinvolle ractie?” geen objectief
waarneembare terrein
1.4. Wat zijn interne processen?
- Alles wat in het donkere kadertje bevindt (niet zomaar waarnemen)
- Belangrijke interne processen die maken dat een stimulus een
zinvolle situatie wordt en dat er een zinvolle reactie volgt
3
, 1.5. Wanneer nemen we dan iets voor “waar” aan?
Convergerende evidentie = hoe meer verschillende onderzoeksresultaten
in dezelfde richting wijzen hoe dichter we bij de waarheid denken te
komen
2. Korte geschiedenis van de geschiedenis
Psychologie is een jonge wetenschap (iets meer dan 100 jaar), de Grieken
zochten al wel naar verklaringen voor het menselijk functioneren (vb.
Aristoteles). Pas in 1860-1870 waren de meeste filosofen overtuigd dat
alle gebeurtenissen fundamentele wetmatigheden volgen en dus
wetenschappelijk bestudeerd kunnen worden..
2.1. De vroege pscyhologie
2.1.1. Structuralisme
- In de meeste handboekken wordt het begin van wetenschappelijke
psychologie gesitueerd in 1879
- In 1879 stichtte de Duitse psycholoog Wilhelm Wundt het eerste
psychologisch laboratorium
- Wundt werd geïnspireerd door de toenmallige ontdekkingen in de
chemie
- Wetenschappelijke psychologen gingen op zoek naar de bouwtsenen,
de structuur, van menselijke psyche
- Dit zijn structuralisten
2.1.2. Functionalisme
- John Dewey “hoe het bewustzijn ons zou kunnen helpen om de
problemen van alledag beter te hanteren” inspiratienbron in de
psychologie
- Is van veronderstelling dat sociale verschijnselen een bepaalde
functie vervullen in de samenleving en dat sociale verschijnselen
onderling samenhang
2.2. Verschillende invalshoeke
2.2.1. De biologische invalshoek
- Gaan opzoek naar de rol van de erfelijkheid, het zenuwstelsel en het
hormonaal stelsel in ons gedrag
Vb. de studie van hersengolven, effecten van neurologische aandoeningen
op ons gedrag behoren tot hun studieterrein
2.2.2. De evolutionaire invalshoek
4
Deel 1: psychologie als wetenschap
1. Wetenschappelijkheid van de psychologie
1.1. Een definitie van psychologie
Psychologie = de wetenschappelijke studie van het gedrag en de
onderliggende mentale processen.
4 elementen:
- de wetenschappelijkheid,
- de studie,
- het gedrag en
- de mentale processen.
1.2. Wat maakt psychologie tot een wetenschap?
1.2.1. Criteria:
- Objectief waarneembaar: iedereen kan tot dezelfde bevindingen
komen als dezelfde onderzokesmethode zou gebruikt worden
- Systematische observatie: de wetenschapper moet de methode van
de observatie op voorhand hebben vastgelegt en beschreven, het
mag geen toevallige observatie zijn
- Eenduidig: er kan maar één verklaring zijn voor deze situatie. De
vastgestelde feiten moeten zo worden uitgelegd dat de andere
verklaringen voor hetzelfde verband uitgesloten zijn
1.2.2. Wetenschappelijke methode 5 stappen
Stap 1: het ontwikkelen van een hypothese
Men start met het expliciet formuleren van het verband dat men vermoedt
tussen variabelen.
Hypothese = veronderstelling over hoe 1 of meerdere factoren zich
tegenover elkaar verhouden
Stap 2: een verband onderzoeken is een gecontroleerd experiment
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen onafhankelijke en afhankelijke
variabelen.
Variabelen zijn feiten die variëren afhankelijk van een aantal condities
Onafhankelijke variabelen = condities die men gaat manipuleren
Afhankelijke variabelen = de uitkomst
1
,Stap 3: verzamelen van de onderzoeksresultaten op een objectieve manier
De wetenschapper moet vermijden dat zijn observatie zo subjectief is dat
hij enkel die resultaten opmerkt die zijn hypothese bevestigen
Stap 4: analyse van de gegevens
Bij de analyse wordt nagegaan of de verzamelde data de hypothese
bevestigen of tegenspreken
Stap 5: bekendmaken en bediscussiëren van de resultaten
Vragen naar representativiteit, significatie, betrouwbaarheid en valideit
komen hier naar boven
- Representativiteit: is de groep die betrokken is bij het onderzoek wel
een goede vertegenwoordiging van de hele groep waarover een
uitspraak wordt gedaan
- Significatie: is de mate waarin de onafhankelijke variabele de
afhankelijke beïnvloedt wel voldoende?
- Betrouwbaar: bekom je dezelfde resultaten als je het onderzoek op
dezelfd emanier maar later of bij een andere steekproef herhaalt
- Validiteit: heb je de begrippen wel goed vertaald in je experiment,
zijn de begrippen uit het experiment wel echt gemeten?
1.2.3. Doelstellingen van de psychologie
- Theoretische psyvhologie: hierbij is de wetenschappelijke werkwijze
belangrijk heeft drie doelstellingen:
o Beschrijven: fenomenen eerst nauwkeurig beschrijven
o Verklaren: oorzaken van verschijnselen opzoeken
o Voorspellen: als de oorzaak van het fenomeen gekent is, weten
we dat de gevolgen zich kunnen herhalen als de oorzaak nog
eens optreedt.
- Toegepaste psychologie: men wil het gedrag vooral gaan
beïnvloeden. Praktijkgerichte orthopedagogen kunnen steunen op de
kennis van het menselijke gedrag als ze mensen begeleiden naar
verandering
2
,1.3. Een definitie van gedrag
Gedrag = is een zinvolle reactie op een zinvolle stimulus
1.3.1. Onderscheid betekenisloze en zinvolle stimulus en
reactie
We maken een onderscheid tussen betekenislozen en zinvolle stimulus en
reactie:
Betekenisloze: persoon geeft geen betekenis aan een stimulus
Vb. “er is veel wind”
Betekenisvolle: persoon geeft betekenis aan een stimulus
Vb. “ik vind veel wind niet aangenaam”
Anderzijds maken we ook een onderscheid tussen een automatische
fysiologische reactie en de zinvolle reactie of een reactie die de persoon
bewust of onbewust gekozen heeft
Vb. ik krijg kippenvel van de sensatie van de wind op mijn huid (=
fysiologische reactie-
Vb. ik blijf niet stilstaan in dee wind, ik ga naar een aangenamere plek (=
zinvolle reactie)
1.3.2. Onderscheid objectief waarneembaar en interpretatie
Stimulus en fysiologische reactie zijn objectief waarneembare afspecten
(niet altijd met blote oog)
“welke interne processen maken dat een stimulus omgezet wordt in een
zinvolle situatie en dan leidt tot een zinvolle ractie?” geen objectief
waarneembare terrein
1.4. Wat zijn interne processen?
- Alles wat in het donkere kadertje bevindt (niet zomaar waarnemen)
- Belangrijke interne processen die maken dat een stimulus een
zinvolle situatie wordt en dat er een zinvolle reactie volgt
3
, 1.5. Wanneer nemen we dan iets voor “waar” aan?
Convergerende evidentie = hoe meer verschillende onderzoeksresultaten
in dezelfde richting wijzen hoe dichter we bij de waarheid denken te
komen
2. Korte geschiedenis van de geschiedenis
Psychologie is een jonge wetenschap (iets meer dan 100 jaar), de Grieken
zochten al wel naar verklaringen voor het menselijk functioneren (vb.
Aristoteles). Pas in 1860-1870 waren de meeste filosofen overtuigd dat
alle gebeurtenissen fundamentele wetmatigheden volgen en dus
wetenschappelijk bestudeerd kunnen worden..
2.1. De vroege pscyhologie
2.1.1. Structuralisme
- In de meeste handboekken wordt het begin van wetenschappelijke
psychologie gesitueerd in 1879
- In 1879 stichtte de Duitse psycholoog Wilhelm Wundt het eerste
psychologisch laboratorium
- Wundt werd geïnspireerd door de toenmallige ontdekkingen in de
chemie
- Wetenschappelijke psychologen gingen op zoek naar de bouwtsenen,
de structuur, van menselijke psyche
- Dit zijn structuralisten
2.1.2. Functionalisme
- John Dewey “hoe het bewustzijn ons zou kunnen helpen om de
problemen van alledag beter te hanteren” inspiratienbron in de
psychologie
- Is van veronderstelling dat sociale verschijnselen een bepaalde
functie vervullen in de samenleving en dat sociale verschijnselen
onderling samenhang
2.2. Verschillende invalshoeke
2.2.1. De biologische invalshoek
- Gaan opzoek naar de rol van de erfelijkheid, het zenuwstelsel en het
hormonaal stelsel in ons gedrag
Vb. de studie van hersengolven, effecten van neurologische aandoeningen
op ons gedrag behoren tot hun studieterrein
2.2.2. De evolutionaire invalshoek
4
