GEZINSPEDAGOGIEK
Melissa Amandels
AJ 2021-2022
,Inhoudsopgave
Inleiding.......................................................................................................................................................... 7
Werkvormen ....................................................................................................................................................... 7
Inhoud van het vak ............................................................................................................................................. 7
Evaluatie ............................................................................................................................................................. 7
Inleiding: opvoedings- en gezinsondersteuning (17/02) .................................................................................. 8
Opvoedingsondersteuning versus gezinsondersteuning ..................................................................................... 8
Definities opvoedingsondersteuning ............................................................................................................. 8
Uitganspunten ............................................................................................................................................... 8
Werkingsprincipes ......................................................................................................................................... 9
Definitie gezinsondersteuning ....................................................................................................................... 9
Theoretisch kader OO ....................................................................................................................................... 10
Opvoeden is zichzelf sturend ....................................................................................................................... 10
Functies van opvoedingsondersteuning ...................................................................................................... 10
Wat is de verhouding tussen preventie en opvoedingsondersteuning ....................................................... 11
Een continuüm van functies ........................................................................................................................ 11
Vormen van opvoedingsondersteuning....................................................................................................... 11
Methodieken ................................................................................................................................................ 13
LES 1: Ontmoetingsplaatsen (17/02) ............................................................................................................. 13
Wat is een ontmoetingsplaats? ................................................................................................................... 13
Uitgangspunten ........................................................................................................................................... 13
Wat beogen ontmoetingsplaatsen? ............................................................................................................ 14
Doelgroep .................................................................................................................................................... 14
Wie/wat wordt werkelijk bereikt? ............................................................................................................... 15
Werkwijze van een ontmoetingsplaats........................................................................................................ 15
Competenties van de uitvoerders ............................................................................................................... 16
Locatie en accommodatie ............................................................................................................................ 16
Implementatievoorwaarden ........................................................................................................................ 16
LES 2.1: Beleid opvoedingsondersteuning en preventieve gezinsondersteuning (24/02) ............................... 18
Inhoud .......................................................................................................................................................... 18
Toelichting bij het Decreet van 13 juli 2007 – Opvoedingsondersteuning ........................................................ 18
Waarom dit decreet? ................................................................................................................................... 18
Algemene bepalingen .................................................................................................................................. 18
Opvoedingswinkels ...................................................................................................................................... 18
EXPOO .......................................................................................................................................................... 19
Naar een nieuw decreet … ................................................................................................................................ 20
De Huizen van het kind ..................................................................................................................................... 20
Oefening tijdens de les...................................................................................................................................... 21
HvhK vol op in ontwikkeling......................................................................................................................... 21
Knelpunten/uitdagingen HvhK..................................................................................................................... 22
LES 2.2: Triple P............................................................................................................................................. 22
Programma ....................................................................................................................................................... 22
Wat is triple P............................................................................................................................................... 22
Theoretische uitgangspunten van triple P ................................................................................................... 23
1
, De beeldvorming over opvoeding................................................................................................................ 23
Doelgroep .................................................................................................................................................... 24
De methodiek van Triple P ........................................................................................................................... 26
Competenties van de uitvoerders ............................................................................................................... 27
Registratie en onderzoek ............................................................................................................................. 27
Implementatievoorwaarden ........................................................................................................................ 27
Evaluatie Triple P – niveau 4 ........................................................................................................................ 28
LES 3: Een kwaliteitskader voor opvoedingsondersteuning (3/03) ................................................................. 33
Kwaliteitskader opvoedingsondersteuning (Snoeck & Van den Wijngaerde, 2004) ......................................... 33
Principes empowerment.............................................................................................................................. 36
Structuur kwaliteitskader ................................................................................................................................. 36
Voorbeeld structuur (niveau – factor – kwaliteitscriterium – indicatoren) ................................................. 36
Mesosysteem: Niveau van de organisatie ................................................................................................... 37
Microsysteem: Procesfactoren .................................................................................................................... 37
Competentieprofiel begeleiders OO.................................................................................................................. 38
Algemene competenties .............................................................................................................................. 38
Specifieke competenties .............................................................................................................................. 38
Methodiek: pedagogisch adviseren .................................................................................................................. 38
Aanpak Pedagogisch adviseren (NJI) ........................................................................................................... 40
Theoretische basis pedagogisch adviseren .................................................................................................. 41
Werkzame factoren ..................................................................................................................................... 41
Kenmerken pedagogisch adviseurs.............................................................................................................. 42
Implementatievoorwaarden ........................................................................................................................ 42
LES 4.1: Methodiek oudercursus ................................................................................................................... 43
Definities ........................................................................................................................................................... 43
Voorbeelden van oudercursussen in Vlaanderen ........................................................................................ 44
Voorbeelden van oudercursussen in Nederland ......................................................................................... 45
Theoretische basis van een oudercursus (EXPOO) ............................................................................................ 45
Leren als continu en interactief proces ....................................................................................................... 45
Werkzame factoren van een oudercursus (Prinsen et al., 2005) ...................................................................... 46
LES 4.2: Legitimering van OO......................................................................................................................... 46
Legitimering van opvoedingsondersteuning..................................................................................................... 46
Waarom is er nood aan opvoedingsondersteuning? ........................................................................................ 47
De betekeniscomponent van opvoeding ..................................................................................................... 47
Is opvoedingsonzekerheid toegenomen ten opzichte van vroeger? ........................................................... 47
Hoe beleven ouders het opvoeden? .................................................................................................................. 48
Cijfers ........................................................................................................................................................... 48
Behoefte aan & gebruik van ondersteuning ..................................................................................................... 48
Welke opvoedingsondersteuning wensen ouders? ..................................................................................... 48
Hoe opvoedingsbeleving en behoefte aan OO onderzoeken? .......................................................................... 52
Behoefte aan OO onderzoeken ................................................................................................................... 52
Oefening ........................................................................................................................................................... 53
LES 5.1: Effectiviteit Opvoedingsondersteuning ............................................................................................ 55
Hoe een kwaliteitsvol aanbod van opvoedingsondersteuning realiseren? ....................................................... 55
Praktijkgestuurd effectonderzoek..................................................................................................................... 55
2
, Aandachtspunten bij onderzoek ....................................................................................................................... 56
Voorbeeld meten van tevredenheid – Therapy Attitude Inventory (TAI).................................................... 57
Voorbeeld meten van cliëntsatisfactie – Beoordelingsschaal voor Tevredenheid en Effect (BESTE) .......... 58
Operationalisatie van empowerment – Vragenlijst Empowerment (EMPO) ............................................... 58
Operationalisatie van Ouderlijke competentie – Parenting Sense of Competence-Efficacy Scale .............. 58
Erkenning interventies door NJI ........................................................................................................................ 59
LES 5.2: Methodiek Oudertraining ................................................................................................................ 60
Definitie & kenmerken ...................................................................................................................................... 60
Soorten oudertrainingen ............................................................................................................................. 60
Doelgroep .................................................................................................................................................... 60
Doelen.......................................................................................................................................................... 60
Vorm & Inhoud ............................................................................................................................................ 60
Voorbeelden oudertraining ......................................................................................................................... 60
Interventietheorie (= de theorie die achter een interventie schuilt) ........................................................... 61
LES 5.3: Methodiek Ouderintervisie .............................................................................................................. 62
Omschrijving ouderintervisie ............................................................................................................................ 62
Omschrijving ouderintervisie door ouders en begeleiders ................................................................................ 62
Doelgroep .................................................................................................................................................... 62
Doelen methodiek ....................................................................................................................................... 62
Uitgangspunten Ouderintervisie....................................................................................................................... 63
Theoretische achtergrond: ijsbergmodel McClelland (1961) ............................................................................ 63
Aanpak.............................................................................................................................................................. 63
Begeleiding ....................................................................................................................................................... 64
Implementatie ouderintervisie in Limburg .................................................................................................. 64
LES 5.4: Onderzoek naar Ouderintervisie (effectiviteit) ................................................................................. 64
Effectonderzoek Ouderintervisie (2013) ........................................................................................................... 64
Effectonderzoek: Onderzoeksvragen ........................................................................................................... 65
Onderzoeksmethode ................................................................................................................................... 65
Deelnemers onderzoek ................................................................................................................................ 66
Resultaten onderzoek .................................................................................................................................. 66
Suggesties n.a.v. resultaten onderzoek ............................................................................................................ 67
Beperkingen van het onderzoek ....................................................................................................................... 67
Nut van de studie .............................................................................................................................................. 68
LES 6.1: Ouderschapsbemiddeling bij echtscheiding ...................................................................................... 69
Opbouw les ....................................................................................................................................................... 69
Bemiddeling bij scheiding ................................................................................................................................. 69
Inleiding ....................................................................................................................................................... 69
Wat is bemiddeling? .................................................................................................................................... 69
Uitgangspunten Scheidingsbemiddeling...................................................................................................... 69
Bemiddelingsprocedure ............................................................................................................................... 72
Ouderschapsbemiddeling ............................................................................................................................ 75
Het ouderschapsplan ........................................................................................................................................ 76
Het kind rechtstreeks betrekken in bemiddeling?............................................................................................. 76
Effecten van ouderschapsplan & bemiddeling bij echtscheiding ...................................................................... 77
Effecten ouderschapsplan? Onderzoek 2013 .............................................................................................. 77
3
Melissa Amandels
AJ 2021-2022
,Inhoudsopgave
Inleiding.......................................................................................................................................................... 7
Werkvormen ....................................................................................................................................................... 7
Inhoud van het vak ............................................................................................................................................. 7
Evaluatie ............................................................................................................................................................. 7
Inleiding: opvoedings- en gezinsondersteuning (17/02) .................................................................................. 8
Opvoedingsondersteuning versus gezinsondersteuning ..................................................................................... 8
Definities opvoedingsondersteuning ............................................................................................................. 8
Uitganspunten ............................................................................................................................................... 8
Werkingsprincipes ......................................................................................................................................... 9
Definitie gezinsondersteuning ....................................................................................................................... 9
Theoretisch kader OO ....................................................................................................................................... 10
Opvoeden is zichzelf sturend ....................................................................................................................... 10
Functies van opvoedingsondersteuning ...................................................................................................... 10
Wat is de verhouding tussen preventie en opvoedingsondersteuning ....................................................... 11
Een continuüm van functies ........................................................................................................................ 11
Vormen van opvoedingsondersteuning....................................................................................................... 11
Methodieken ................................................................................................................................................ 13
LES 1: Ontmoetingsplaatsen (17/02) ............................................................................................................. 13
Wat is een ontmoetingsplaats? ................................................................................................................... 13
Uitgangspunten ........................................................................................................................................... 13
Wat beogen ontmoetingsplaatsen? ............................................................................................................ 14
Doelgroep .................................................................................................................................................... 14
Wie/wat wordt werkelijk bereikt? ............................................................................................................... 15
Werkwijze van een ontmoetingsplaats........................................................................................................ 15
Competenties van de uitvoerders ............................................................................................................... 16
Locatie en accommodatie ............................................................................................................................ 16
Implementatievoorwaarden ........................................................................................................................ 16
LES 2.1: Beleid opvoedingsondersteuning en preventieve gezinsondersteuning (24/02) ............................... 18
Inhoud .......................................................................................................................................................... 18
Toelichting bij het Decreet van 13 juli 2007 – Opvoedingsondersteuning ........................................................ 18
Waarom dit decreet? ................................................................................................................................... 18
Algemene bepalingen .................................................................................................................................. 18
Opvoedingswinkels ...................................................................................................................................... 18
EXPOO .......................................................................................................................................................... 19
Naar een nieuw decreet … ................................................................................................................................ 20
De Huizen van het kind ..................................................................................................................................... 20
Oefening tijdens de les...................................................................................................................................... 21
HvhK vol op in ontwikkeling......................................................................................................................... 21
Knelpunten/uitdagingen HvhK..................................................................................................................... 22
LES 2.2: Triple P............................................................................................................................................. 22
Programma ....................................................................................................................................................... 22
Wat is triple P............................................................................................................................................... 22
Theoretische uitgangspunten van triple P ................................................................................................... 23
1
, De beeldvorming over opvoeding................................................................................................................ 23
Doelgroep .................................................................................................................................................... 24
De methodiek van Triple P ........................................................................................................................... 26
Competenties van de uitvoerders ............................................................................................................... 27
Registratie en onderzoek ............................................................................................................................. 27
Implementatievoorwaarden ........................................................................................................................ 27
Evaluatie Triple P – niveau 4 ........................................................................................................................ 28
LES 3: Een kwaliteitskader voor opvoedingsondersteuning (3/03) ................................................................. 33
Kwaliteitskader opvoedingsondersteuning (Snoeck & Van den Wijngaerde, 2004) ......................................... 33
Principes empowerment.............................................................................................................................. 36
Structuur kwaliteitskader ................................................................................................................................. 36
Voorbeeld structuur (niveau – factor – kwaliteitscriterium – indicatoren) ................................................. 36
Mesosysteem: Niveau van de organisatie ................................................................................................... 37
Microsysteem: Procesfactoren .................................................................................................................... 37
Competentieprofiel begeleiders OO.................................................................................................................. 38
Algemene competenties .............................................................................................................................. 38
Specifieke competenties .............................................................................................................................. 38
Methodiek: pedagogisch adviseren .................................................................................................................. 38
Aanpak Pedagogisch adviseren (NJI) ........................................................................................................... 40
Theoretische basis pedagogisch adviseren .................................................................................................. 41
Werkzame factoren ..................................................................................................................................... 41
Kenmerken pedagogisch adviseurs.............................................................................................................. 42
Implementatievoorwaarden ........................................................................................................................ 42
LES 4.1: Methodiek oudercursus ................................................................................................................... 43
Definities ........................................................................................................................................................... 43
Voorbeelden van oudercursussen in Vlaanderen ........................................................................................ 44
Voorbeelden van oudercursussen in Nederland ......................................................................................... 45
Theoretische basis van een oudercursus (EXPOO) ............................................................................................ 45
Leren als continu en interactief proces ....................................................................................................... 45
Werkzame factoren van een oudercursus (Prinsen et al., 2005) ...................................................................... 46
LES 4.2: Legitimering van OO......................................................................................................................... 46
Legitimering van opvoedingsondersteuning..................................................................................................... 46
Waarom is er nood aan opvoedingsondersteuning? ........................................................................................ 47
De betekeniscomponent van opvoeding ..................................................................................................... 47
Is opvoedingsonzekerheid toegenomen ten opzichte van vroeger? ........................................................... 47
Hoe beleven ouders het opvoeden? .................................................................................................................. 48
Cijfers ........................................................................................................................................................... 48
Behoefte aan & gebruik van ondersteuning ..................................................................................................... 48
Welke opvoedingsondersteuning wensen ouders? ..................................................................................... 48
Hoe opvoedingsbeleving en behoefte aan OO onderzoeken? .......................................................................... 52
Behoefte aan OO onderzoeken ................................................................................................................... 52
Oefening ........................................................................................................................................................... 53
LES 5.1: Effectiviteit Opvoedingsondersteuning ............................................................................................ 55
Hoe een kwaliteitsvol aanbod van opvoedingsondersteuning realiseren? ....................................................... 55
Praktijkgestuurd effectonderzoek..................................................................................................................... 55
2
, Aandachtspunten bij onderzoek ....................................................................................................................... 56
Voorbeeld meten van tevredenheid – Therapy Attitude Inventory (TAI).................................................... 57
Voorbeeld meten van cliëntsatisfactie – Beoordelingsschaal voor Tevredenheid en Effect (BESTE) .......... 58
Operationalisatie van empowerment – Vragenlijst Empowerment (EMPO) ............................................... 58
Operationalisatie van Ouderlijke competentie – Parenting Sense of Competence-Efficacy Scale .............. 58
Erkenning interventies door NJI ........................................................................................................................ 59
LES 5.2: Methodiek Oudertraining ................................................................................................................ 60
Definitie & kenmerken ...................................................................................................................................... 60
Soorten oudertrainingen ............................................................................................................................. 60
Doelgroep .................................................................................................................................................... 60
Doelen.......................................................................................................................................................... 60
Vorm & Inhoud ............................................................................................................................................ 60
Voorbeelden oudertraining ......................................................................................................................... 60
Interventietheorie (= de theorie die achter een interventie schuilt) ........................................................... 61
LES 5.3: Methodiek Ouderintervisie .............................................................................................................. 62
Omschrijving ouderintervisie ............................................................................................................................ 62
Omschrijving ouderintervisie door ouders en begeleiders ................................................................................ 62
Doelgroep .................................................................................................................................................... 62
Doelen methodiek ....................................................................................................................................... 62
Uitgangspunten Ouderintervisie....................................................................................................................... 63
Theoretische achtergrond: ijsbergmodel McClelland (1961) ............................................................................ 63
Aanpak.............................................................................................................................................................. 63
Begeleiding ....................................................................................................................................................... 64
Implementatie ouderintervisie in Limburg .................................................................................................. 64
LES 5.4: Onderzoek naar Ouderintervisie (effectiviteit) ................................................................................. 64
Effectonderzoek Ouderintervisie (2013) ........................................................................................................... 64
Effectonderzoek: Onderzoeksvragen ........................................................................................................... 65
Onderzoeksmethode ................................................................................................................................... 65
Deelnemers onderzoek ................................................................................................................................ 66
Resultaten onderzoek .................................................................................................................................. 66
Suggesties n.a.v. resultaten onderzoek ............................................................................................................ 67
Beperkingen van het onderzoek ....................................................................................................................... 67
Nut van de studie .............................................................................................................................................. 68
LES 6.1: Ouderschapsbemiddeling bij echtscheiding ...................................................................................... 69
Opbouw les ....................................................................................................................................................... 69
Bemiddeling bij scheiding ................................................................................................................................. 69
Inleiding ....................................................................................................................................................... 69
Wat is bemiddeling? .................................................................................................................................... 69
Uitgangspunten Scheidingsbemiddeling...................................................................................................... 69
Bemiddelingsprocedure ............................................................................................................................... 72
Ouderschapsbemiddeling ............................................................................................................................ 75
Het ouderschapsplan ........................................................................................................................................ 76
Het kind rechtstreeks betrekken in bemiddeling?............................................................................................. 76
Effecten van ouderschapsplan & bemiddeling bij echtscheiding ...................................................................... 77
Effecten ouderschapsplan? Onderzoek 2013 .............................................................................................. 77
3
