GERIATRIE 3: THEORIE
Inhoudsopgave
1 TENDENSEN EN INITIATIEVEN IN DE MAATSCHAPPIJ........................3
1.1 ACTUELE TENDENSEN...............................................................................3
1.1.1 VLAANDEREN VERGRIJST EN VERZILVERT............................................................3
1.1.2 HOGER OPGELEID, VITALER EN MONDIGER..........................................................3
1.1.3 GEZINSVERDUNNING EN TOENEMENDE AANTAL ALLEENSTAANDEN.......................3
1.1.3.1 Mantelzorg en informele zorg....................................................................4
1.1.4 TOENEMENDE DIVERSITEIT EN INTERCULTUREEL WERKEN...................................5
1.1.5 KANSARMOEDE BIJ OUDEREN............................................................................. 5
1.1.5.1 Gevolg armoede......................................................................................... 6
1.1.5.2 Armoede en dementie................................................................................ 6
1.1.6 MEDISCHE EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELINGEN EN INNOVATIES....................7
1.1.6.1 Interrai....................................................................................................... 7
1.1.6.2 Belrai.......................................................................................................... 9
1.1.7 SUBSTITUTIE VAN DE TWEEDELIJNS- NAAR DE EERSTELIJNSZORG........................11
1.1.8 MARKTWERKING BINNEN WELZIJN EN ZORG......................................................11
1.1.9 AGEING IN PLACE........................................................................................... 11
1.1.9.1 Belgian ageing studies............................................................................. 11
1.1.10 BUURGERICHTE ZORG................................................................................... 12
1.2 INITIATIEVEN.........................................................................................13
1.2.1 GEÏNTEGREERDE ZORG.................................................................................... 14
1.2.2 ACTIVE AGEING.............................................................................................. 14
1.2.3 BUURTGERICHTE ZORG (NIET KENNEN, EXTRA INFO).........................................18
1.2.3.1 Seniorenverenigingen – regeerakkoord...................................................20
1.2.3.2 Verschillende seniorenverenigingen........................................................21
1.2.3.3 Vicinia buurtscan..................................................................................... 21
1.2.4 MANTELZORG EN INFORMELE ZORG.................................................................21
1.2.5 OUDERENMISBEHANDELIG.............................................................................. 21
1.3 WETTELIJKE KADER................................................................................26
1.3.1 VLAAMSE MANTELZORGPLAN (2016-2020)......................................................26
1.3.2 PENSIOENEN.................................................................................................. 26
1.3.3 TEGEMOETKOMINGEN HULP AAN BEJAARDEN....................................................28
1.3.4 DE VLAAMSE ZORGVERZEKERING....................................................................28
1.3.5 VLAAMSE AANPASSINGSPREMIE.......................................................................28
1.3.6 GEMEENTELIJKE TEGEMOETKOMINGEN............................................................29
2 TENDENSEN EN ONTWIKKELINGEN IN HET WOONZORGLANDSCHAP
................................................................................................................... 29
2.1 ACTUELE TENDENSEN.............................................................................29
2.1.1 IMAGO WOONZORGCENTRUM...........................................................................29
1
,2.1.2 IMAGO ZORGSECTOR PROMOTEN......................................................................30
2.1.3 FIXATIE......................................................................................................... 30
2.1.4 FRAGILITEIT................................................................................................... 32
2.1.5 AFGESTEMDE ZORG........................................................................................ 34
2.1.5.1 psychosociale problemen bij ouderen......................................................34
2.1.6 SEDENTAIR GEDRAG........................................................................................ 36
2.2 INITIATIEVEN.........................................................................................37
2.2.1 INNOVATIEVE ARBEIDSORGANISATIE.................................................................38
2.3 WETTELIJKE KADER................................................................................39
2.3.1 WOONZORGDECREET (5 FEBRUARI 2019).........................................................39
2.3.2 PATIËNTENRECHTEN....................................................................................... 39
2.3.3 BEWINDVOERING............................................................................................ 42
3 TEWERKSTELLINGSPLAATSEN EN BEROEPSROL..............................42
3.1 ZIEKENFONDS.......................................................................................42
3.1.1 TAAK ERGOTHERAPEUT................................................................................... 45
3.1.1.1 Huisbezoek............................................................................................... 46
3.1.1.2 Hulpmiddelen en woningaanpassingen...................................................46
3.1.1.3 Functieomschrijving en competenties van de ergotherapeut..................47
3.2 OCMW................................................................................................47
3.2.1 TAAK ERGOTHERAPEUT................................................................................... 48
3.3 GERONTOPSYCHIATRIE...........................................................................48
3.3.1.1 Taak ergotherapeut................................................................................. 49
3.4 ZIEKENHUIS..........................................................................................50
3.4.1 G-DIENST...................................................................................................... 50
3.4.2 SP-DIENST.................................................................................................... 50
3.4.3 TAAK ERGOTHERAPEUT................................................................................... 50
3.4.3.1 geriatrie................................................................................................... 54
3.5 GEHEUGENKLINIEK................................................................................54
3.6 LOKAAL DIENSTENCENTRUM...................................................................54
3.7 DAGVERZORGINGSCENTRUM....................................................................55
3.8 EXPERTISECENTRUM DEMENTIE...............................................................55
3.8.1 IN ANTWERPEN............................................................................................. 56
3.8.2 REFERENTIEPERSOON DEMENTIE....................................................................56
3.9 WOONZORGCENTRUM.............................................................................56
3.9.1 TAAK ERGOTHERAPEUT................................................................................... 57
2
,1 TENDENSEN EN INITIATIEVEN IN DE MAATSCHAPPIJ
1.1 ACTUELE TENDENSEN
1.1.1 VLAANDEREN VERGRIJST EN VERZILVERT
Levensverwachtingen België
- 2014
o Vrouw +/- 83,50 jaar
o Man +/- 78,56 jaar
- 2060
o Vrouw +/- 89,08 jaar
o Man +/- 86,70 jaar
Gezond ouder worden
- De stijging van de levensverwachting en de vergrijzing van onze samenleving zijn belangrijke
factoren in de toename van het aantal chronisch zieken.
- Leeftijd gerelateerde welzijns- en gezondheidsnoden zullen een aanzienlijke impact hebben
op de vraag naar welzijns- en gezondheidszorg.
1.1.2 HOGER OPGELEID, VITALER EN MONDIGER
- Hoe hoger iemand is opgeleid, hoe beter zijn gezondheid.
- Actief leven heeft een positieve impact op het welzijn en de gezondheid van mensen.
1.1.3 GEZINSVERDUNNING EN TOENEMENDE AANTAL ALLEENSTAANDEN
- Vergrijzing stijging van een- en tweepersoonshuishoudens
- Tussen 2008 en 2028 komen er ongeveer 160.000 alleenwonende bij
o Eenzaamheidsvraagstuk wordt groter
o Bedreiging psychische en sociale gezondheid van ouderen
3
, 1.1.3.1 MANTELZORG EN INFORMELE ZORG
- Meer en meer alleenstaande ouderen
- Oudere ouderen (vergrijzing, verzilvering)
- Mantelzorger (nog werkzaam of zelf ook al ouder)
- Draagkracht en draaglast
Bekijk theorie via:
https://learning.ap.be/mod/book/view.php?id=294723&chapterid=9642
Doorloop nadien de blended learning via deze link:
https://learning.ap.be/mod/hvp/view.php?id=257312
Meer initiatieven nodig
- Momenteel:
o Tegemoetkoming zorg (mantelzorgpremie)
o Praatcafé’s, lotgenotencontact
o Centra voor kortverblijf
o Tijdskrediet of loopbaanonderbreking
o Palliatief verlof
o Verlof medische bijstand
Druk op de mantelzorger
- Tweeverdienersmodel en verhoging pensioensleeftijd heeft impact op beschikbaarheid van
mantelzorger en sociale omkadering voor ouderen.
- Sandwichgeneratie
Rollen mantelzorger
De vier rollen van de mantelzorger die het SOFA-model benoemt zijn:
- Mantelzorgers als partner in zorg (Samenwerken).
- Mantelzorger als hulpvrager bij overbelasting (Ondersteunen).
- Mantelzorger als persoonlijke relatie van de cliënt (Faciliteren).
- Mantelzorger als expert, weet alles van de cliënt (Afstemmen).
Vier rollen Uitleg
- Erken de mantelzorger als medehulpverlener.
Samenwerken - Betrek de mantelzorger bij het opstellen van het zorgplan.
- Bespreek wat de mantelzorger doet in zorg en ondersteuning.
- Geef info over zorg, ziekte, organisatie.
- Leer de mantelzorger vaardigheden.
- Zorg voor goed bereikbaar aanspreekpunt voor de mantelzorger.
- Bied een luisterend oor.
Ondersteunen - Wees alert op (dreigende) overbelasting.
- Geef tips om zorg in te passen in eigen leven.
- Verwijs naar ondersteuningsmogelijkheden (gespreksgroep, respijtzorg,
vrijwilligers).
- Geef info hoe mantelzorg vol te houden is (zorg delen met familie/vrienden).
- Realiseer je dat de mantelzorger in de eerste plaats kind, ouder, partner,
Faciliteren vriend is.
- Respecteer gewoontes van cliënt en mantelzorger.
- Hou rekening met privacy van cliënt en mantelzorger.
- Wijs de mantelzorger op het belang van eigen ontspanning.
4
Inhoudsopgave
1 TENDENSEN EN INITIATIEVEN IN DE MAATSCHAPPIJ........................3
1.1 ACTUELE TENDENSEN...............................................................................3
1.1.1 VLAANDEREN VERGRIJST EN VERZILVERT............................................................3
1.1.2 HOGER OPGELEID, VITALER EN MONDIGER..........................................................3
1.1.3 GEZINSVERDUNNING EN TOENEMENDE AANTAL ALLEENSTAANDEN.......................3
1.1.3.1 Mantelzorg en informele zorg....................................................................4
1.1.4 TOENEMENDE DIVERSITEIT EN INTERCULTUREEL WERKEN...................................5
1.1.5 KANSARMOEDE BIJ OUDEREN............................................................................. 5
1.1.5.1 Gevolg armoede......................................................................................... 6
1.1.5.2 Armoede en dementie................................................................................ 6
1.1.6 MEDISCHE EN TECHNOLOGISCHE ONTWIKKELINGEN EN INNOVATIES....................7
1.1.6.1 Interrai....................................................................................................... 7
1.1.6.2 Belrai.......................................................................................................... 9
1.1.7 SUBSTITUTIE VAN DE TWEEDELIJNS- NAAR DE EERSTELIJNSZORG........................11
1.1.8 MARKTWERKING BINNEN WELZIJN EN ZORG......................................................11
1.1.9 AGEING IN PLACE........................................................................................... 11
1.1.9.1 Belgian ageing studies............................................................................. 11
1.1.10 BUURGERICHTE ZORG................................................................................... 12
1.2 INITIATIEVEN.........................................................................................13
1.2.1 GEÏNTEGREERDE ZORG.................................................................................... 14
1.2.2 ACTIVE AGEING.............................................................................................. 14
1.2.3 BUURTGERICHTE ZORG (NIET KENNEN, EXTRA INFO).........................................18
1.2.3.1 Seniorenverenigingen – regeerakkoord...................................................20
1.2.3.2 Verschillende seniorenverenigingen........................................................21
1.2.3.3 Vicinia buurtscan..................................................................................... 21
1.2.4 MANTELZORG EN INFORMELE ZORG.................................................................21
1.2.5 OUDERENMISBEHANDELIG.............................................................................. 21
1.3 WETTELIJKE KADER................................................................................26
1.3.1 VLAAMSE MANTELZORGPLAN (2016-2020)......................................................26
1.3.2 PENSIOENEN.................................................................................................. 26
1.3.3 TEGEMOETKOMINGEN HULP AAN BEJAARDEN....................................................28
1.3.4 DE VLAAMSE ZORGVERZEKERING....................................................................28
1.3.5 VLAAMSE AANPASSINGSPREMIE.......................................................................28
1.3.6 GEMEENTELIJKE TEGEMOETKOMINGEN............................................................29
2 TENDENSEN EN ONTWIKKELINGEN IN HET WOONZORGLANDSCHAP
................................................................................................................... 29
2.1 ACTUELE TENDENSEN.............................................................................29
2.1.1 IMAGO WOONZORGCENTRUM...........................................................................29
1
,2.1.2 IMAGO ZORGSECTOR PROMOTEN......................................................................30
2.1.3 FIXATIE......................................................................................................... 30
2.1.4 FRAGILITEIT................................................................................................... 32
2.1.5 AFGESTEMDE ZORG........................................................................................ 34
2.1.5.1 psychosociale problemen bij ouderen......................................................34
2.1.6 SEDENTAIR GEDRAG........................................................................................ 36
2.2 INITIATIEVEN.........................................................................................37
2.2.1 INNOVATIEVE ARBEIDSORGANISATIE.................................................................38
2.3 WETTELIJKE KADER................................................................................39
2.3.1 WOONZORGDECREET (5 FEBRUARI 2019).........................................................39
2.3.2 PATIËNTENRECHTEN....................................................................................... 39
2.3.3 BEWINDVOERING............................................................................................ 42
3 TEWERKSTELLINGSPLAATSEN EN BEROEPSROL..............................42
3.1 ZIEKENFONDS.......................................................................................42
3.1.1 TAAK ERGOTHERAPEUT................................................................................... 45
3.1.1.1 Huisbezoek............................................................................................... 46
3.1.1.2 Hulpmiddelen en woningaanpassingen...................................................46
3.1.1.3 Functieomschrijving en competenties van de ergotherapeut..................47
3.2 OCMW................................................................................................47
3.2.1 TAAK ERGOTHERAPEUT................................................................................... 48
3.3 GERONTOPSYCHIATRIE...........................................................................48
3.3.1.1 Taak ergotherapeut................................................................................. 49
3.4 ZIEKENHUIS..........................................................................................50
3.4.1 G-DIENST...................................................................................................... 50
3.4.2 SP-DIENST.................................................................................................... 50
3.4.3 TAAK ERGOTHERAPEUT................................................................................... 50
3.4.3.1 geriatrie................................................................................................... 54
3.5 GEHEUGENKLINIEK................................................................................54
3.6 LOKAAL DIENSTENCENTRUM...................................................................54
3.7 DAGVERZORGINGSCENTRUM....................................................................55
3.8 EXPERTISECENTRUM DEMENTIE...............................................................55
3.8.1 IN ANTWERPEN............................................................................................. 56
3.8.2 REFERENTIEPERSOON DEMENTIE....................................................................56
3.9 WOONZORGCENTRUM.............................................................................56
3.9.1 TAAK ERGOTHERAPEUT................................................................................... 57
2
,1 TENDENSEN EN INITIATIEVEN IN DE MAATSCHAPPIJ
1.1 ACTUELE TENDENSEN
1.1.1 VLAANDEREN VERGRIJST EN VERZILVERT
Levensverwachtingen België
- 2014
o Vrouw +/- 83,50 jaar
o Man +/- 78,56 jaar
- 2060
o Vrouw +/- 89,08 jaar
o Man +/- 86,70 jaar
Gezond ouder worden
- De stijging van de levensverwachting en de vergrijzing van onze samenleving zijn belangrijke
factoren in de toename van het aantal chronisch zieken.
- Leeftijd gerelateerde welzijns- en gezondheidsnoden zullen een aanzienlijke impact hebben
op de vraag naar welzijns- en gezondheidszorg.
1.1.2 HOGER OPGELEID, VITALER EN MONDIGER
- Hoe hoger iemand is opgeleid, hoe beter zijn gezondheid.
- Actief leven heeft een positieve impact op het welzijn en de gezondheid van mensen.
1.1.3 GEZINSVERDUNNING EN TOENEMENDE AANTAL ALLEENSTAANDEN
- Vergrijzing stijging van een- en tweepersoonshuishoudens
- Tussen 2008 en 2028 komen er ongeveer 160.000 alleenwonende bij
o Eenzaamheidsvraagstuk wordt groter
o Bedreiging psychische en sociale gezondheid van ouderen
3
, 1.1.3.1 MANTELZORG EN INFORMELE ZORG
- Meer en meer alleenstaande ouderen
- Oudere ouderen (vergrijzing, verzilvering)
- Mantelzorger (nog werkzaam of zelf ook al ouder)
- Draagkracht en draaglast
Bekijk theorie via:
https://learning.ap.be/mod/book/view.php?id=294723&chapterid=9642
Doorloop nadien de blended learning via deze link:
https://learning.ap.be/mod/hvp/view.php?id=257312
Meer initiatieven nodig
- Momenteel:
o Tegemoetkoming zorg (mantelzorgpremie)
o Praatcafé’s, lotgenotencontact
o Centra voor kortverblijf
o Tijdskrediet of loopbaanonderbreking
o Palliatief verlof
o Verlof medische bijstand
Druk op de mantelzorger
- Tweeverdienersmodel en verhoging pensioensleeftijd heeft impact op beschikbaarheid van
mantelzorger en sociale omkadering voor ouderen.
- Sandwichgeneratie
Rollen mantelzorger
De vier rollen van de mantelzorger die het SOFA-model benoemt zijn:
- Mantelzorgers als partner in zorg (Samenwerken).
- Mantelzorger als hulpvrager bij overbelasting (Ondersteunen).
- Mantelzorger als persoonlijke relatie van de cliënt (Faciliteren).
- Mantelzorger als expert, weet alles van de cliënt (Afstemmen).
Vier rollen Uitleg
- Erken de mantelzorger als medehulpverlener.
Samenwerken - Betrek de mantelzorger bij het opstellen van het zorgplan.
- Bespreek wat de mantelzorger doet in zorg en ondersteuning.
- Geef info over zorg, ziekte, organisatie.
- Leer de mantelzorger vaardigheden.
- Zorg voor goed bereikbaar aanspreekpunt voor de mantelzorger.
- Bied een luisterend oor.
Ondersteunen - Wees alert op (dreigende) overbelasting.
- Geef tips om zorg in te passen in eigen leven.
- Verwijs naar ondersteuningsmogelijkheden (gespreksgroep, respijtzorg,
vrijwilligers).
- Geef info hoe mantelzorg vol te houden is (zorg delen met familie/vrienden).
- Realiseer je dat de mantelzorger in de eerste plaats kind, ouder, partner,
Faciliteren vriend is.
- Respecteer gewoontes van cliënt en mantelzorger.
- Hou rekening met privacy van cliënt en mantelzorger.
- Wijs de mantelzorger op het belang van eigen ontspanning.
4
