Cato Verheijen Academiejaar 2021-2022
Paper: ethiek en multiculturaliteit
(2021-2022)
Cato Verheijen
R0848863
Academiejaar 2021-2022
Fase 2
Bachelor Logopedie en Audiologie
1
, Cato Verheijen Academiejaar 2021-2022
Het geweld van laatste woorden
Om de titel ‘Het geweld van laatste woorden’ te begrijpen, moeten we ’het geweld’ van een
filosofische invalshoek bekijken, het gaat niet om een fysiek geweld. De gesprekken die we dagelijks
voeren met de mensen in onze omgeving en de gesprekken die we voeren in onze gedachten, leiden
vaak tot ethische discussies met als gevolg ‘de laatste woorden’.
Vraag iemand wat hij/zij belangrijk vindt, stel de vraag waarom hij/zij dit belangrijk vindt, dan beland
je vaak bij de laatste woorden ‘ik vind dit belangrijk omdat dit belangrijk is voor mij’, een waarom-
daarom discussie. Het zijn woorden die uitdrukken wat we belangrijk vinden, maar die we niet
volledig kunnen verantwoorden. Dit brengt onmacht met zich mee, omdat we anderen willen
overtuigen van ons idee, wat onmogelijk is. We stoten op een dovemansgesprek waarna er stilte
valt. We hebben onze laatste woorden uitgesproken en weten niet meer wat zeggen tegen elkaar.
We zijn doof voor wat de ander zegt.
In discussie blijven gaan met elkaar is daarentegen belangrijk in de multiculturele context waarin
onze samenleving zich bevindt. Standpunten kunnen heel verschillend zijn, zelfs binnen een
bepaalde cultuur. Dit maakt deze ethische discussie uitermate interessant. We spreken meer en
meer van een pluralistische samenleving in plaats van een multiculturele samenleving: het gaat om
pluraliteit waarbij ieder van ons een uniek wezen is, een pluraliteit van singulariteiten. De vraag “wie
zijn we?” kunnen we niet beantwoorden. Op deze vraag zullen we antwoorden met onze
eigenschappen zoals: ik ben een student, een vrouw, … We kunnen nooit een laatste begrip
aanduiden van wat we zijn en dus valt er een stilte.
Daardoor is reflectief evenwicht, dit is het evenwicht dat we voortdurend nastreven tussen
overtuigingen en principes van mensen, moeilijk te vinden. In onze zoektocht naar evenwicht
worden we immers gedwongen uniform te zijn, wat per definitie betekent dat we geen rekening
houden met de laatste woorden.
Ook in de logopedische praktijk is er het geweld van de laatste woorden. Zo kan er een ethische
discussie plaatsvinden wanneer een logopedist een andere logopedist wil overtuigen van een
specifiek doelgerichte aanpak waarvan de andere logopedist niet overtuigd is. Een voorbeeld:
spraakproblemen oplossen door hypnose.
Principe-ethiek
De principe-ethiek (ofwel Washington Mantra) wordt gezien als de meest gehanteerde benadering.
Het gaat om een ethiek die principes praktisch en bruikbaar maakt om bijvoorbeeld in de zorgsector
te kunnen oordelen over morele vraagstukken.
De benadering omvat vier principes: het principe van het goede doen, het principe van het kwade
vermijden, het principe van respect voor autonomie en het principe van rechtvaardigheid. Deze
principes zijn geen vuistregels, maar ze zijn richtinggevend, reiken een manier aan om om te gaan
met vragen in verband met de gezondheidszorg.
De laatste twee principes krijgen in de huidige samenleving veel aandacht, omdat ze in tegenstelling
tot de eerste 2 principes, de hippocratische principes, moeilijker in regels vast te leggen zijn. Ze zijn
1
Paper: ethiek en multiculturaliteit
(2021-2022)
Cato Verheijen
R0848863
Academiejaar 2021-2022
Fase 2
Bachelor Logopedie en Audiologie
1
, Cato Verheijen Academiejaar 2021-2022
Het geweld van laatste woorden
Om de titel ‘Het geweld van laatste woorden’ te begrijpen, moeten we ’het geweld’ van een
filosofische invalshoek bekijken, het gaat niet om een fysiek geweld. De gesprekken die we dagelijks
voeren met de mensen in onze omgeving en de gesprekken die we voeren in onze gedachten, leiden
vaak tot ethische discussies met als gevolg ‘de laatste woorden’.
Vraag iemand wat hij/zij belangrijk vindt, stel de vraag waarom hij/zij dit belangrijk vindt, dan beland
je vaak bij de laatste woorden ‘ik vind dit belangrijk omdat dit belangrijk is voor mij’, een waarom-
daarom discussie. Het zijn woorden die uitdrukken wat we belangrijk vinden, maar die we niet
volledig kunnen verantwoorden. Dit brengt onmacht met zich mee, omdat we anderen willen
overtuigen van ons idee, wat onmogelijk is. We stoten op een dovemansgesprek waarna er stilte
valt. We hebben onze laatste woorden uitgesproken en weten niet meer wat zeggen tegen elkaar.
We zijn doof voor wat de ander zegt.
In discussie blijven gaan met elkaar is daarentegen belangrijk in de multiculturele context waarin
onze samenleving zich bevindt. Standpunten kunnen heel verschillend zijn, zelfs binnen een
bepaalde cultuur. Dit maakt deze ethische discussie uitermate interessant. We spreken meer en
meer van een pluralistische samenleving in plaats van een multiculturele samenleving: het gaat om
pluraliteit waarbij ieder van ons een uniek wezen is, een pluraliteit van singulariteiten. De vraag “wie
zijn we?” kunnen we niet beantwoorden. Op deze vraag zullen we antwoorden met onze
eigenschappen zoals: ik ben een student, een vrouw, … We kunnen nooit een laatste begrip
aanduiden van wat we zijn en dus valt er een stilte.
Daardoor is reflectief evenwicht, dit is het evenwicht dat we voortdurend nastreven tussen
overtuigingen en principes van mensen, moeilijk te vinden. In onze zoektocht naar evenwicht
worden we immers gedwongen uniform te zijn, wat per definitie betekent dat we geen rekening
houden met de laatste woorden.
Ook in de logopedische praktijk is er het geweld van de laatste woorden. Zo kan er een ethische
discussie plaatsvinden wanneer een logopedist een andere logopedist wil overtuigen van een
specifiek doelgerichte aanpak waarvan de andere logopedist niet overtuigd is. Een voorbeeld:
spraakproblemen oplossen door hypnose.
Principe-ethiek
De principe-ethiek (ofwel Washington Mantra) wordt gezien als de meest gehanteerde benadering.
Het gaat om een ethiek die principes praktisch en bruikbaar maakt om bijvoorbeeld in de zorgsector
te kunnen oordelen over morele vraagstukken.
De benadering omvat vier principes: het principe van het goede doen, het principe van het kwade
vermijden, het principe van respect voor autonomie en het principe van rechtvaardigheid. Deze
principes zijn geen vuistregels, maar ze zijn richtinggevend, reiken een manier aan om om te gaan
met vragen in verband met de gezondheidszorg.
De laatste twee principes krijgen in de huidige samenleving veel aandacht, omdat ze in tegenstelling
tot de eerste 2 principes, de hippocratische principes, moeilijker in regels vast te leggen zijn. Ze zijn
1
