Leerpad B – dieetleer
1. inleiding
⟹ gezonde mens heeft twee werkende nieren met enkele functies:
- Uitscheidingsfunctie: handhaven water-zoutbalans die constant blijft en is
vereist voor de lichaamsprocessen
- Zuiveringsfunctie: verwerken van afval, in normale omstandigheden is al het
bloed in 5minuten in nieren gepasseerd, dag en nacht wordt bloed gefilterd en
via urine overtollig water, zouten en afvalstoffen verwijderd
- Productie van hormonen: renine (handhaving bloeddruk), erythropoëtine
(EPO) (voor RBC-aanmaak) en actief vit D (voor Ca-PO43- en
bothuishouding)
⟹ bij NI zijn deze drie hoofdfuncties onvoldoende meer en werken ze minder goed
met klachten als gevolg en ANI, CNI of TNI
1.1 soorten nierinsufficiëntie
- ANI: plotselinge ziekteverschijnselen door tekort schieten nierfunctie, er wordt
te weinig of zelfs geen urine aangemaakt (oligurie of anurie), daarna kan een
periode komen met juist veel urine (polyurie). Door tekortschieten vd
uitscheidingsfunctie raakt water- en elektrolytenbalans verstoord → oedemen
en hypertensie
o K-stijging: hartritmestoornissen en hartstilstand
- CNI: functie neemt traag af, oedemen en/of hypertensie door Na-waterretentie
zijn eerste symptomen + chronische vermoeidheid. Pas vanaf er functieverlies
is komen de uremische klachten bv. misselijk, slechte eetlust, jeuk → komt
door opstapeling afvalstoffen o.a. ureum (uremie) dan is NI onomkeerbaar
- Bij nierfunctieverlies van meer dan 10% overblijft is nierfunctie vervangende
behandeling nodig bv. dialyse (hemo of peritoneaal) of transplantatie
2. nierinsufficiëntie zonder niervervangende therapie
⟹ om hoeveelheid afvalstoffen te beperken een licht eiwitbeperkt dieet (nu is dit
licht, vroeger was dit een streng dieet omdat dit het risico op mortaliteit verminderd).
Een streng dieet verminderd de levenskwaliteit en verhoging vh risico op
malnutriteit en ijzertekort en wordt versterkt door anorexie (door uremie) de
ontstaat bij verdere achteruitgang van de nierfunctie, hierdoor worden enkel lichte
diëten gedaan.
- Afhankelijk van de urineproductie wordt hoeveel vocht vastgesteld, een
vochtbeperking kan nodig zijn bij vochtophoping (oedeem), meestal is dit ook
voor Na te beperken, omdat dit vocht in het lichaam vasthoudt → bij veel
urineproductie wordt juist veel vocht toegediend voor vocht op peil te houden.
- Soms is ook de uitscheiding van K door de nieren verminderd, om een te
grote hoeveelheid K te voorkomen wordt K-beperkt dieet gegeven.
o Teveel K = overprikkeling van de spieren (met name het hart ook),
dus dit kan leiden tot hartritmestoornissen en hartstilstand
- In totaal zijn de verschillende diëten:
o Eiwitbeperkt
1
, o Vochtbeperkt
o K-beperkt en Na-beperkt
o Fosfaatbeperkt
o Meestal is er een combi van deze soorten
2.1 licht eiwitbeperkt dieet
⟹ bij achteruitgaan van de nierfunctie gaat ook afvalstoffen vd eiwitstofwisseling
onvoldoende uitscheiding, dit kan leiden tot een verhoogd ureumgehalte in bloed
(uremie)
- Pt die dit dieet nemen klagen vaak van misselijkheid, braken, jeuk en
gebrek aan eetlust
- Als de eiwitten worden beperkt, daalt het ureumgehalte in het bloed en zijn de
klachten minder uitgesproken. Vroegtijdige eiwitbeperking kan het
nierfunctieverlies snel verminderen en het positief beïnvloeden
- Het aantal eiwitten dat mag genomen worden wordt door arts of diëtiste
bepaalt en is meestal tussen de 0,6 en 1 eiwit/KG LG + is afhankelijk van:
o Leeftijd en LG
o Ernst van uremie
o Resterende nierfunctie (creatinineklaring/de glomerulaire
filtratiesnelheid)
- Welke producten? Vlees en vleeswaren, melk en melkproducten, vis en ei
beperkt. Bij eten van brood meet rauwkost en zoet beleg. Bij de warme
maaltijd, vervang het vlees of vis naar een kleiner stuk of in een eiwit-beperkt
product.
- Voorkomen anorexie of obesitas: hoeveelheid energie of eiwit in de voeding
zodat de pt niet ondervoed of overvoed wordt.
o Ondervoeding: bij ondervoeding en vermageren komen er meer
afvalstoffen vrij omdat lichaamsweefsel uit eiwitten bestaat en deze bij
ondervoeding of vermageren sneller afgebroken worden → de
afvalstoffen (eiwitafbraak) zorgen voor meer problemen, bij
ondervoeding wordt een eiwitverrijking aangeraden (1,5g eiwit/kg LG)
- Verzadigde vetten beperkt omdat ze aanleiding kunnen geven voor HVZ,
vooral mensen met gestoorde nierfunctie hebben meer risico
- Voedingsproblemen: door beperking eiwitten worden minder ‘waardevolle
producten’ zoals melk en vlees gegeten en is er meer suiker-verbruik
o Eiwitten met hoog biologische waarde wordt aangeraden en is
meestal dierlijke producten, plantaardige eiwitbronnen, behalve soja
(hebben laag bio-waarde door minder essentiële aminozuren
- Doel van dieet moet uitgelegd worden
- Problemen: bij te weinig vlees en melk kunnen er tekorten optreden.
Suppletie is belangrijk, weinig vlees bij warme maaltijd kan moeilijk zijn voor
pt, ‘t is belangrijk dat ze op een andere manier maaltijden leren samentellen.
2.2 vochtbeperkt dieet
⟹ arts bepaalt toegelaten vocht en is afhankelijk van vochtverlies via diurese en
transpiratie. Kan soms verhoogd zijn bv. polyurie, diarree/braken
2
1. inleiding
⟹ gezonde mens heeft twee werkende nieren met enkele functies:
- Uitscheidingsfunctie: handhaven water-zoutbalans die constant blijft en is
vereist voor de lichaamsprocessen
- Zuiveringsfunctie: verwerken van afval, in normale omstandigheden is al het
bloed in 5minuten in nieren gepasseerd, dag en nacht wordt bloed gefilterd en
via urine overtollig water, zouten en afvalstoffen verwijderd
- Productie van hormonen: renine (handhaving bloeddruk), erythropoëtine
(EPO) (voor RBC-aanmaak) en actief vit D (voor Ca-PO43- en
bothuishouding)
⟹ bij NI zijn deze drie hoofdfuncties onvoldoende meer en werken ze minder goed
met klachten als gevolg en ANI, CNI of TNI
1.1 soorten nierinsufficiëntie
- ANI: plotselinge ziekteverschijnselen door tekort schieten nierfunctie, er wordt
te weinig of zelfs geen urine aangemaakt (oligurie of anurie), daarna kan een
periode komen met juist veel urine (polyurie). Door tekortschieten vd
uitscheidingsfunctie raakt water- en elektrolytenbalans verstoord → oedemen
en hypertensie
o K-stijging: hartritmestoornissen en hartstilstand
- CNI: functie neemt traag af, oedemen en/of hypertensie door Na-waterretentie
zijn eerste symptomen + chronische vermoeidheid. Pas vanaf er functieverlies
is komen de uremische klachten bv. misselijk, slechte eetlust, jeuk → komt
door opstapeling afvalstoffen o.a. ureum (uremie) dan is NI onomkeerbaar
- Bij nierfunctieverlies van meer dan 10% overblijft is nierfunctie vervangende
behandeling nodig bv. dialyse (hemo of peritoneaal) of transplantatie
2. nierinsufficiëntie zonder niervervangende therapie
⟹ om hoeveelheid afvalstoffen te beperken een licht eiwitbeperkt dieet (nu is dit
licht, vroeger was dit een streng dieet omdat dit het risico op mortaliteit verminderd).
Een streng dieet verminderd de levenskwaliteit en verhoging vh risico op
malnutriteit en ijzertekort en wordt versterkt door anorexie (door uremie) de
ontstaat bij verdere achteruitgang van de nierfunctie, hierdoor worden enkel lichte
diëten gedaan.
- Afhankelijk van de urineproductie wordt hoeveel vocht vastgesteld, een
vochtbeperking kan nodig zijn bij vochtophoping (oedeem), meestal is dit ook
voor Na te beperken, omdat dit vocht in het lichaam vasthoudt → bij veel
urineproductie wordt juist veel vocht toegediend voor vocht op peil te houden.
- Soms is ook de uitscheiding van K door de nieren verminderd, om een te
grote hoeveelheid K te voorkomen wordt K-beperkt dieet gegeven.
o Teveel K = overprikkeling van de spieren (met name het hart ook),
dus dit kan leiden tot hartritmestoornissen en hartstilstand
- In totaal zijn de verschillende diëten:
o Eiwitbeperkt
1
, o Vochtbeperkt
o K-beperkt en Na-beperkt
o Fosfaatbeperkt
o Meestal is er een combi van deze soorten
2.1 licht eiwitbeperkt dieet
⟹ bij achteruitgaan van de nierfunctie gaat ook afvalstoffen vd eiwitstofwisseling
onvoldoende uitscheiding, dit kan leiden tot een verhoogd ureumgehalte in bloed
(uremie)
- Pt die dit dieet nemen klagen vaak van misselijkheid, braken, jeuk en
gebrek aan eetlust
- Als de eiwitten worden beperkt, daalt het ureumgehalte in het bloed en zijn de
klachten minder uitgesproken. Vroegtijdige eiwitbeperking kan het
nierfunctieverlies snel verminderen en het positief beïnvloeden
- Het aantal eiwitten dat mag genomen worden wordt door arts of diëtiste
bepaalt en is meestal tussen de 0,6 en 1 eiwit/KG LG + is afhankelijk van:
o Leeftijd en LG
o Ernst van uremie
o Resterende nierfunctie (creatinineklaring/de glomerulaire
filtratiesnelheid)
- Welke producten? Vlees en vleeswaren, melk en melkproducten, vis en ei
beperkt. Bij eten van brood meet rauwkost en zoet beleg. Bij de warme
maaltijd, vervang het vlees of vis naar een kleiner stuk of in een eiwit-beperkt
product.
- Voorkomen anorexie of obesitas: hoeveelheid energie of eiwit in de voeding
zodat de pt niet ondervoed of overvoed wordt.
o Ondervoeding: bij ondervoeding en vermageren komen er meer
afvalstoffen vrij omdat lichaamsweefsel uit eiwitten bestaat en deze bij
ondervoeding of vermageren sneller afgebroken worden → de
afvalstoffen (eiwitafbraak) zorgen voor meer problemen, bij
ondervoeding wordt een eiwitverrijking aangeraden (1,5g eiwit/kg LG)
- Verzadigde vetten beperkt omdat ze aanleiding kunnen geven voor HVZ,
vooral mensen met gestoorde nierfunctie hebben meer risico
- Voedingsproblemen: door beperking eiwitten worden minder ‘waardevolle
producten’ zoals melk en vlees gegeten en is er meer suiker-verbruik
o Eiwitten met hoog biologische waarde wordt aangeraden en is
meestal dierlijke producten, plantaardige eiwitbronnen, behalve soja
(hebben laag bio-waarde door minder essentiële aminozuren
- Doel van dieet moet uitgelegd worden
- Problemen: bij te weinig vlees en melk kunnen er tekorten optreden.
Suppletie is belangrijk, weinig vlees bij warme maaltijd kan moeilijk zijn voor
pt, ‘t is belangrijk dat ze op een andere manier maaltijden leren samentellen.
2.2 vochtbeperkt dieet
⟹ arts bepaalt toegelaten vocht en is afhankelijk van vochtverlies via diurese en
transpiratie. Kan soms verhoogd zijn bv. polyurie, diarree/braken
2
