Filosofie Handelswetenschappen Academiejaar 2021-2022
Inhoud
Hoofdstuk 1: Introductie........................................................................................................................4
1. Wat is filosofie?..................................................................................................................................4
2. Verhouding filosofie-economie..........................................................................................................5
Hoofdstuk 2: Moderne wereldbeeld......................................................................................................5
3. Leven in moderne tijd.........................................................................................................................5
4. Premoderniteit en moderniteit..........................................................................................................8
5. ............................................................................................................................................................8
A. Het Aristotelische wereldbeeld..................................................................................................8
B. De moderne wetenschap..........................................................................................................11
C. Mechanisering van het wereldbeeld........................................................................................12
6. Moderniteit en zingeving..................................................................................................................12
Hoofdstuk 3: Moderne economie.........................................................................................................13
7. Economie en maatschappij...............................................................................................................13
8. 2. Vervreemding en Fetisjisme.........................................................................................................14
A. Marx over vervreemding:.........................................................................................................15
B. Marx’ kritiek van de religie:......................................................................................................15
C. Marx over de moderniteit:.......................................................................................................16
D. De fetisjismetheorie.................................................................................................................17
9. 3. De Triomf van de Doelrationaliteit...............................................................................................17
10. 4. de kolonisering van de leefwereld..............................................................................................20
Hoofdstuk 4: Authentieke leven...........................................................................................................22
1. Moderniteit en Authenticiteit...........................................................................................................22
2. Kierkegaard en de Drie Levensstadia................................................................................................22
3. Heidegger en het Zijn-tot-de-dood...................................................................................................24
Hoofdstuk 5: wetenschappelijke kennis...............................................................................................28
1. Ontstaan Moderne Wetenschap......................................................................................................28
A. Het rationalisme : René Descartes (1596-1650) de rede staat centraal ..................................30
B. Het empirisme.........................................................................................................................30
2. Hume en het Probleem van Inductie................................................................................................31
3. Popper en het Falsificationisme........................................................................................................33
Hoofdstuk 6: Consequentialisme..........................................................................................................35
1
,Filosofie Handelswetenschappen Academiejaar 2021-2022
1. Ethische Theorieën...........................................................................................................................35
1.1 Wat is ethiek?.........................................................................................................................35
1.2 Ethiek als moraalfilosofie........................................................................................................35
1.3 Verschillende theorieën..........................................................................................................35
1.4 Dilemma’s in tijden van corona..............................................................................................36
1.4.1 Dilemma’s:...........................................................................................................................36
2. Ethiek en het Bedrijfsleven...............................................................................................................36
2.1 Relatie ethiek en economie?..................................................................................................36
2.2 Casus uit bedrijfswereld:........................................................................................................37
3. Het Utilitarisme van Bentham en Mill...............................................................................................37
3.1 Consequentialisme.................................................................................................................37
3.2 Jeremy Bentham = vader van het utilitarisme........................................................................37
3.3 Kenmerken utilitarisme:.........................................................................................................38
3.4 John Stuart Mill = tegenstander van het.................................................................................39
4. Objecties tegen het Utilitarisme.......................................................................................................40
4.1 kritische bedenkingen.............................................................................................................40
Hoofdstuk 7: Deontologie.....................................................................................................................43
1. Ethische theorieën............................................................................................................................43
2. De deontologie van Kant..................................................................................................................43
3. 3. De categorische imperatief...........................................................................................................45
4. Betekenis en kritiek..........................................................................................................................47
Hoofdstuk 8: Deugdethiek....................................................................................................................49
1. Ethische theorieën............................................................................................................................49
2. Deugdethiek.....................................................................................................................................49
3. Zorgethiek.........................................................................................................................................52
Hoofdstuk 9.1: Rechtvaardigheid (1)....................................................................................................55
1. Politieke filosofie..............................................................................................................................55
2. Belastingen en eigendom.................................................................................................................55
3. Rawls over rechtvaardigheid............................................................................................................57
Hoofdstuk 9.2: Rechtvaardigheid (2)....................................................................................................62
1) Nozick over rechtvaardigheid...........................................................................................................62
4. 2. Dworkin over rechtvaardigheid....................................................................................................64
5. 3. Cohen over Rechtvaardigheid.......................................................................................................67
2
,Filosofie Handelswetenschappen Academiejaar 2021-2022
6. Conclusie..........................................................................................................................................68
Hoofdstuk 10: democratie....................................................................................................................68
7. 1. Schumpeter en het Aggregatieve Model......................................................................................69
8. 2. Habermas en het Deliberatieve Model.........................................................................................70
9. 3. Mouffe en het Agonistische Model...............................................................................................71
3
, Filosofie Handelswetenschappen Academiejaar 2021-2022
Hoofdstuk 1: Introductie
1. Wat is filosofie?
Verschillende betekenissen:
• Mening of denkwijze
• Levens- of wereldbeschouwing
• Studie van algemene beginselen
Griekse philosophia
• Gr. Philein: houden van, verlangen naar
• Gr. Sophia: wijsheid, inzicht
→ Filosofie als (radicaal) kritische reflectie over …
G.W.F. Hegel: “De uil van Minerva begint haar vlucht pas bij het aanbreken van de
avondschemering.”
Vier klassieke subdisciplines:
• Metafysica / ontologie: zijnsleer
Wat betekent het dat iets bestaat?
• Epistemologie: kenleer
Wat is (wetenschappelijke) kennis?
• Ethiek: zedenleer
Wat is goed of juist handelen?
• Logica: redeneerkunde
Wat zijn geldige redeneringen?
Plato, Theaetetus 155d: “Dit gevoel van verwondering toont aan dat je een filosoof bent, want
verwondering is het enige begin (Gr. archè) van filosofie.”
Aristoteles, Metaphysica I.2, 982b10-20: “Mensen zijn voor het eerst begonnen met filosoferen –en
doen dit ook nu nog– omdat ze zich verwonderen. In het begin werd hun verwondering gewekt door
bevreemdende dingen rondom hen, daarna gingen ze geleidelijk verder en stelden ze vragen over
grotere kwesties, zoals de gestalten van de maan, de posities van zon en sterren en het ontstaan van
het heelal.” (Vert. C. Steel)
→ Verwondering als begin én beginsel van de filosofie
Historische evolutie:
• Oudheid:
4
Inhoud
Hoofdstuk 1: Introductie........................................................................................................................4
1. Wat is filosofie?..................................................................................................................................4
2. Verhouding filosofie-economie..........................................................................................................5
Hoofdstuk 2: Moderne wereldbeeld......................................................................................................5
3. Leven in moderne tijd.........................................................................................................................5
4. Premoderniteit en moderniteit..........................................................................................................8
5. ............................................................................................................................................................8
A. Het Aristotelische wereldbeeld..................................................................................................8
B. De moderne wetenschap..........................................................................................................11
C. Mechanisering van het wereldbeeld........................................................................................12
6. Moderniteit en zingeving..................................................................................................................12
Hoofdstuk 3: Moderne economie.........................................................................................................13
7. Economie en maatschappij...............................................................................................................13
8. 2. Vervreemding en Fetisjisme.........................................................................................................14
A. Marx over vervreemding:.........................................................................................................15
B. Marx’ kritiek van de religie:......................................................................................................15
C. Marx over de moderniteit:.......................................................................................................16
D. De fetisjismetheorie.................................................................................................................17
9. 3. De Triomf van de Doelrationaliteit...............................................................................................17
10. 4. de kolonisering van de leefwereld..............................................................................................20
Hoofdstuk 4: Authentieke leven...........................................................................................................22
1. Moderniteit en Authenticiteit...........................................................................................................22
2. Kierkegaard en de Drie Levensstadia................................................................................................22
3. Heidegger en het Zijn-tot-de-dood...................................................................................................24
Hoofdstuk 5: wetenschappelijke kennis...............................................................................................28
1. Ontstaan Moderne Wetenschap......................................................................................................28
A. Het rationalisme : René Descartes (1596-1650) de rede staat centraal ..................................30
B. Het empirisme.........................................................................................................................30
2. Hume en het Probleem van Inductie................................................................................................31
3. Popper en het Falsificationisme........................................................................................................33
Hoofdstuk 6: Consequentialisme..........................................................................................................35
1
,Filosofie Handelswetenschappen Academiejaar 2021-2022
1. Ethische Theorieën...........................................................................................................................35
1.1 Wat is ethiek?.........................................................................................................................35
1.2 Ethiek als moraalfilosofie........................................................................................................35
1.3 Verschillende theorieën..........................................................................................................35
1.4 Dilemma’s in tijden van corona..............................................................................................36
1.4.1 Dilemma’s:...........................................................................................................................36
2. Ethiek en het Bedrijfsleven...............................................................................................................36
2.1 Relatie ethiek en economie?..................................................................................................36
2.2 Casus uit bedrijfswereld:........................................................................................................37
3. Het Utilitarisme van Bentham en Mill...............................................................................................37
3.1 Consequentialisme.................................................................................................................37
3.2 Jeremy Bentham = vader van het utilitarisme........................................................................37
3.3 Kenmerken utilitarisme:.........................................................................................................38
3.4 John Stuart Mill = tegenstander van het.................................................................................39
4. Objecties tegen het Utilitarisme.......................................................................................................40
4.1 kritische bedenkingen.............................................................................................................40
Hoofdstuk 7: Deontologie.....................................................................................................................43
1. Ethische theorieën............................................................................................................................43
2. De deontologie van Kant..................................................................................................................43
3. 3. De categorische imperatief...........................................................................................................45
4. Betekenis en kritiek..........................................................................................................................47
Hoofdstuk 8: Deugdethiek....................................................................................................................49
1. Ethische theorieën............................................................................................................................49
2. Deugdethiek.....................................................................................................................................49
3. Zorgethiek.........................................................................................................................................52
Hoofdstuk 9.1: Rechtvaardigheid (1)....................................................................................................55
1. Politieke filosofie..............................................................................................................................55
2. Belastingen en eigendom.................................................................................................................55
3. Rawls over rechtvaardigheid............................................................................................................57
Hoofdstuk 9.2: Rechtvaardigheid (2)....................................................................................................62
1) Nozick over rechtvaardigheid...........................................................................................................62
4. 2. Dworkin over rechtvaardigheid....................................................................................................64
5. 3. Cohen over Rechtvaardigheid.......................................................................................................67
2
,Filosofie Handelswetenschappen Academiejaar 2021-2022
6. Conclusie..........................................................................................................................................68
Hoofdstuk 10: democratie....................................................................................................................68
7. 1. Schumpeter en het Aggregatieve Model......................................................................................69
8. 2. Habermas en het Deliberatieve Model.........................................................................................70
9. 3. Mouffe en het Agonistische Model...............................................................................................71
3
, Filosofie Handelswetenschappen Academiejaar 2021-2022
Hoofdstuk 1: Introductie
1. Wat is filosofie?
Verschillende betekenissen:
• Mening of denkwijze
• Levens- of wereldbeschouwing
• Studie van algemene beginselen
Griekse philosophia
• Gr. Philein: houden van, verlangen naar
• Gr. Sophia: wijsheid, inzicht
→ Filosofie als (radicaal) kritische reflectie over …
G.W.F. Hegel: “De uil van Minerva begint haar vlucht pas bij het aanbreken van de
avondschemering.”
Vier klassieke subdisciplines:
• Metafysica / ontologie: zijnsleer
Wat betekent het dat iets bestaat?
• Epistemologie: kenleer
Wat is (wetenschappelijke) kennis?
• Ethiek: zedenleer
Wat is goed of juist handelen?
• Logica: redeneerkunde
Wat zijn geldige redeneringen?
Plato, Theaetetus 155d: “Dit gevoel van verwondering toont aan dat je een filosoof bent, want
verwondering is het enige begin (Gr. archè) van filosofie.”
Aristoteles, Metaphysica I.2, 982b10-20: “Mensen zijn voor het eerst begonnen met filosoferen –en
doen dit ook nu nog– omdat ze zich verwonderen. In het begin werd hun verwondering gewekt door
bevreemdende dingen rondom hen, daarna gingen ze geleidelijk verder en stelden ze vragen over
grotere kwesties, zoals de gestalten van de maan, de posities van zon en sterren en het ontstaan van
het heelal.” (Vert. C. Steel)
→ Verwondering als begin én beginsel van de filosofie
Historische evolutie:
• Oudheid:
4
