Orthodontie - Gebitsontwikkeling bij de mens
1 INLEIDING
• De tanden tonen een paar opvallende kenmerken
o Het glazuur is het hardste materiaal van het lichaam
o Het ontwikkelingsproces van de tanden duurt heel lang bv de eerste molaar begint
met de calcificatie rond de geboorte en breekt rond 6 jaar door de gingiva. Op dit
ogenblik zijn de wortels nog niet volledig afgevormd. Rond 10 jaar sluiten de apices
(worteltoppen)
o Eens het glazuur volledig gevormd is, is geen spontaan herstel ervan mogelijk na
trauma of door cariës
o De tanden worden direct gevormd op hun ware grootte. Dit heeft als complicatie dat
de dento-alveolaire structuren niet voldoende plaats kunnen bieden aan de
ontwikkelende kronen. De plaats waar de kroon zich ontwikkelt daar bevindt zich
later de wortel.
o De calcificatie van melktanden gebeurt sneller dan bij definitieve tanden. Hun
calcificatieniveau ligt lager dan van de definitieve tanden. Hierdoor is een melktand
witter van kleur terwijl de definitieve tand geler is. Vandaar de benaming melktand.
o Daardoor slijten de melktanden ook vlugger. Deze attritie facetten zijn te zien ter
hoogte van hun knobbels. Deze knobbels kunnen bijna volledig verdwenen zijn.
Naast deze occlusale attritie is er ook interproximale attritie.
jongen, 9j
Wegslijten van knobbels
dezelfde jongen, 11j
1
,2 KAAKGROEI TIJDENS DE VORMING EN ERUPTIE VAN MELKTANDEN
2.1 GEBOORTE
• Schedel van een pasgeborene (neonatus)
o Schedel en oogkassen zijn duidelijker verder ontwikkeld dan de kaken
o Er is een R- en L-onderkaak deel met daartussen de symphysis mandibulae
o Duidelijke welvingen in beide kaken waar de tandkiemen liggen
o Geen contact tussen beide kaken bij slikken en ademen = infantiel slikpatroon (mag
niet blijven bestaan tijdens de verdere wisseling)
welvingen
Symphysis
mandibulaie
Symphysis
welvingen mandibulaie
• Verhoudingen hoofd en gelaat afgestemd op 2 vitale functies: ademhaling + spijsvertering
o Nog geen melktanden aanwezig want een baby kan zuigen en slikken tegelijkertijd
o Geen contact tussen kaken onderling terwijl dat baby slikt en zuigt; tong ligt ertussen
→ Mag niet blijven bestaan tijdens verdere wisseling
• Onderkaak ligt meer naar achter tov bovenkaak → uitzicht skeletale klasse II
o In het eerste levensjaar groei de onderkaak meer naar voor tov bovenkaak
2.2 EERSTE 8 MAANDEN NA DE GEBOORTE
• Het deel van beide kaken dat de tandkiemen en tanden omvatten, neemt beduidend toe
(zie figuur onder)
• Relatief kleine kaken bij geboorte
• Melkincisieven staan geroteerd of overlappen elkaar in het bot
• Nog geen doorbraak van melktanden
• Veel kaakgroei in de eerste 6 maand
• Symfyse verbeent
• Doorbraak onder centrale snijtanden 71-81
2
, • De transversale verbreding van de BK gebeurt thv de sutura palatina mediana of mid-palatale
sutuur
→ Blijft tot na de gebitsontwikkeling, wijsheidstanden niet meegerekend
• In de OK gebeurt de transversale groei thv de symphysis mandibulae
→ Deze verbeent rond 6 maand
→ Verdere verbreding OK in transversale richting niet meer mogelijk
• Rond 8-9 maand doorbraak van centrale snijtanden boven
• Rond 12 maand doorbraak van laterale snijtanden BK
• Gewoonlijk beken eerst de bovenste laterale snijtanden
In sagittale zin wordt de verhouding tussen de OK en BK bepaald door de wijze waarop de eerste
melkmolaren met elkaar in occlusie komen
• Bij het in occlusie komen van de eerste melkmolaren, wordt ook de transversale breedte van
de BK bepaald door de transversale breedte van de OK
→ Kegel-trechtermechanisme speelt hoofdrol voor een optimale interdigitatie
• 16 maand: dorsale groei van beide kaken waardoor plaats voor doorbraak eerste molaren
• Rond 20 maand: doorbraak melkhoektanden
2.3 KEGEL-TRECHTER MECHANISME
• Geen transversale aanpassing nodig als boven- en ondermolaar mooi tegenover
elkaar gepositioneerd staan
• De morfologie van de centrale fossa van de ondermolaar dient als trechter
waarin de palatale knobbel van de bovenmolaar (kegel) geleid wordt om tot een
juiste interdigitatie te komen
• De kegel valt mooi binnen de trechter → dit gebeurt zelden
3
, • De transversale aanpassing gebeurt voornamelijk door de boven molaar
• Uiteindelijke interdigitatie
• Bot BK: spongieus, bot OK: dens → minder speling in beweging, in transversale zin
• De ruimte binnen de corticale wanden van de onderkaak is beperkt waardoor de wortels van
de premolaren en molaren weinig naar buccaal kunnen bewegen
Hierdoor zal de eruptierichting vd boven M zich meer aanpassen om tot goed transversaal contact te
komen dan de onder M.
2.4 KAAKGROEI EN ERUPTIE VAN MELKTANDEN
• Overzicht van melkgebit
• 24-30 maand: doorbraak 2de melkmolaren, +/- 30 maand → volledige melkgebit
• Thv fronttanden diastemen → voldoende plaats voor doorbraak definitieve tanden
• Stippellijnen:
o Definitieve snijtanden liggen linguaal en palataal van de melksnijtanden
o Premolaren liggen recht onder de melkmolaren. Ze hebben smallere kronen mesio-
distaal dan hun voorgangers
o Eerste molaren (6 jaars molaren)
• Gering verband tussen de mesio-distale kroonafmetingen van de definitieve snijtanden en
deze van de melksnijtanden
→ Het is niet omdat je brede melktanden hebt, dat de definitieve tanden ook breed gaan zijn
4
1 INLEIDING
• De tanden tonen een paar opvallende kenmerken
o Het glazuur is het hardste materiaal van het lichaam
o Het ontwikkelingsproces van de tanden duurt heel lang bv de eerste molaar begint
met de calcificatie rond de geboorte en breekt rond 6 jaar door de gingiva. Op dit
ogenblik zijn de wortels nog niet volledig afgevormd. Rond 10 jaar sluiten de apices
(worteltoppen)
o Eens het glazuur volledig gevormd is, is geen spontaan herstel ervan mogelijk na
trauma of door cariës
o De tanden worden direct gevormd op hun ware grootte. Dit heeft als complicatie dat
de dento-alveolaire structuren niet voldoende plaats kunnen bieden aan de
ontwikkelende kronen. De plaats waar de kroon zich ontwikkelt daar bevindt zich
later de wortel.
o De calcificatie van melktanden gebeurt sneller dan bij definitieve tanden. Hun
calcificatieniveau ligt lager dan van de definitieve tanden. Hierdoor is een melktand
witter van kleur terwijl de definitieve tand geler is. Vandaar de benaming melktand.
o Daardoor slijten de melktanden ook vlugger. Deze attritie facetten zijn te zien ter
hoogte van hun knobbels. Deze knobbels kunnen bijna volledig verdwenen zijn.
Naast deze occlusale attritie is er ook interproximale attritie.
jongen, 9j
Wegslijten van knobbels
dezelfde jongen, 11j
1
,2 KAAKGROEI TIJDENS DE VORMING EN ERUPTIE VAN MELKTANDEN
2.1 GEBOORTE
• Schedel van een pasgeborene (neonatus)
o Schedel en oogkassen zijn duidelijker verder ontwikkeld dan de kaken
o Er is een R- en L-onderkaak deel met daartussen de symphysis mandibulae
o Duidelijke welvingen in beide kaken waar de tandkiemen liggen
o Geen contact tussen beide kaken bij slikken en ademen = infantiel slikpatroon (mag
niet blijven bestaan tijdens de verdere wisseling)
welvingen
Symphysis
mandibulaie
Symphysis
welvingen mandibulaie
• Verhoudingen hoofd en gelaat afgestemd op 2 vitale functies: ademhaling + spijsvertering
o Nog geen melktanden aanwezig want een baby kan zuigen en slikken tegelijkertijd
o Geen contact tussen kaken onderling terwijl dat baby slikt en zuigt; tong ligt ertussen
→ Mag niet blijven bestaan tijdens verdere wisseling
• Onderkaak ligt meer naar achter tov bovenkaak → uitzicht skeletale klasse II
o In het eerste levensjaar groei de onderkaak meer naar voor tov bovenkaak
2.2 EERSTE 8 MAANDEN NA DE GEBOORTE
• Het deel van beide kaken dat de tandkiemen en tanden omvatten, neemt beduidend toe
(zie figuur onder)
• Relatief kleine kaken bij geboorte
• Melkincisieven staan geroteerd of overlappen elkaar in het bot
• Nog geen doorbraak van melktanden
• Veel kaakgroei in de eerste 6 maand
• Symfyse verbeent
• Doorbraak onder centrale snijtanden 71-81
2
, • De transversale verbreding van de BK gebeurt thv de sutura palatina mediana of mid-palatale
sutuur
→ Blijft tot na de gebitsontwikkeling, wijsheidstanden niet meegerekend
• In de OK gebeurt de transversale groei thv de symphysis mandibulae
→ Deze verbeent rond 6 maand
→ Verdere verbreding OK in transversale richting niet meer mogelijk
• Rond 8-9 maand doorbraak van centrale snijtanden boven
• Rond 12 maand doorbraak van laterale snijtanden BK
• Gewoonlijk beken eerst de bovenste laterale snijtanden
In sagittale zin wordt de verhouding tussen de OK en BK bepaald door de wijze waarop de eerste
melkmolaren met elkaar in occlusie komen
• Bij het in occlusie komen van de eerste melkmolaren, wordt ook de transversale breedte van
de BK bepaald door de transversale breedte van de OK
→ Kegel-trechtermechanisme speelt hoofdrol voor een optimale interdigitatie
• 16 maand: dorsale groei van beide kaken waardoor plaats voor doorbraak eerste molaren
• Rond 20 maand: doorbraak melkhoektanden
2.3 KEGEL-TRECHTER MECHANISME
• Geen transversale aanpassing nodig als boven- en ondermolaar mooi tegenover
elkaar gepositioneerd staan
• De morfologie van de centrale fossa van de ondermolaar dient als trechter
waarin de palatale knobbel van de bovenmolaar (kegel) geleid wordt om tot een
juiste interdigitatie te komen
• De kegel valt mooi binnen de trechter → dit gebeurt zelden
3
, • De transversale aanpassing gebeurt voornamelijk door de boven molaar
• Uiteindelijke interdigitatie
• Bot BK: spongieus, bot OK: dens → minder speling in beweging, in transversale zin
• De ruimte binnen de corticale wanden van de onderkaak is beperkt waardoor de wortels van
de premolaren en molaren weinig naar buccaal kunnen bewegen
Hierdoor zal de eruptierichting vd boven M zich meer aanpassen om tot goed transversaal contact te
komen dan de onder M.
2.4 KAAKGROEI EN ERUPTIE VAN MELKTANDEN
• Overzicht van melkgebit
• 24-30 maand: doorbraak 2de melkmolaren, +/- 30 maand → volledige melkgebit
• Thv fronttanden diastemen → voldoende plaats voor doorbraak definitieve tanden
• Stippellijnen:
o Definitieve snijtanden liggen linguaal en palataal van de melksnijtanden
o Premolaren liggen recht onder de melkmolaren. Ze hebben smallere kronen mesio-
distaal dan hun voorgangers
o Eerste molaren (6 jaars molaren)
• Gering verband tussen de mesio-distale kroonafmetingen van de definitieve snijtanden en
deze van de melksnijtanden
→ Het is niet omdat je brede melktanden hebt, dat de definitieve tanden ook breed gaan zijn
4
