Samenvatting Notities juridisch Nederlands

JURIDISCH SCHRIJVEN

Waarom Nederlandse rechtstaal?
=> Justitie is veel te moeilijk in communicatie (niet kwaliteit)

Rechtstaal: definitie en kenmerken

1. Definitie
= Situationeel bepaalde taalvariant die uitgaat van rechtsbeoefenaar (zendergerichte
definitie)

= Vaktaal van juristen (Zendergerichte)

= Taalgebruik binnen het recht (Contextgerichte definitie)

Problemen
Zender Juristen

Boodschapper -Gaat niet over 1 domein uit realiteit
 Recht behandelt álle domeinen uit realiteit
 Vaktaal dient normaal voor 1 onderwerp
 Conflict met traditionele vaktaal

Ontvanger -Juristen (vakintern gebruik)

-Burgers (vakextern gebruik)
 Gebeurt nergens anders
 Groot conflict met traditionele vaktaal


Rechtstaal als afwijkende vaktaal
-Recht bestaat uitsluitend in en door taal
≠ geneeskunde, biologie, automechaniek: communicatie met burgers niet nodig
 Enige instrument van een jurist is taal
 Algemene teksten van regelgeving toepassen door erover te discussiëren in
proces

2. Kenmerken van rechtstaal
 Verouderde woorden en formuleringen (te dezen)
 Vreemde woorden en bastaardwoorden (frans en latijn)
 Woorden met een afwijkende betekenis van dagelijkse standaardtaal (middel)
 Woorden met een onduidelijke, rekbare betekenis (schuld)
o Essentie van het recht
 Juridische vaktermen (kantonnement)
 Zware verwijswoorden (betreffend, voornoemd, ter zake)
 Substantieven en substantiveringen (naamwoordstijl)
 Dubbele ontkenningen (niet onontvankelijk)
 Passiefconstructies en onpersoonlijke constructies
 Lange zinnen, onder- en nevenschikkingen
 Complexe opsommingen, veel reeksvormers in één volzin
 Lange voorbepalingen met een korte conclusie op het einde
 Belangrijke informatie vaak moeilijk te vinden (in bijzinnen of helemaal
achteraan)
 Extreme precisie door veel herhalingen i.p.v. Eenvoudige verwijswoorden
 Zeer formele en beleefde stijl (vooral in brieven)


1

, 3. Oorzaken complexiteit
 Vele wetten zijn oud en in verouderde taal
 Teksten steunen op elkaar
 Rechtsgeldigheid mag niet in gedrang komen
 Gewoonte, voorzichtigheid en gemakzucht
 Wet is te ingewikkeld voor gewone taal
 Sacrale karakter van de wet
 Opzettelijk instandhouden om indruk te maken
 Invloed van het frans

=> Teksten zullen altijd moeitlijk blijven


Standaardtaal: definitie en bronnen
1. Definitie
= Nederlands bruikbaar is in contacten met mensen buiten de eigen vertrouwde
omgeving (professionele omgeving of secundaire relaties)

! Geen geconstrueerde taal, maar een levende taalvariëteit

2. Wie bepaalt wat standaardtaal is?
-Spraakmakende gemeente of gemeenschap
 Taalgebruikers waarvan Nederlandstaligen zeggen dat ze goed Nederlands kunnen
 Nieuwslezers, grote schrijvers, journalisten, Nederlandse leraren

3. Waar vind je de norm?
-Algemene naslagwerken
 Grote Van Dale (betalende versie)
 Algemene Nederlandse Spraakkunst

-Websites
 Nederlandse Taalunie
 VRT
 Team Taaladvies Vlaanderen

Van Dale,15e editie
-Enkel standaardtaal
 Niet in Van Dale = niet juist
 Labels best niet gebruiken

-Labels
 Elementen die daar niet toe behoren
 Verdienen wel vermelding
o Tijdsmarkeringen: archaïsch of verouderd
o Stilistische markeringen: formeel, informeel of vulgair

-Label: BE
 Woorden die tot Nederlandse standaardtaal in België behoren
 Indien de woorden geen standaardtaal zijn: extra label
o Bv. Pintelieren = BE en spreekt.

ANS = Algemene Nederlandse Spraakkunst
-Bespreekt normen
-Waarderingslabels: grammaticaliteit of aanvaardbaarheid van betrokken taalverschijnsel


2